martedì 30 gennaio 2007

Banalita'/Κοινοτοπίες

riflessioni συλλογισμοί piu' fermarsi che pensare piu' considerare che analizzare πιο πολύ να στέκεσαι παρά να σκέφτεσαι πιο πολύ να θεωρείς παρά ν' αναλύεις ---------------------------------- Il dubbio η αμφιβολία piu' per provare che ci siamo, piu' per continuare πιο πολύ για να αποδείξουμε ότι υπάρχουμε πιο πολύ για να συνεχίσουμε να υπάρχουμε --------------------------------------------- timidezza συστολή piu' pensiero di noi che degli altri piu' eliminarsi che provarsi πιο πολύ σκέψη για εμάς παρά για τους άλλους πιο πολύ κρύψιμο παρά δοκιμασία --------------------------------------------- l'attesa η αναμονή piu' noi che gli altri, piu' pensiero piu' speranza πιο πολύ εμείς παρά οι άλλοι, πιο πολύ σκέψη πιο πολύ ελπίδα ---------------------------------------------- sognare να ονειρεύεσαι piu' perdersi, piu' ritrovarsi, piu' cercarsi forse piu' riuscirci, forse, solo forse πιο πολύ να χάνεσαι, πιο πολύ να ξαναβρίσκεσαι πιο πολύ να ψάχνεσαι, ίσως πιο πολύ να τα καταφέρνεις, ίσως, μόνον ίσως ---------------------------------------------- metaforicamente μεταφορικά piu' per colorare che per disegnare piu' per ascoltarsi che per dire πιο πολύ για να χρωματίζεις παρά για να σχεδιάζεις πιο πολύ για να ακούγεσαι παρά για να λες ---------------------------------------------- felicita' ευτυχία piu' perche' c'e' che perche' si cerca πιο πολύ επειδή υπάρχει παρά επειδή την ψάχνεις
Αποσπάσματα από την έκδοση "Banalita'/Κοινοτοπίες" της Ελένης Δώρη και του Enrico Montanari, εκδόσεις "Gema"

domenica 28 gennaio 2007

Veduta allontana X

Κορώνη: βλέμμα χθεσινό και προχθεσινό
Coroni: sguardo d'ieri e d'altro ieri...

giovedì 25 gennaio 2007

H τελευταία ήττα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας

Η τελευταία ήττα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας είναι το σχόλιο του Πάνου σχετικά με την προσφορά dvd από το κυριακάτικο φύλλο του "Ριζοσπάστη", στο οποίο προβάλλεται οπτικό υλικό (φωτογραφίες και κινηματογραφικές λήψεις) από τη δράση του ΔΣΕ στη διάρκεια του Εμφυλίου. Συμφωνώντας κι επαυξάνοντας, το κείμενο αναπαράγεται εδώ:

Είδα το DVD με την παραγωγή του «902» ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1946-1949. Ένα ντοκυμανταίρ που περιέχει κινηματογραφικά ντοκουμέντα από το αρχείο του ΚΚΕ, που παρουσιάζονται για πρώτη φορά, καθώς και από το αρχείο του σκηνοθέτη Διονύση Γρηγοράτου.

Ακριβώς γι’ αυτά τα μοναδικά ντοκουμέντα φρόντισα να αποκτήσω το DVD, που το προσέφερε ο Ριζοσπάστης της προηγούμενης Κυριακής. Δεν είχα καμιά αμφιβολία για το πνεύμα της αφήγησης (δηλαδή το πώς το ΚΚΕ παρουσιάζει την ιστορία του Εμφυλίου) αλλά η πραγματικότητα ξεπέρασε τη φαντασία!

Το βασικό μοτίβο είναι ότι ο ΔΣΕ βάδιζε από νίκη σε νίκη, μέχρι τα τέλη Αυγούστου του ’49! Ως επιτυχία παρουσιάζεται ακόμα και ο ελιγμός απελπισίας που επιχειρήθηκε στα μετόπισθεν, λίγες μέρες πριν το τέλος, με επικεφαλής τον καπετάν – Γιώτη. Και, θαυμαστό επίτευγμα της κομματικής λογικής, ως επιτυχία υπονοείται ακόμα και η …μάχη της Φλώρινας, που ήταν πραγματική τραγωδία για τον ΔΣΕ! Φυσικά, δεν δίνεται η παραμικρή λεπτομέρεια για τη μάχη αυτή, ενώ το ντοκυμανταίρ ασχολείται αναλυτικά με την κατάληψη του Καρπενησίου, μια επιχείρηση που ουσιαστικά είχε μονάχα πρόσκαιρα κέρδη, σε επίπεδο εντυπώσεων.

Όσο για την ανάλυση των διεθνών συσχετισμών, άλλη τραγωδία εις το όνομα της απλοϊκότητας – για όλα φταίει ο κακός ιμπεριαλισμός. Η μεγάλη σοβιετική πατρίδα, που παραχώρησε εν ψυχρώ την Ελλάδα στη Δύση (ευτυχώς, εδώ που τα λέμε…) στα πλαίσια της συμφωνίας για τις σφαίρες επιρροής, παραμένει υπεράνω κριτικής. Ο Ζαχαριάδης παρουσιάζεται, εμμέσως, ως μεγάλος ηγέτης, το όνομα «Τίτο» δεν ακούγεται καν, και φυσικά δε γίνεται λόγος για την ετσιθελική παράταση του Εμφυλίου και κατά το 1949, από την ηγεσία Ζαχαριάδη, παρά τη ρητή θέση της ΕΣΣΔ ότι δεν υπάρχει η παραμικρή πιθανότητα επιτυχίας και την παραίνεσή της να τα μαζεύουν, για να αποφευχθούν τα χειρότερα. Εννοείται ότι απουσιάζει έστω και η υποψία παραδοχής ενός μεριδίου ευθύνης του ΚΚΕ για τον Εμφύλιο…

Δεν έχει νόημα, προφανώς, να κριτικάρει κανείς ένα 100% προπαγανδιστικό εγχείρημα. Ωστόσο, παραμένει εντυπωσιακό το γεγονός ότι, εξήντα χρόνια μετά, ένα ιστορικό κόμμα όπως είναι το ΚΚΕ εξακολουθεί να μην είναι σε θέση να αναστοχαστεί πάνω στην ίδια την ιστορία του. Ενδιαφέρουσα και η διαπίστωση, πόσο αταλάντευτα ακλόνητη παραμένει στους κόλπους του η αμιγώς θεολογική σκέψη…

Το DVD περιέχει, όντως, σπάνιο και πολύτιμο υλικό. Αρκεί να κλείνει ο ήχος!

mercoledì 24 gennaio 2007

Το ορόσημο της Δ' Σταυροφορίας (1204)

