sabato 28 aprile 2007

Βραβεία: επιβεβαίωση ή παρότρυνση;

Τον σκεπτικισμό επανέφερε η προχθεσινή απονομή των λογοτεχνικών βραβείων του περιοδικού «Διαβάζω» σ' ό,τι αφορά το δούναι και λαβείν της υπόθεσης, τη γενικότερη χρησιμότητα του θεσμού, που υποτίθεται ότι προάγει την ποιότητα και την εμπορικότητα της εκδοτικής παραγωγής.
Και πρέπει να επισημανθεί ότι η νυν και αεί λογική των βραβείων περιέχει την επισήμανση, την ανάδειξη των βιβλίων όσο και των συγγραφέων τους. Κρίνοντας, όμως, από τους καταλόγους που καταρτίζονται κατά καιρούς όσο και ακούγοντας τα σχόλια μεταξύ των εμπλεκομένων, αναρωτιέται κανείς για τη θεσμική αντίληψη που έχουν αρκετοί -τα βραβεία δίνονται βάσει επετηρίδας ή με συντεχνιακά κριτήρια. Την ίδια στιγμή που το κοινό συχνά τους επιφυλάσσει μια αδιάφορη υποδοχή.
Η προχθεσινή βράβευση από το «Διαβάζω» του Αντώνη Σουρούνη ή του Μένη Κουμανταρέα σημαίνει κυρίως επιβεβαίωση της παρουσίας τους στα ελληνικά γράμματα. Το ζητούμενο πάντως είναι διαφορετικό: διότι εάν η αξία και η διαδρομή συγγραφέων με σημαντικό έργο χρειάζεται πρόσθετη ενίσχυση, οι νεότεροι συγγραφείς έχουν ακόμη περισσότερο ανάγκη την ενθάρρυνση, την ώθηση, ίσως και την παρότρυνση μέσω ενός βραβείου. Το κύρος δεν προέρχεται εξάλλου από το χρηματικό έπαθλο (στην περίπτωση του «Δ» είναι 2.500 ευρώ συν 2.000 ευρώ από τον ΟΣΔΕΛ) ούτε από τα διαφημιστικά «κόκκινα ζωνάρια» στα εξώφυλλα των βιβλίων. Ο συγγραφέας χρειάζεται το νοερό διάλογο με τον αναγνώστη, την πριμοδότηση της έμπνευσης, το δημιουργικό ρίσκο για την επόμενη δουλειά που θα εκδώσει χάρη σε μια τιμητική διάκριση.
Ας σημειωθεί ότι προϋπάρχουν εδώ και πολλά χρόνια τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας (τα φετινά θα ανακοινωθούν το φθινόπωρο), πρόσφατα απονεμήθηκε για πρώτη φορά βραβείο του περιοδικού «Να ένα μήλο», ενώ αναμένεται και ένα ακόμα καινούργιο βραβείο από το περιοδικό «Δέκατα». Ωστόσο, το αιτούμενο -για κάθε κριτική επιτροπή- συνοψίζεται στην ανατροπή, την τόλμη, το στοίχημα που μπορεί να βάλει. Μοιάζει με το ερωτικό φιλί. Το δίνεις ή δεν το δίνεις, δηλαδή κερδίζεις ή χάνεις... Αλλιώτικα, είναι φιλί θανάτου.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ rouvalis@enet.gr
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 27/04/2007

giovedì 26 aprile 2007

Ενας Σολωμός, το χρώμα του κάβου, η προσδοκία

foto: Silio d'Aprile
Φτερά 'χετε, π' ανέγγιαγα παντού πετούν, Αγγέλοι
Παντού πετούν κ' είν' άφθαρτα, Αγγέλοι, τα φτερά
σας
στ' όνομ' Αυτού που τα 'πλασε τ' αγγειό τσ' ερμιάς
τα θέλει.
Ιδού, μ' ασπούδα τα φορώ, μ' αλαιμαργιά τα σφίγγω,
να τα 'χω δω και να τα κλειώ, να τα κρατώ κλεισμένα,
εδώ που τρέχουνε για με γλυκές αγάπης βρύσες.
Και αμέσως τα σφυροκοπώ στον ανοιχτό αέρα,
χωρίς φιλί, χαιρετισμό, μήτε ματιά να δώσω.
Παρηγοριά καλές πνοές, ψυχή της έρμης νύχτας
...
[από την έκδοση Γιώργος Βελουδής Διονυσίου Σολωμού Οι Ελεύθεροι Πολιορκισμένοι, ερμηνευτική έκδοση-κείμενο-σχόλια, εκδόσεις Πατάκη 2007]

domenica 22 aprile 2007

Συνταγή για πράσινη γαλοπούλα, μεταξύ φίλων...