Η ημερομηνία-ορόσημο του 1204, με την είσοδο των Δυτικών χριστιανικών δυνάμεων στην αποδυναμωμένη και πολιτικά σαθρή Κωνσταντινούπολη, αποτέλεσε την απαρχή για μια σειρά αλλαγών στο βυζαντινό κόσμο. Η Δ' Σταυροφορία, όπως εξελίχθηκε από τους πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές της, υπήρξε ρυθμιστής των ευρωπαϊκών πραγμάτων με προφανείς επιδράσεις στη σημερινή γεωπολιτική κατάσταση της γηραιάς ηπείρου.
Η μονογραφία του Γιώργου Καραμπελιά «1204, Η διαμόρφωση του νεώτερου ελληνισμού» (εκδόσεις «Εναλλακτικές Εκδόσεις») συνηγορεί στον ευρύτερο διάλογο περί των συνεπειών αφ' ενός για το ανατολικό κράτος, με όλες τις καταστροφές αλλά και τις γόνιμες ακίδες που προσυπέγραψαν την ταυτότητα του Ελληνισμού, αφ' ετέρου για τους Δυτικούς μονάρχες ως προς την εξέλιξη των κατοπινών αυτοκρατοριών και εθνών-κρατών έως σήμερα. Ο συγγραφέας του τόμου επιδιώκει τη δημιουργία νέων προϋποθέσεων για προβληματισμό και διάλογο γύρω από την πρόσληψη, σε επίπεδο επιστημονικό ή και ιστοριοδιφικό, του Βυζαντίου, της οντότητάς του αλλά και του διαδεδομένου «φαντασιακού μορφώματος» (όπως επισήμανε ο καθηγητής Μιχάλης Μερακλής στην προχθεσινή παρουσίαση-εκδήλωση στην κατάμεστη αίθουσα του Βυζαντινού Μουσείου).
Η σχετική βιβλιογραφία συνεχώς διογκώνεται, με την αρωγή ειδικών επιστημόνων τόσο από την Ελλάδα όσο και από το σλαβικό κόσμο ή και την ευρωπαϊκή Δύση, κι ως εκ τούτου είναι φυσική η αντιπαράθεση-αντιπαραβολή απόψεων και οπτικών γωνιών θέασης της υπερχιλιόχρονης αυτοκρατορίας. Ο Γιώργος Καραμπελιάς, όπως επισήμαναν όλοι οι ομιλητές εξάλλου (Μ. Γλέζος, Δ. Κωνστάντιος, Μ. Στεφανίδης, Στ. Σταυρόπουλος), θίγει με ορθές βάσεις τις αρχές διαμόρφωσης του νέου Ελληνισμού, καθώς σημειώνει το διακύβευμα της εθνικής συνείδησης (τόσο με την πρόσκαιρη κατάκτηση του 1204 όσο και με την κατάλυση του 1453), της αδιάλειπτης πορείας του Ελληνισμού μέσα από τη γλώσσα, τις τέχνες, την πνευματική δημιουργία αλλά και τις «παραφυάδες» που προέκυψαν στη συνέχεια (η συμβολή των λογίων στην Αναγέννηση, το Πριγκιπάτο Αχαΐας και το Δεσποτάτο του Μορέως, η βενετοκρητική άνθηση σε ζωγραφική, ποίηση και θέατρο).
Κι αν ο Μ. Μερακλής σημείωσε το πολύπτυχο ζητούμενο που προκύπτει από την έρευνα του συγγραφέα (με τον ιδιαίτερα προσεγμένο βιβλιογραφικό κατάλογο της έκδοσης), ο διευθυντής του μουσείου Δ. Κωνστάντιος έκανε λόγο για επιφυλάξεις επί ορισμένων πραγματευόμενων θεμάτων, εννοώντας προφανώς -ίσως πρόκειται για το πιο ενδιαφέρον κεφάλαιο του βιβλίου- τη συζήτηση γύρω από το Βυζάντιο μετά το Βυζάντιο, με αντικρουόμενες αλλά εξίσου σεβαστές απόψεις από τον επιστημονικό κόσμο...
ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 24/01/2007

lunedì 22 gennaio 2007

"Πανεπιστήμιο" προς υπουργική μίμηση

Η ιδέα για ένα μορφωτικό πρόγραμμα που θα προσφέρει τη δυνατότητα σε ανθρώπους με διαφορετικό προφίλ -ως προς τις σπουδές ή την επαγγελματική ταυτότητα- να διευρύνουν τους πνευματικούς ορίζοντές τους μέσα από σειρά μαθημάτων πανεπιστημιακού επιπέδου φαίνεται πως βρίσκει ανταπόκριση.
Το «Ελεύθερο Πανεπιστήμιο της Στοάς του Βιβλίου», με εμπνευστή τον καθηγητή Γεώργιο Μπαμπινιώτη, έλαβε σάρκα και οστά μόλις τώρα. Από την περασμένη Δευτέρα λειτουργεί πρόγραμμα παρακολούθησης μαθημάτων διάρκειας 10 εβδομάδων, η συμμετοχή είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή από τους πάσης ηλικίας ενδιαφερόμενους, ενώ οι διδάσκοντες πανεπιστημιακοί αισιοδοξούν ότι το εγχείρημα, με ή χωρίς κάποια νύξη στην τρέχουσα συζήτηση περί άρθρου 16 του Συντάγματος, θα ενισχυθεί θεσμικά και θα διευρυνθεί σε περισσότερα επιστημονικά πεδία.
Πρόκειται για μια ουσιαστική παρέμβαση της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας στην προοπτική τής διά βίου εκπαίδευσης, στον τρέχοντα προβληματισμό γύρω από την τριτοβάθμια εκπαίδευση, στην αδιέξοδη μεταπολεμική λογική της συνταύτισης παιδείας, εξεύρεσης εργασίας ή και κοινωνικής αποκατάστασης. Το «Ελεύθερο Πανεπιστήμιο της Στοάς του Βιβλίου» αντικατοπτρίζει επιπλέον την ανάγκη για ευρύτερες επιλογές στα πνευματικά ενδιαφέροντα μιας κοινωνίας που οφείλει, αφουγκράζεται ή και απαιτεί περισσότερη επαφή με τα διεθνώς τεκταινόμενα στις επιστήμες, στις τέχνες, στη διανόηση. Καθόλου τυχαία λοιπόν, το «Ε.Π.» σχεδιάστηκε αρχικά με αφετηρία τις ανθρωπιστικές σπουδές (πληροφορίες στην ιστοσελίδα www.stoa-bibliou.gr). Διδάσκουν καθηγητές αξιώσεων, όπως οι Δημήτρης Δημηρούλης, Χρήστος Γιανναράς, Κώστας Γεωργουσόπουλος, Βασίλης Λαμπρινουδάκης, απευθυνόμενοι σε περίπου χίλιους συμμετέχοντες για τη λογοτεχνία, τη γλωσσολογία, την αρχαιολογία, τη φιλοσοφία, τη θεατρική τέχνη. Και έπεται συνέχεια, υπενθυμίζοντας τούτη η οργανωμένη πρωτοβουλία ότι μερικά πράγματα χρειάζονται το ελάχιστο, δηλαδή την ουσιώδη θέληση, για να λάβουν αμέσως σάρκα και οστά.
Μήπως, με την ευκαιρία, είναι καλό να «σκύψει» λίγο κάτω από τον αλαζονικό ορίζοντά της η νυν υπουργός Παιδείας Μαριέττα Γιαννάκου, για να πάρει σοβαρά μερικές ιδέες σαν την προκείμενη; Δεν θα έβλαπτε, εξάλλου, τη μοναδική επί ελληνικού κοινοβουλευτικού βίου υπουργό που χαρακτήρισε το ίδιο το υπουργείο στο οποίο προΐσταται «κατάστημα που δεν κλείνει» ενώπιον τηλεοπτικών καμερών...
ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ rouvalis@enet.gr
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 22/01/2007

domenica 21 gennaio 2007

Φιοντόρ Μιχαήλοβιτς Ντοστογιέφσκι - Фёдор Михайлович Достоевский

Το πολύπτυχο της πνευματικής προσωπικότητας του Φιοντόρ Μιχαήλοβιτς Ντοστογιέφσκι συνοψίζεται στα σημαντικά έργα που άφησε, όπως τα «Εγκλημα και τιμωρία», «Αδερφοί Καραμαζόφ», «Ο ηλίθιος», αλλά και στα λιγότερα γνωστά κείμενα που δημοσίευσε ως επιφυλλιδογράφος, δημοσιογράφος και, εν τέλει, ως χρονικογράφος του χρόνου και του τόπου που έζησε. Η κυκλοφορία στα ελληνικά του τόμου «Το ημερολόγιο του συγγραφέα» (εισ.-μτφρ.: Δημήτρης Τριανταφυλλίδης, εκδόσεις «Αρμός») αποτελεί εκδοτική συνεισφορά στη μελέτη του Ρώσου διανοουμένου (1821-1881), της συγγραφικής του δεινότητας, αλλά και της στοχαστικής ματιάς του στο αιώνιο παρόν της ανθρώπινης φύσης.
Το «Ημερολόγιο του συγγραφέα» διαβάζεται απνευστί· ο Ντοστογιέφσκι ξεδιπλώνει όλες τις ευαισθησίες του, τη διάθεση κριτικής, αμφισβήτησης ή προαγωγής, απέναντι στα πολιτικά και κοινωνικά δεδομένα της καθημερινότητας και, ακόμη περισσότερο, στο ζητούμενο της πνευματικής και καλλιτεχνικής παρακαταθήκης του σύγχρονου πολιτισμού. Είναι ενδιαφέρον να παρατηρηθεί η αποχή του από την επιφυλλιδογραφία από την εποχή που εξέδιδε το περιοδικό «Εποχή» μαζί με τον αδερφό του (1865), έως την ανάληψη καθηκόντων ως διευθυντής σύνταξης της πολιτικής-πολιτιστικής επιθεώρησης «Πολίτης» (1873). Για τα επόμενα τέσσερα χρόνια επιδόθηκε στη γραφή κειμένων, τα οποία αποκαλύπτουν τον πλούτο της φιλοσοφικής και ιστορικής αντίληψής του, τον ζήλο που έτρεφε για την ελεύθερη βούληση και έκφραση του πολίτη, τις ιδεολογικές παραμέτρους που είναι απαραίτητες για την εξύψωση της λογοτεχνικής δημιουργίας. Οι σελίδες του περιοδικού απέκτησαν χαρακτήρα βήματος για ανθρώπους με ανεξάρτητη σκέψη, ενώ ταυτόχρονα προσφέρουν -για τον σημερινό αναγνώστη- έναν ακριβή αντικατοπτρισμό όλων όσα συνέβαιναν στη Ρωσία των τσάρων.
Ο ίδιος ο συγγραφέας αυτοπροσδιορίζεται στις σελίδες του «Πολίτη» δηλώνοντας ότι η θέση που του προσφέρθηκε, ούσα τιμητική από την πλευρά των εκδοτών, ήταν απολύτως απροσδιόριστη. Σημειώνει χαρακτηριστικά ότι «θα μιλάω τόσο μόνον με τον εαυτό μου όσο και για την προσωπική μου ευχαρίστηση με τη μορφή αυτού του ημερολογίου και ό,τι βγει. Για ποιο πράγμα θα μιλήσω; Για όλα όσα μου προκαλούν κατάπληξη ή με υποχρεώνουν να σκεφτώ...». Αναφέρεται βεβαίως στις σελίδες που αρχικά δημοσιεύονταν στο περιοδικό ως ειδικό παράρτημα και δεν παρακολουθούσαν τη λοιπή τρέχουσα ύλη.
Ο εκδότης Β.Π. Μεσέρσκι εξέδιδε τον δεκαπενθήμερο «Πολίτη» κάθε Δευτέρα έχοντας συγκεκριμένη -συντηρητική- αντίληψη περί την κοινωνία και το άτομο στην αχανή πατρίδα του. Ζήτησε από τον Ντοστογιέφσκι την ανάληψη της διεύθυνσης σύνταξης όταν πια είχε εκδοθεί το μυθιστόρημά του «Οι δαιμονισμένοι» και πλέον οι αρχές δεν ανησυχούσαν για τη «συμπεριφορά» του απέναντι στο καθεστώς του τσάρου Νικολάου Α' (είχε μάλιστα φυλακιστεί και βασανιστεί για τέσσερα χρόνια στη Σιβηρία εξαιτίας των πολιτικών πεποιθήσεων-εναντιώσεών του στη δουλοπαροικία και την τσαρική εξουσία).
Ο λόγος του Ντοστογιέφσκι είναι ευπρεπής, ετυμήγορος, οξυδερκής. Αναφερόμενος, για παράδειγμα, στην πρόσληψη του Πούσκιν και του Γκόγκολ στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών πολιτιστικών ζυμώσεων (με ισχύ που παραμένει αναλλοίωτη ακόμη και σήμερα) γράφει χαρακτηριστικά: «...Ολα τα μεγάλα ταλέντα μας μου φαίνεται ότι για πολύ ακόμη χρόνο θα μείνουν άγνωστα στην Ευρώπη· και μάλιστα όσο πιο μεγάλο και ιδιόμορφο ταλέντο είναι, τόσο πιο πολύ θα παραμείνει άγνωστο». Στη συνέχεια γίνεται δηκτικός, ειρωνεύεται με λεπτότητα, εκθέτει την άποψή του με προσεκτική διατύπωση: «Στο μεταξύ, πιστεύω ότι εμείς στη ρωσική γλώσσα καταλαβαίνουμε τον Ντίκενς το ίδιο καλά με τους Αγγλους και μάλιστα με όλες τις αποχρώσεις του· μπορεί ακόμη και να τον αγαπάμε το ίδιο με τους συμπατριώτες του. Και όμως, πόσο τυπικός, ιδιόμορφος και εθνικός είναι ο Ντίκενς!...».
Ανάμεσα στα άλλα κείμενα του «Ημερολογίου», όπου η θεματική επικεντρώνεται στις σχέσεις της Ρωσίας με τη Δύση, τον καπιταλισμό και την τσαρική εξουσία, τη δύναμη του χρήματος και των οφικίων, το περιβάλλον και τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου, υπάρχει μια απολαυστική αναφορά στην έννοια του ψεύδους που αξίζει να αποδελτιωθεί εν προκειμένω ως δείγμα της γραφής του: «Η λεπτή σχέση με το ψεύδος είναι η πρώτη προϋπόθεση της ρωσικής κοινωνίας -όλων των συνελεύσεων όπου μαζεύονται Ρώσοι, των απογευματινών, των λεσχών, των επιστημονικών εταιρειών και άλλων (...) πριν απ' όλα φοβόμαστε την αλήθεια, δηλαδή δεν τη φοβόμαστε, αν θέλετε, αλλά τη θεωρούμε ως κάτι το βαρετό και το διαφανές, που δεν είναι και τόσο ποιητικό, πολύ συνηθισμένο, και έτσι, αποφεύγοντάς την συνεχώς, την κάναμε τελικά μία από τα πιο ασυνήθιστα και σπάνια πράγματα στη ρωσική μας κοινωνία».
Αξίζει να σημειωθεί ότι το «Ημερολόγιο του συγγραφέα» παρέμεινε άγνωστο για αρκετές δεκαετίες, στερώντας από τους ένθερμους αναγνώστες του τη δυνατότητα γνωριμίας με αυτή την πλευρά του. Ο ογκώδης τόμος των πεντακοσίων σελίδων χωρίζεται σε δύο μέρη και έχει μεταφραστεί από τη ρωσική έκδοση των «Απάντων» του (που εξέδωσε η Ακαδημία Επιστημών της πρώην ΕΣΣΔ το 1980).
ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 20/01/2007

sabato 20 gennaio 2007

Marcel Proust, ένας "αδιάφορος"

Ετούτα τα πρώιμα κείμενα, δημοσιευμένα στο τομίδιο «Ο αδιάφορος και άλλα κείμενα» (εκδόσεις «Κασταλία») αναδεικνύουν τη λογοτεχνική προσωπικότητα του συγγραφέα του μυθιστορήματος-ποταμού «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο».
Ο Μαρσέλ Προυστ ξεδιπλώνεται στην προκειμένη περίπτωση παρουσιάζοντας τα θέματα που διέτρεξαν το κατοπινό έργο του ενώ, ταυτόχρονα, αποκαλύπτεται η αφηγηματική δεινότητα και το στοχαστικό βάθος του. Επί παραδείγματι, μιλώντας για τη δυνατότητα της φύσης να επηρεάζει τον λογοτέχνη, να του διδάσκει τα μυστικά της ζωής ώστε ν' αποφεύγει την ασάφεια, σημειώνει ότι «εφ' όσον πρόκειται για την αληθινή ώρα της τέχνης της φύσης, παρ' όλο που λάμπει τόσο απαλά πάνω σε όλους, η φύση, χωρίς κανένα νεολογισμό εδώ και τόσους αιώνες, του δίνει φως με το σκοτάδι και παίζει αυλό με τη σιωπή».
Μικρά κι απολαυστικά τα αποφθέγματα που προκύπτουν για τον αναγνώστη: ο Προυστ γίνεται καταγγελτικός, αστεΐζεται ή μάλλον ειρωνεύεται σύγχρονους φορείς της λογοτεχνίας που εκείνος δεν θεωρεί ότι προάγουν την αλήθεια της, αναφέρεται εξομολογητικά στα ερωτικά πάθη του αλλά και στη δύναμη των αισθητηρίων γενικότερα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο νεαρός συγγραφέας εκδίδει αυτά τα κείμενα («Ο αδιάφορος», «Πριν νυχτώσει», «Κατά της ασάφειας», «Ανάμνηση») στο χρονικό διάστημα τεσσάρων χρόνων (1893-1896) από τις στήλες του περιοδικού «Revue Blance».
Η πρόζα του πράγματι μοιάζει ν' ακονίζεται εδώ καθώς διαθέτει την κατοπινή ευφράδεια, αμεσότητα κι ευκρίνεια. Κι αξίζει επίσης να διαβαστεί από εκκολαπτόμενους συγγραφείς αφού, ως επί το πλείστον, διαθέτουν φιλοπερίεργη διάθεση όσο και την ανάγκη ν' αντλήσουν σημεία αναφοράς σε κλασικούς ομοτέχνους τους. Και προτείνει: «Είναι ώρα να επανέλθουμε στο λάθος της αισθητικής που μου φαίνεται ότι αρνείται το ταλέντο σε τόσους πρωτότυπους νεαρούς, αν το ταλέντο είναι πραγματικά κάτι παραπάνω από την πρωτοτυπία του ταμπεραμέντου, εννοώ τη δύναμη να περιορίζεις ένα πρωτότυπο ταμπεραμέντο στους νόμους της τέχνης, στην αέναη ιδιοφυΐα της γλώσσας...».
ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ rouvalis@enet.gr
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 19/01/2007