Πρόκειται για εκείνα τ' αναπάντεχα βράδια που τα περνάς υπέροχα με τους φίλους σου στο σπίτι και αδιαφορείς για το τι γίνεται εντός κι εκτός των τειχών της πόλης. Εν προκειμένω, η διάθεση του μεν από τη μελαγχολία για την απουσία της αγαπημένης του και -αντιθέτως- του δε για το ευχάριστο απόγευμα μετά γυναικός επηρέαζε την κουβέντα για τα παιδικά χρόνια σε κοινούς νοσταλγικούς τόπους (συγκεκριμένα, τη συνοικία της Δάφνης με τα μαραγκούδικα, τη μυρωδιά από φρέσκο πριονίδι, τα χωράφια με τα κίτρινα αγριολούλουδα, στη δεκαετία του '70 και του '80...). Εάν οι αθώοι και οι λιγότερο αθώοι έρωτες του παρελθόντος επανήλθαν στη συζήτηση με φτηνό ουίσκι, το άνοιγμα μιας ξεχασμένης φιάλης με το εξαιρετικό syrah της ετικέττας "Κράννωνα" του Παντελή Καρυπίδη από τη Θεσσαλία (κρασί με σώμα, αρώματα και γεύσεις στο στόμα, σε ζωηρή κόκκινη απόχρωση) προκάλεσε την επιθυμία για γαστριμαργικές προεκτάσεις στη βραδιά: τα δύο φιλέτα γαλοπούλας ξεπάγωσαν γρήγορα. Σ' ένα μεγάλο σκεύος φτιάξαμε μαρινάδα ρίχνοντας λάδι (τρεις κουταλιές της σούπας), χυμό από δύο πορτοκάλια, αλάτι και πιπέρι, δεντρολίβανο, μια χούφτα πράσινο πιπέρι Μαγαδασκάρης (που μια φίλη-συνάδελφος νόμισε ότι είχε μπαγιατέψει και παραλίγο να το πετάξει στα σκουπίδια). Οταν τα φιλέτα "πότισαν" ικανοποιητικά (1 ώρα τουλάχιστον), τα περάσαμε από ένα τηγάνι με λάδι σε χαμηλή φωτιά και συμπληρώσαμε τη μαρινάδα. Αφού πήραν μια βράση, δυναμώσαμε τη φωτιά και τα κατεβάσαμε αμέσως μετά. Μια τηγανιά πατάτες κομμένες σε κύβους ήταν αρκετή για γαρνίρισμα στο "πράσινο" φιλέτο της κάθε μερίδας, όπως βέβαια και δύο "γενναία" κομμάτια μοτσαρέλας. Την ιταλική νότα στο γευστικό αποτέλεσμα συμπλήρωσε η μουσική, ένα σιντί με οπερατικά έργα του Εnrico Caruso...