martedì 16 gennaio 2007

Veduta allontana IX

Ass.Press
la natura e l'arte, senza commenti / η φύση και η τέχνη, χωρίς σχόλια

lunedì 15 gennaio 2007

Orhan Pamuk - Radikal: πλουραλιστικοί έστω και για μία μέρα

Με το ζόρι Ευρωπαίοι ή απλώς «δούρειοι ίπποι» στο μόρφωμα του ευρωπαϊσμού; Οι ιθύνοντες της σύγχρονης πολιτικής αντίληψης στη γειτονική Τουρκία θεώρησαν χρήσιμη, για το ευρωπαϊκό προφίλ και την αντίληψη περί ελευθερίας λόγου και δημοκρατίας, την ιδέα της «δοκιμής» να δοθεί στον νομπελίστα λογοτέχνη Ορχάν Παμούκ η διεύθυνση και αρχισυνταξία της φιλελεύθερης εφημερίδας «Radikal» για μία ημέρα.
Πιστεύοντας ότι θα εξυπηρετούσε την εικόνα μιας υπερμοντέρνας πολιτικής και κοινωνικής ταυτότητας της Τουρκίας δεν θέλησαν (ή δεν τόλμησαν) να απαγορεύσουν στον Τούρκο συγγραφέα αυτή την πρωτότυπη κίνηση. Ωστόσο, ο συγγραφέας, που πέρυσι παραλίγο να φυλακιστεί για προσβολή του «παντουρκικού ιδεώδους», δεν δίστασε να εκθέσει το καθεστώς για ακόμη μία φορά: οι σελίδες της «Radikal» μετατράπηκαν την περασμένη Κυριακή σε μπούμερανγκ ξεμπροστιάζοντας, κυριολεκτικά, το ψευδεπίγραφο ευρωπαϊκό μοντέλο του Ερντογάν, δηλαδή το προσωπείο για τη συμμόρφωση στα ατομικά δικαιώματα του πολίτη, την ανεξιθρησκία, τις μειονότητες, τις δημοκρατικές αξίες.
Ο Ορχάν Παμούκ, πιστός στη λογική και τις αρχές που διδάχθηκε από τη δυτικοευρωπαϊκή εμπειρία του, προσέφερε ουσιαστικά τις καλές υπηρεσίες του στον τουρκικό Τύπο. Είναι αυτό που δεν γνωρίζουμε στην Ελλάδα, όπως σημειώνει ο δημοσιογράφος Αρης Χατζηστεφάνου στο κατατοπιστικό εγχειρίδιο «Τουρκία: Ανατολικά της Ε.Ε.» (εκδόσεις «Πολύτροπον», 2005), δηλαδή ότι ναι μεν το τουρκικό καθεστώς και οι επιχειρηματίες παρεμβαίνουν στην ελευθεροτυπία των ΜΜΕ, αλλά «όσο μαύρο κι αν είναι το τοπίο στον χώρο του Τύπου, η τουρκική δημοσιογραφία δημιούργησε θύλακες ποιοτικής ενημέρωσης και μάλιστα εκεί που δεν το περίμενε κανείς, στη μικρή οθόνη...».
Σ' αυτό το πνεύμα, προφανώς, ο σύγχρονος «περιστρεφόμενος δερβίσης», δηλαδή η μετακεμαλική Τουρκία με όλες τις αντιφάσεις της, ανέχεται πρωτοβουλίες σαν την παρούσα. Και το πιο ενδιαφέρον, εμμέσως επιτρέπει να κερδίζουν πόντους η αισιοδοξία και η προσδοκία για ελευθερία πνευματική, ηθική, ακόμη και φαντασιακή.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ rouvalis@enet.gr
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 12/01/2007

venerdì 12 gennaio 2007

Τα λογοτεχνικά περιοδικά καλά κρατούν...

Σε παράλληλη πορεία με την εκδοτική αγορά των τελευταίων εβδομάδων, τα λογοτεχνικά περιοδικά έδωσαν το δικό τους «παρών» στις προθήκες των βιβλιοπωλείων. Οι αυξημένοι τίτλοι, από παλαιότερα και νεότερα έντυπα, συνθέτουν ένα ευχάριστο, προς αναδίφηση, λογοτεχνικό γίγνεσθαι. Πλάι στα καθιερωμένα περιοδικά, αντιπροσωπευτικά δείγματα των οποίων παρατίθενται εδώ, έχουν θέση και δύο καινούργια, ο «Κλήδονας» και το «Οροπέδιο», που φιλοδοξούν να προσελκύσουν το αναγνωστικό και βιβλιογραφικό ενδιαφέρον.
* «ΛΕΞΗ»: Το νέο τεύχος της «Λέξης» των ποιητών Αντώνη Φωστιέρη και Θανάση Νιάρχου (αρ. 190, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2006) κλείνει τη χρονιά (αλλά και τα 25 χρόνια αδιάλειπτης εκδοτικής παρουσίας του στον ειδικό Τύπο) με ένα εκτενές και καθ' όλα ενδιαφέρον αφιέρωμα στον Οδυσσέα Ελύτη. Την αφορμή δίνουν τα δέκα χρόνια από το θάνατο του νομπελίστα ποιητή. Σ' αυτό το πνεύμα προσφέρεται επιπλέον στους αναγνώστες ένας δίσκος ακτίνας, όπου η Ελλη Λαμπέτη διαβάζει -με χαρακτηριστική ευφωνία- τα ποιήματα «Πάτμος» και «Ο χαρταετός» (από τη συλλογή «Μαρία Νεφέλη»). Γράφουν μεταξύ άλλων οι Αλέξανδρος Αργυρίου, Νάνος Βαλαωρίτης, Μάνος Ελευθερίου, Γιάννης Κοντός, Ιουλίτα Ηλιοπούλου, Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Αλέξης Ζήρας, Αθηνά Σχινά.
* «ΝΕΟ ΕΠΙΠΕΔΟ»: Το περιοδικό επανέρχεται ύστερα από μια εξαετία αναστολής έκδοσής του με αφορμή, όπως σημειώνει ο εκδότης του Γιάννης Στεφανάκης, την επέτειο ενός χρόνου από το θάνατο του Ηλία Λάγιου. Το αφιέρωμα είναι συνολικό, αφορώντας τόσο την προσωπικότητα όσο και τη λογοτεχνική δημιουργία του ποιητή. Περιέχει εκτενές ανθολόγιο απ' όλο το corpus της ποίησής του, άρθρα ποιητών, κριτικών λογοτεχνίας, θεωρητικών αλλά και προσώπων που σχετίστηκαν μαζί του. Τα κείμενα υπογράφουν οι Κ. Βούλγαρης, Γ. Δάλλας, Δ. Ελευθεράκης, Γ. Κακουλίδης, Β. Καλαμαράς, Δ. Κοσμόπουλος, Μαρία Κούρση, Γ. Μπλάνας, Α. Νεοφυτίδης, Μ. Στεφανίδης, Ελενα Στριγγάρη, Κ. Χατζηαντωνίου, Θ. Χατζόπουλος.
* «ΚΛΗΔΟΝΑΣ»: Το περιοδικό αποτελεί έκφραση της Υπερρεαλιστικής Ομάδας Αθήνας. Το πρώτο τεύχος περιέχει χαρακτηριστικά δείγματα των κατευθύνσεων που επιλέγουν τα μέλη της ομάδας: «Υπερρεαλιστικό κίνημα στις ΗΠΑ», «Υπερρεαλιστική ομάδα Παρισιού», «Υπερρεαλιστική ομάδα Ληντς», «Σουρρεαλιστική ομάδα στα Γιάννενα» αλλά και κείμενα των Αντρέ Μπρετόν, Μπένγιαμιν Περέ, Φίλιπ Λαμάντια, Βράτισλαβ Εφενμπεργκερ, Νίκου Σταμπάκη, Σωτήρη Λιόντου, Λύντιας Παπαζήση κ.ά.
* «ΟΡΟΠΕΔΙΟ»: Το επίσης πρωτοεμφανιζόμενο «Οροπέδιο» (που εκδίδει ο Δημήτρης Κανελλόπουλος, με έδρα την Ηλεία) προσδοκά να προσφέρει μία άλλη ματιά στη σύγχρονη ποιητική και πεζογραφική δημιουργία. Κεντρικό θέμα του τεύχους, η ποιητική του Γιώργη Παυλόπουλου. Στην ύλη του περιλαμβάνονται ακόμη αδημοσίευτα ποιήματα και πεζά (Γιώργος Γώτης, Θεώνη Κοτίνη, Βασίλης Λαλιώτης κ.ά.), κριτικές σελίδες, άρθρα.
* «ΔΙΑΒΑΖΩ»: Με αφιέρωμα στον Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι ξεκινάει τη νέα χρονιά η μηνιαία επιθεώρηση του βιβλίου «Διαβάζω» (τ. 470). Το αφιέρωμα είναι ξεχωριστό για τον αναγνώστη καθώς αποτελείται από επιστολές του συγγραφέα προς πρόσωπα που ερωτεύτηκε ή συσχετίστηκε λογοτεχνικά (επιμέλεια: Δ.Β. Τριανταφυλλίδης). Στη λοιπή ύλη του περιοδικού συμπεριλαμβάνεται συνέντευξη της Μάρως Δούκα, άρθρα για τα βραβεία λογοτεχνίας, το άρθρο 16 του Συντάγματος, αλλά και αναλυτική λίστα των ευπώλητων του περασμένου μήνα ανά την επικράτεια.
* «ΠΟΙΗΣΗ»: Το νέο τεύχος της «Ποίησης» έχει το προνόμιο να παρουσιάζει δύο εκ διαμέτρου αντίθετες -σε διαφορετικές εποχές και συνθήκες- περιπτώσεις ποιητών από τη Γερμανία και το Ισραήλ. Παρουσιάζονται επίσης σύγχρονοι Ελληνες ποιητές (Αριστέα Παπαλεξάνδρου, Δήμητρα Χριστοδούλου, Γιάννης Ζέρβας, Αριστείδης Αντονάς κ.ά.), ενώ το ιδιαίτερο ενδιαφέρον ελκύει ο Αγγλος ποιητής, ανέκδοτος προς το παρόν στα ελληνικά, Τζέιμς Φέντον με κατατοπιστική εισαγωγή και μετάφραση της Εύης Παπαδοδήμα. Εξίσου, τα ποιήματα του Μιχαήλ Μάρουλλου Ταρχανιώτη (του Ελληνα αναγεννησιακού ποιητή που έγραφε στα λατινικά) αποτελούν αφορμή για συζήτηση και αναδίφηση στο έργο του άγνωστου κατά τ' άλλα ποιητή.
* «ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ»: Σελίδες στον Γιώργο Βέλτσο αποδίδει το «Εντευκτήριο» της Θεσσαλονίκης (αρ. 75, Δεκέμβριος 2006). Στα εικοσάχρονα του περιοδικού, που εκδίδει ο Γιώργος Κορδομενίδης, η ύλη είναι ξεχωριστή-ελκυστική και περιλαμβάνει ποιήματα της Αννας Αχμάτοβα και του Λευτέρη Ξανθόπουλου, πεζά των Γ. Σκαμπαρδώνη, Ντέιβιντ Σεντάρις, Ρέιμοντ Κάρβερ αλλά κι ένα νεανικό διήγημα του Ντίνου Χριστιανόπουλου. Ο Δ.Ν. Μαρωνίτης σχολιάζει τον «Φιλοκτήτη» του Γιάννη Ρίτσου, ενώ ο Γιάννης Νταλίδης για το φιλοσοφικό έργο του Κώστα Αξελού.
* «ΔΕΚΑΤΑ»: Το περιοδικό του ποιητή Ντίνου Σιώτη (τ. 8, χειμώνας 2007) προτείνει ένα «Μικρό φάκελο για την Τήνο» (γράφουν οι Σεραφείμ Φυντανίδης, Μάνος Στεφανίδης, Παντελής Απέργης, Αριστείδης Κοντογεώργης, Κώστας Μωραΐτης, Αλέκος Φλωράκης) αλλά και κείμενα των Αθηνάς Παπαδάκη, Μαριλένας Πολιτοπούλου, Αγορίτσας Μπακοδήμου, Ορχάν Παμούκ, Σούζαν Σόνταγκ, Ζέιντι Σμιθ κ.ά. σχετικά με την πεζογραφία, την ταξιδιωτική λογοτεχνία, το στοχασμό.
* «ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ»: Το πρόσφατο τεύχος της «Νέας Εστίας» (τ. 1795, Δεκέμβριος 2006) είναι αφιερωμένο στα 150 χρόνια από τη γέννηση του Φρόιντ. Συμμετέχουν οι Θ. Τζαβάρας, Θ. Λίποβατς, Μαρία Θεοδωροπούλου, Γιώτα Κραβαρίτου κ.ά., αναδεικνύοντας το πολύπτυχο της ψυχαναλυτικής έρευνας αλλά και της επιρροής που άσκησε στην πνευματική δημιουργία και τις επιστήμες στον εικοστό αιώνα.
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 11/01/2007

Mark Mazower - δύο κείμενα για την έκδοση "Θεσσαλονίκη"

Ο πολυσυλλεκτικός χαρακτήρας της πόλης αναδεικνύεται, προβάλλεται και ξαναζωντανεύει, μέσα από την έρευνα των ιστορικών πηγών, των μνημείων, αλλά και του απόηχου στους σημερινούς κατοίκους της. Ο λόγος γίνεται για τη μελέτη «Θεσσαλονίκη, πόλη των φαντασμάτων - χριστιανοί, μουσουλμάνοι και Εβραίοι 1430-1950», που υπογράφει ο ιστορικός Μαρκ Μαζάουερ (εκδόσεις «Αλεξάνδρεια») και που -γιατί όχι;- μπορεί να θεωρηθεί συναρπαστική, μεστή βιογραφία της πόλης.
Γνωστός από την ελληνικού ενδιαφέροντος βιβλιογραφία του, ο συγγραφέας του έργου επιδιώκει τη διεύρυνση της σημασίας που έχει η μακεδονική πόλη ως κομβικό σημείο και σημαίνουσα συντεταγμένη για τις γεωπολιτικές, κοινωνικές και πολιτισμικές ανακατατάξεις που διαμόρφωσαν τον ευρωπαϊκό χάρτη από τον 15ο αιώνα έως τον σύγχρονο ευρωπαϊκό χάρτη. Το εγχείρημά του, πόνημα μακρόχρονης ερευνητικής διαδικασίας, μπορεί να θεωρηθεί μεγαλεπήβολο: η Θεσσαλονίκη τού συλλογικού ασυνείδητου, σήμερα, διαφέρει κάθετα από την πόλη που υπήρξε «χωνευτήρι» για εθνικότητες, δόγματα, αντιλήψεις, κοινωνικές ταυτότητες, πολύ πριν γίνει λόγος για εθνικισμούς από κάθε είδους πατριδολάτρες τής σήμερον.
Η Θεσσαλονίκη τής ελληνιστικής περιόδου και της ρωμαϊκής ακμής μετεξελίχθηκε σε πόλη διεκδικούμενη τόσο από τους Βυζαντινούς κτήτορες όσο και από τους διάφορους επικυρίαρχους των ύστερων μεσαιωνικών χρόνων. Σταυροδρόμι παλιών εμπορικών δρόμων και επομένως στρατηγικός στόχος για τους λαούς της περιοχής, οι Σλάβοι δεν έπαψαν να την προσεγγίζουν και οι Τούρκοι να την πολιορκούν και να την κατακτούν. Σήμερα, φέροντας τον παράδοξο τίτλο «συμπρωτεύουσα», χωρίς νόημα ή ουσία (ένας σχεδόν αφελής χαρακτηρισμός από τους χρήστες του), η Θεσσαλονίκη διατηρεί ζωντανό τον παλμό τού απώτερου και του κοντικού παρελθόντος της. Γι' αυτό και ο Μαρκ Μαζάουερ διακρίνει άμεσα τους εβραϊκούς ψιθύρους, τα λατρευτικά οθωμανικά σημάδια, τις κυριλλικές επιγραφές, αλλά και τα ελληνικά βλέμματα του Μακεδονικού Αγώνα, της σύγχρονης ευημερίας και των ευρωπαϊκών αξιών. Ολα όσα, δηλαδή, δεν φαίνονται, αλλά υπάρχουν και κινούνται ακόμη στον ορίζοντα της βορειοελλαδικής πόλης.
BΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ rouvalis@enet.gr
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 29/12/2006
-----------------------------------------
Του ΒΑΣΙΛΗ ΡΟΥΒΑΛΗ
"H στροφή προς το παρελθόν ήταν και είναι αναγκαία ή, όπως σημειώνει αινιγματικά ο συγγραφέας, ένα άλλο μέλλον μπορεί να χρειάζεται ένα άλλο παρελθόν...", έλεγε χαρακτηριστικά χθες ο πανεπιστημιακός Νίκος Αλιβιζάτος αναφερόμενος στην ιστορική μελέτη "Θεσσαλονίκη, πόλη των φαντασμάτων - Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι και Εβραίοι 1430-1950" του Βρετανού ιστορικού Μαρκ Μαζάουερ, που κυκλοφορεί πλέον στα ελληνικά (εκδόσεις "Αλεξάνδρεια") και με αυτή την αφορμή παρουσιάστηκε χθες στην Αίθουσα Συναλλαγών του Χρηματιστηρίου Αθηνών. Κι εκθειάζοντας ο κ.Αλιβιζάτος αυτή την εργασία, η οποία κατά πώς φάνηκε από τις ενδιαφέρουσες, μολονότι αντικρουόμενες ερωτήσεις των παρισταμένων στο τέλος της εκδήλωσης, εξήγησε ότι "στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της πτώσης των συνόρων, για να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα κατάματα και να χτίσουμε το μέλλον σε στέρεες βάσεις, η στροφή στο παρελθόν πρέπει να γίνεται χωρίς αποσιωπήσεις, και προπάντων χωρίς στερεότυπα και ιδεοληψίες. Διαφορετικά, είναι περισσότερο από βέβαιο ότι θα το αναπαραγάγουμε...".
Η έρευνα του Μαζάουερ συνεισφέρει σ' αυτή την οπτική γωνία, της ιστορικής προσέγγισης που συνδέει ευρύτερα θέματα της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής ζωής των πρωταγωνιστών και δευτεραγωνιστών αλλά και των πρωτογενών και δευτερογενών αιτίων-αιτιατών της όποιας μελετούμενης περιόδου. Στην προκειμένη περίπτωση, η εγκατάσταση των σεφαραδιτών στην υστεροβυζαντινή Θεσσαλονίκη συνδέεται με την ανάπτυξη του εμπορίου, την ανάδυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, των θρησκευτικών διαφοροποιήσεων στη βαλκανική χερσόνησο, τη γέννηση των εθνικισμών και τις συνεπαγόμενες συγκρούσεις, τους νεότουρκους και τους μακεδονομάχους, το συλλογικό ασυνείδητο, οι ανακατατάξεις των πληθυσμών (Σλάβοι, Τούρκοι, Αλβανοί και Ελληνες) και οι σημερινές προσλήψεις περί του παρελθόντος της πόλης (με ή χωρίς παρωπιδισμούς).
Σ' αυτό το ζήτημα σύνθεσης της Ιστορίας αναφέρθηκε ο δημοσιογράφος Παύλος Τσίμας, ο οποίος επισήμανε ότι "μέσα από τις πολύ μικρές ιστορίες, την καθημερινότητα, τις προσωπικές στιγμές των κατοίκων, θα μπορούσαν ν' αντληθούν σενάρια συναρπαστικών κινηματογραφικών υποθέσεων... Αυτές συνθέτουν όμως με αξιόπιστο τρόπο το μεγάλο αφήγημα, την Ιστορία. Οι ιδεολογίες έχουν ανάγκη το παρελθόν ως πρώτη ύλη, έτσι νομιμοποιούνται και γίνονται σημαία για τις νεότερες γενιές". Ενώ ο πανεπιστημιακός Νίκος Καραπιδάκης επικέντρωσε "στον επαναπροσδιορισμό και επαναξιοποίηση του ρόλου των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη κατά κύριον λόγο. Δυστυχώς, στα ελληνικά σχολικά βιβλία δεν υπάρχουν τέτοιες αναφορές", θέτοντας το ζήτημα της εκ νέου συζήτησης γύρω από την εβραϊκή και μουσουλμανική συμβολή στη διαμόρφωση της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας.
Στη μη εξικίωση των νεότερων γενεών με τις διαφορετικές διαστάσεις του ιστορικού χρόνου αναφέρθηκε ο διευθυντής της "Ε" και της "Κ.Ε." Σεραφείμ Φυντανίδης. Μιλώντας κατ' αρχάς για το ζήτημα του εθνικισμού χρησιμοποίησε τη σολωμική φράση "το έθνος πρέπει να θεωρεί εθνικόν ό,τι είναι αληθές" ώστε να θίξει τη λογική της επίσημης ιστορικής ματιάς στο σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα. "Πολλά βιβλία έχουν γραφεί από σκοπιά εκ των προτέρων αποφασισμένη, πατριωτική ή και το αντίθετο καμιά φορά. Το προσόν του συγκεκριμένου βιβλίου είναι ότι έχει γραφεί από τρίτον, ούτε από Ελληνα ούτε από Βούλγαρο ούτε από Σέρβο ούτε από Μαυροβούνιο ούτε από Αλβανό". Και συνέχισε με τη διαπίστωση ότι "το ότι υπάρχουμε σήμερα ως Ελλάδα, είναι θαύμα. Και σ' ό,τι αφορά τη Θεσσαλονίκη, που επίσης είναι ένα θαύμα, συνέβησαν τέσσερις ιστορικές συγκυρίες για να είναι μια αμιγώς ελληνική πόλη". "Πρόκειται για έναν θρίαμβο και τρεις τραγωδίες", είπε αναφέροντας την είσοδο του Ελληνικού Στρατού στη Θεσσαλονίκη κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, την πυρκαγιά του 1917 (σε τουρκικούς και εβραϊκούς μαχαλάδες), την ένταξη των προσφύγων Ποντίων και Μικρασιατών στον ιστό της πόλης, το πογκρόμ των Ναζί εναντίον των Εβραίων. "Το βιβλίο δεν είναι μόνον ιστορικό, αλλά και λογοτεχνικό και δημοσιογραφικό...".
Ο Μαρκ Μαζάουερ έκλεισε την εκδήλωση, απαντώντας σε ερωτήσεις του κοινού, επισημαίνοντας ότι "η Ελλάδα αλλάζει πολύ ως προς τον ρόλο της στο ευρωπαϊκό και το διεθνές περιβάλλον. Δεν είναι πια στην περιφέρεια της Ευρώπης, που δεν βρισκόταν ούτε στη δυτική ούτε στην ανατολική πλευρά της. Μέσα στις αλλαγές που έχουν γίνει, η θέση της Ελλάδας βρίσκεται στη λεγόμενη Ευρασία. Γι' αυτό και η Ιστορία αλλάζει επίσης αφού η παραδοσιακή έννοιά της είχε συναρτηθεί με το έθνος-κράτος. Και δίνω σ' αυτό το βιβλίο μίαν ανάλυση του κόσμου ξεκινώντας από τη λογική των αυτοκρατοριών έως το σύγχρονο μοντέλο έθνους-κράτους...".
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 12/1/2007

giovedì 11 gennaio 2007

Cavafis ed Elitis in italiano / Καβάφης και Ελύτης στα ιταλικά

Του ΒΑΣΙΛΗ ΡΟΥΒΑΛΗ
Δύο εκδόσεις που προάγουν τη νεοελληνική γραμματεία στην ιταλική γλώσσα αποτελούν η ανθολογία ποιημάτων του Κ.Π. Καβάφη («Poesia d'amore e della memoria») σε μετάφραση και επιμέλεια της ελληνίστριας Paola Maria Minucci, αλλά και ο τόμος «Monogramma nel mondo» που επιμελήθηκε η ίδια, με αφορμή την προ μερικών μηνών διοργάνωση ημερίδας για την ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη στη Ρώμη.
Ακούραστη «εργάτρια» στο ζήτημα της μεταφοράς του ελληνικού ποιητικού λόγου αλλά και της πεζογραφίας στη γειτονική Ιταλία, η καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο «La Sapienza» της Ρώμης (Universita' di Roma I) έχει προσφέρει σημαντικό έργο, καθώς έχει ήδη μεταφράσει και παρουσιάσει εκτός του Οδυσσέα Ελύτη και τους Μίλτο Σαχτούρη, Θανάση Βαλτινό, Κώστα Ταχτσή, Κική Δημουλά. Γνωστός στην Ιταλία ο Καβάφης, με την ποίησή του έχει κατακτήσει περίοπτη θέση στη σχετική ιταλική βιβλιογραφία. Ωστόσο, η ανθολογία της Πάολα Μαρία Μινούτσι επισημαίνει την ανάγκη ανανέωσης του ενδιαφέροντος για την ποίηση και την ποιητική του Αλεξανδρινού δημιουργού. Συγκεκριμένα, «τα τελευταία τριάντα-σαράντα χρόνια, έχουν υπάρξει πολλές μεταφράσεις, δοκίμια κριτικής έχουν γραφεί, αλλά αυτό που αξίζει να σημειωθεί είναι ότι, από ένα σημείο και ύστερα, ο Καβάφης και το έργο του ακολουθούν τη δική τους πορεία, το αναγνωστικό κοινό του διευρύνεται και κυριολεκτικά έχει διεισδύσει στην ποιητική φαντασία όλων των Ιταλών που ασχολούνται, άμεσα είτε έμμεσα, με την ποίηση».
Το διεθνές συνέδριο «Ο Ελύτης στην Ευρώπη» έδωσε την ευκαιρία σε πανεπιστημιακούς και ερευνητές-φιλολόγους να προσεγγίσουν ευρύτερα τον μικρόκοσμο του νομπελίστα ποιητή, να αφουγκραστούν εκ του σύνεγγυς τον παλμό του λόγου του πέραν της ελληνικής γλώσσας, να συνταυτίσουν την ιταλική και την ελληνική αισθητική-υπαρξιακή και λογοτεχνική αναζήτηση μέσω του μεσογειακού τοπίου στον 20ό αιώνα.Αποκύημα της συνάντησης των Ιταλών νεοελληνιστών και άλλων μελετητών του ελυτικού corpus αποτελεί η ιταλική έκδοση «Το μονόγραμμα στον κόσμο» (εκδόσεις «Donzelli»), με μεταφραστικές προσεγγίσεις του περίφημου ποιήματος σε ιταλικά, ισπανικά, γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά, ρωσικά, βουλγαρικά, ρουμανικά, ενώ παρατίθεται και απόσπασμα από χειρόγραφη γραφή του ίδιου του ποιητή. Ο Μario Vitti καταγράφει το φαινόμενο Ελύτης στο πλαίσιο της νεοελληνικής γραμματείας, δίνοντας στους Ιταλούς αναγνώστες μια αφετηρία αναζήτησης και έμφασης σε σημαντικά δείγματα ποίησης της σύγχρονης Ελλάδας. Ενώ, στον επίλογο, η Πάολα Μαρία Μινούτσι δίνει τις κατευθυντήριες γραμμές που ακολουθήθηκαν στη γλώσσα υποδοχής από τους μεταφραστές, τις δυσκολίες που παρουσιάζει ο Ελύτης στην ερμηνεία και τη μεταφορά του σύμπαντός του σε άλλη γλώσσα. Στη μετάφραση συνεργάστηκαν οι Νίνα Αγγελίδη, Βεατρίκη Στέλλιου-Κόνολι, Αντιγόνη Καζολέα, Τζέφρι Κάρσον, Νίκος Σαρρής, Ιρίνα Κοβάλεβα, Ζντράβκα Μιχαήλοβα, Βίκτωρ Ιβάνοβιτς.
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 09/01/2007

mercoledì 10 gennaio 2007

Αρθρο 16 - για ποια πανεπιστήμια;

Η συζήτηση γύρω από τα κρατικά ή μη κρατικά πανεπιστήμια, παρότι μακροχρόνια, δεν έχει αποδώσει καρπούς έως τώρα. Η ευθύνη για την αβάσταχτη -δηλαδή αστήριχτη με ουσιαστικά δεδομένα- παραφιλολογία μέσω των ΜΜΕ επιρρίπτεται απ' όλους προς κάθε άλλη πλευρά: εμπλέκονται ο κομματικός και συνδικαλιστικός διπολισμός, τα συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα, η ανέμπνευστη πραγματογνωμοσύνη κατεχόντων και μη κατεχόντων θέσεις στα ΑΕΙ, η αναγκαία ανανέωση του κορυφαίου εκπαιδευτικού θεσμού της χώρας. Αναντίρρητα, συμβολή στον διάλογο γύρω από αυτό το μείζον θέμα αποτελεί η αρθρογραφία του Νίκου Μπακουνάκη, ο οποίος, με τη διπλή ιδιότητα του πανεπιστημιακού-δημοσιογράφου, θέτει ορισμένες πτυχές, τις αξιολογεί, τις προτείνει ή τις αντιπαρέρχεται επιχειρηματολογώντας.
Η ολιγοσέλιδη έκδοση "Πανεπιστήμιο, πέρα από το καλό και το κακό του Αρθρου 16" (εκδόσεις "Πόλις") διαφωτίζει τα οφέλη αλλά και τα μειονεκτήματα γύρω από την επιβεβλημένη μεταρρύθμιση. Ανεξαρτήτως εάν ο καθένας συμφωνεί απόλυτα ή διαφωνεί κάθετα, όλοι αναγνωρίζουν ότι πρόκειται για τα υπάρχοντα ελληνικά πανεπιστήμια ("μεγάλα" ή "περιφερειακά", με διαφορετικές βαθμίδες εγκυρότητας κι αποδοτικότητας) και για τα μελλοντικά ιδιωτικά. Τα μεν, έστω κι αν δεν μπαίνουν σε κάποια αξιολογική κατάσταση (όπως θα έπρεπε, αντίστοιχα με τα ειωθότα στην Ευρώπη), έχουν αποφέρει σημαντικούς καρπούς σε κοινωνικό κι επιστημονικό επίπεδο. Τα δε προκαλούν αμφιθυμία, αμφισβήτηση και αμφιβολία για την αποτελεσματικότητά τους, δεδομένης της πατροπαράδοτης ελληνικής προχειρότητας-ρηχότητας ενώ, ταυτόχρονα, δημιουργούν φιλοδοξία για νέα καταξίωση του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος.
Ο διάλογος μόλις ξεκίνησε επί της ουσίας. Και μπορεί πια να γίνει αναφορά σε πρακτικές για χορηγίες, μοντέλα οικονομικής ανάπτυξης και αυτονομίας, ελευθερία του κράτους απέναντι στους ιδιώτες (αλλά με ποιοτικό έλεγχο από εθνικές επιτροπές), αναζήτησης τρόπων διαχείρισης σε άλλες αναπτυγμένες χώρες. Με άλλα λόγια, τίθεται πια το ζήτημα του περιώνυμου "Αρθρου 16" σε ρεαλιστική βάση: είναι αναγκαία τα νέα πανεπιστήμια ή κυρίως η επαναδιάρθρωση των υπαρχόντων; Το βλέμμα πέρα από τον ημέτερο ορίζοντα μπορεί να ωφελήσει...
ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ

martedì 9 gennaio 2007

Συνταγή: κέικ σοκολάτας

Κέικ σοκολάτας: ένα Βιτάμ, έξι αβγά, δύο ποτήρια ζάχαρη, ένα ποτήρι νερό, ένα φακελάκι μπέικιν πάουντερ, επτά κουταλιές του γλυκού κακάο, ενάμισι ποτήρι αλευριού (για όλες τις χρήσεις).
Σε μια κατσαρόλα βάζουμε νερό με ζάχαρη, κακάο και το βιτάμ. Ανακατεύουμε σε σιγανή φωτιά ώσπου να λιώσουν όλα τα υλικά. Κατεβάζουμε κι αφήνουμε το μείγμα να κρυώσει ελαφρώς. Συνεχίζουμε κατόπιν με τους κρόκους από τα αβγά ανακατεύοντας συνεχώς (για να μην σβολιάσει – το έχω πάθει κάμποσες φορές…). Γεμίζουμε ένα ποτήρι από το μείγμα και το βάζουμε στη συντήρηση του ψυγείου ενόσω συνεχίζουμε τη διαδικασία. Αμέσως μετά χτυπάμε το ασπράδι από τα αβγά για να κάνουμε μαρέγκα. Μαζί με αλεύρι ανακατεύουμε τη μαρέγκα στο μείγμα της κατσαρόλας και κατόπιν το ρίχνουμε σε ταψί. Κάπου εδώ τελειώνει το άγχος: αφήνουμε να ψηθεί στον φούρνο ενώ όταν το κέικ είναι έτοιμο, τρυπάμε σε διάφορα σημεία (συνήθως με οδοντογλυφίδα) και το περιχύνουμε με το μείγμα που είχαμε βάλει νωρίτερα στο ψυγείο. Το κέικ σοκολάτας τρώγεται τόσο ζεστό -συνήθως, παλιότερα, μαλώναμε με την αδερφή μου ποιος θα πρωτοπρολάβει τις γωνίες…- όσο και κρύο.

domenica 7 gennaio 2007

Ημέρες του οίνου και των ρόδων...

Αγγελος Ρούβαλης: Κρασί από τα πιο ορεινά της αμπελουργικής ζώνης Αιγιαλείας
Τα πρότυπο οινοποιείο σε απόσταση τριών μόλις χιλιομέτρων από την Εθνική οδό Αθηνών-Πατρών στο ύψος του Αιγίου μπορούν να επισκεφθούν όσοι θέλουν να δουν από κοντά τη διαδικασία της οινοποίησης. Το κτίριο ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής ομορφιάς δεσπόζει του χωριού Σελινούντας, ενώ έχει κατασκευαστεί σύμφωνα με σύγχρονες οινοποιητικές πρακτικές από το 1994 με κοινοτική συγχρηματοδότηση.
Το οινοποιείο της Οινοφόρου είναι το αποτέλεσμα των προσπαθειών του οινολόγου, κ. Άγγελου Ρούβαλη, να προβληθεί και να κατακτήσει τις αγορές το εμφιαλωμένο κρασί από αμπελώνες της Αιγιαλείας. Αν και από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 μέχρι σήμερα, οι εξελίξεις προχωρούν με αργό ρυθμό, το κρασί μας έχει αποδείξει ότι ως προϊόν χρειάζεται πολύ χρόνο για να αποκτήσει το δικό του κοινό. Έτσι συνέβη και με τα κρασιά της Οινοφόρου.
Αρχικά, έγινε η μεγάλη επιτυχία με το «Ασπρολίθι», το πρώτο λευκό κρασί υψηλής ποιότητας αποκλειστικά από μία ελληνική ποικιλία, τον Ροδίτη. Ακολούθησε μία περίοδος πειραματισμών, με τοπικές και ξένες ποικιλίες σε συνεργασία πάντα με τους αμπελουργούς της περιοχής. Στο μεταξύ, ο κ. Ρούβαλης φύτευσε 40 στρέμματα αμπελώνα βιολογικής καλλιέργειας σε υψόμετρο 840 μ., στο οροπέδιο της Τράπεζας Αιγίου, δημιουργώντας ουσιαστικά έναν από τους πιο ορεινούς αμπελώνες στην Ελλάδα.
Βέβαια, στην ίδια περιοχή συναντά κανείς αμπέλια ξενικών ποικιλιών σε υψόμετρο που φτάνει και τα 1.050 μ. Η νέα εμπορική περίοδος (2006/2007), που θα ξεκινήσει με την ολοκλήρωση του φετινού τρύγου, βρίσκει την «Οινοφόρος» με δύο σειρές προϊόντων, τον «Μικρό Βοριά» και τον «Ιανό». Η δεύτερη σειρά, μάλιστα, θα κυκλοφορήσει για πρώτη φορά το Νοέμβριο και θα περιλαμβάνει παλαιωμένα κρασιά. Η πρώτη, που περιλαμβάνει φρέσκα κρασιά, θα εμπλουτιστεί με δύο νέα προϊόντα.
Ο κ. Ρούβαλης μας ξενάγησε στο επισκέψιμο οινοποιείο, το οποίο έχει και άλλη μία ιδιαιτερότητα: Έτσι όπως έχει κατασκευαστεί πάνω στην πλαγιά, διαθέτει έξι επίπεδα, που επιτρέπουν τη φυσική ροή του μούστου, από τη στιγμή που θα μπουν τα σταφύλια στο πιεστήριο μέχρι την εμφιάλωση του φρέσκου κρασιού και την παλαίωση στο πέμπτο και το έκτο επίπεδο.
Ήταν εντυπωσιακό, επίσης, το γεγονός ότι οι εσωτερικοί χώροι ήταν πεντακάθαροι, παρ’ όλο που αυτή την περίοδο έχει ολοκληρωθεί ο τρύγος του Chardonnay, του Merlôt και του Cabernet Sauvignon, ολοκληρώνεται η συγκομιδή του Syrah, έχει ξεκινήσει ο τρύγος των ορεινών Riesling και Λαγόρθι, ενώ μαζεύτηκε ήδη και ο πρώτος Ροδίτης από τα χαμηλά υψόμετρα.
Ο κ. Ρούβαλης εξηγεί ότι «η καθαριότητα επιτυγχάνεται με την κατάλληλη επίστρωση του δαπέδου, την κατάλληλη κλίση, τους ανοξείδωτους σωλήνες για την αποστράγγιση των υπολειμμάτων και τις στρογγυλεμένες γωνίες στους τοίχους και τα σκαλιά».
Στις εγκαταστάσεις του οινοποιείου περιλαμβάνονται τρία πιεστήρια, δύο επίπεδα με ανοξείδωτες δεξαμενές ζύμωσης, γραφεία, αίθουσα γευσιγνωσίας, γραμμή εμφιάλωσης και συσκευασίας, χώροι αποθήκευσης για φιάλες, καθώς και ειδικά κατασκευασμένες υπόγειες κάβες όπου παλαιώνουν τα ερυθρά κρασιά σε δρύινα βαρέλια. Ετησίως επεξεργάζεται και εμφιαλώνει περίπου 150 τόνους οινοστάφυλων. Το οινοποιείο βρίσκεται σε προνομιακή θέση, στο κέντρο της αμπελουργικής ζώνης της Αιγιάλειας και από την αίθουσα γευσιγνωσίας μπορεί να απολαύσει κανείς την πανοραμική θέα στον κατάφυτο κάμπο με ελιές και εσπεριδοειδή και στον Κορινθιακό κόλπο.
Μεγάλη σημασία, όμως, για το τελικό προϊόν έχει και η πρώτη ύλη. Εφόσον, τα κρασιά της Οινοφόρου έχουν βραβευτεί τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, ρωτήσαμε τον κ. Ρούβαλη για τη σχέση που έχει αναπτύξει με τους αμπελουργούς: «Υπάρχει μία μικρή ομάδα παραγωγών, με τους οποίους έχουμε συμβολαιακή σχέση, καθώς εγώ δεσμεύομαι να απορροφήσω την παραγωγή τους κι εκείνοι δεσμεύονται για την ποιότητα του προϊόντος. Σε ευρύτερο πλαίσιο, το οινοποιείο απορροφά ποσότητες από όλη την περιοχή κυρίως με γνώμονα την ποιότητα, διατηρώντας τις τιμές σε ικανοποιητικό επίπεδο.
Εξάλλου, περίπου το ¼ της πρώτης ύλης προέρχεται από πιστοποιημένες βιολογικές καλλιέργειες, ενώ και οι υπόλοιποι παραγωγοί δεν ακολουθούν διαφορετικά πρότυπα καλλιέργειας, λόγω των ευνοϊκών κλιματολογικών συνθηκών, που εμποδίζουν την ανάπτυξη ασθενειών».
Η αμπελουργική ζώνη της Αιγιάλειας, όπως μας πληροφόρησε ο κ. Ρούβαλης, εκτείνεται από το Παναχαϊκό όρος, το οποίο είναι το φυσικό δυτικό σύνορο, μέχρι την Αιγείρα και το φαράγγι του Βουραϊκού στα ανατολικά. Στο νότο ολόκληρη η περιοχή προστατεύεται από τον Χελμό και προς βορρά συνορεύει με τον Κορινθιακό κόλπο. Είναι η μοναδική ζώνη στην Ελλάδα με βορινή έκθεση, πράγμα που δημιουργεί ιδανικές κλιματολογικές συνθήκες για την καλλιέργεια του αμπελιού.
Χαρακτηριστική είναι η αναφορά του Παυσανία στα «Αχαϊκά» του για τις αρετές της περιοχής αυτής και ο θαυμασμός του περιηγητή του 19ου αι. Thomas Wyse για τα βαρέλια του μοναστηριού του Μεγάλου Σπηλαίου.
Αναδημοσίευση από την ιστοσελίδα www.agronews.gr