mercoledì 18 aprile 2007

Εταιρεία Συγγραφέων - Θανάσης Βαλτινός

Το νεοεκλεγέν διοικητικό συμβούλιο της Εταιρείας Συγγραφέων συνεδρίασε χθες για πρώτη φορά. Η συγκρότησή του υλοποιήθηκε, εν τέλει, με πρόεδρο τον Θανάση Βαλτινό, αντιπρόεδρο τον Κώστα Γεωργουσόπουλο, γραμματέα τον Γιώργο Ξενάριο, ταμία τον Κώστα Κατσουλάρη.
Ως μέλη του Δ.Σ. αναδείχτηκαν ο πρώτος στην πρόσφατη ψηφοφορία ποιητής και μεταφραστής Γιώργος Γεωργούσης, οι πεζογράφοι Κατερίνα Ζαρόκωστα και Πέτρος Τατσόπουλος.
Η νέα σύνθεση, που θα ηγηθεί της Ε.Σ., καλείται να θέσει επί τάπητος, ρεαλιστικά και απτά, τα βασικά ζητήματα που απασχολούν τον κλάδο των Ελλήνων λογοτεχνών, ήτοι το πρόβλημα της συνταξιοδότησης και της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Παράλληλα, όπως ήδη συζητείται μεταξύ των ενδιαφερόμενων πλευρών, η Εταιρεία έχει την ευχέρεια να προχωρήσει στην ανανέωση όχι μόνο του προφίλ της, αλλά και να παρακολουθήσει εκ του σύνεγγυς τις εξελίξεις στο χώρο του ελληνικού βιβλίου, την είσοδο νέων μελών που θα εμπλουτίσουν το δυναμικό της με ανανεωμένες αντιλήψεις και πρακτικές.
Διότι, αξίζει να επισημανθεί, οι αντιδικίες-αντεγκλήσεις μεταξύ υποψηφίων και εκλεγέντων στην ψηφοφορία της 18ης Μαρτίου μειώνουν το κύρος της Εταιρείας και αποκαλύπτουν αδυναμίες, μικροσκοπιμότητες, λεονταρισμούς, που σε καμία περίπτωση δεν συνάδουν με τον προνομιακό δημόσιο χαρακτήρα της έναντι των αντίστοιχων λογοτεχνικών σωματείων ανά την επικράτεια.
ΒΑΣ.ΡΟΥ.
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 18/04/2007

sabato 14 aprile 2007

Η ποιητική γενιά του '50 στην Ισπανία και την Ελλάδα

(ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΑΠΡΙΛΙΟΥ, ώρα 19.30)
Η ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ ’50 ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ -Στρογγυλή τράπεζα-
Το Ινστιτούτο CERVANTES και το ηλεκτρονικό περιοδικό POEMA διοργανώνουν στρογγυλή τράπεζα με θέμα «Η ποιητική γενιά του ’50», σε συνεργασία με το βιβλιοπωλείο ΙΑNOS. Συμμετέχουν: Φρανθίσκο Μπρίνες, ποιητής, καθηγητής Ισπανικής Λογοτεχνίας και Ισπανικών, Τομάς Σεγκόβια, ποιητής, Λουίς Γκαρθία Χαμπρίνα, ανθολόγος της γενιάς του ’50, Τάσος Δενέγρης, ποιητής-μεταφραστής, Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, καθηγητής Ισπανικής Λογοτεχνίας στο ΕΑΠ.
Απαγγέλλουν οι ηθοποιοί: Ενρίκε Κάρλος Κουαράνιας Ρομανί, Νίκος Αναστασόπουλος.
Κιθάρα: Ζοάν Κάρλες Μαρτίνεθ Πρατ.
Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στα ισπανικά με μετάφραση στα ελληνικά. Είσοδος ελεύθερη (Βιβλιοπωλείο ΙANOS, Σταδίου 24, τηλ.: 210-3217929).

martedì 10 aprile 2007

Maurice Ravel: αυτός που δεν ξέραμε

Ισως στο διασημότερο έργο του για μπαλέτο, το «Bolero», να οφείλεται η υστεροφημία του: ο Μορίς Ραβέλ υπήρξε προσωπικότητα χαμηλών τόνων, ιδιόρρυθμη, ωστόσο, καλλιτεχνική φιγούρα περίτεχνη και απαιτητική εν πολλοίς.
Ο Ζαν Εσενόζ αποδίδει φόρο τιμής στον Βάσκο συνθέτη (1875-1937) υπογράφοντας ένα σύντομο λογοτεχνικό περίγραμμα με τίτλο «Ραβέλ» (μτφρ.: Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδόσεις «Πόλις»). Η ιδέα του είναι ξεχωριστή, το αποτέλεσμα διαφοροποιείται από το είδος της μυθιστορηματικής βιογραφίας, πετυχαίνει να παρασύρει τον αναγνώστη σε μια οπτική γωνία μεταξύ πραγματικού και φαντασιακού.
Ο Ραβέλ εξελίσσεται σε πρόσωπο προς λογοτεχνική ανάπτυξη, αλλά και ευφυές σχήμα προβολής των εμμονών του Εσενόζ: ο χρόνος του ατόμου εντός της Ιστορίας, η κοινωνικοπολιτική διάσταση των τεχνών, το βλέμμα στα πράγματα με ή χωρίς τη λάμψη τους. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί πραγματολογικά στοιχεία που στοιχειοθετούν το αληθινό πρόσωπο του συνθέτη. Τον «περιεργάζεται» με λεπτότητα, αποφεύγοντας να παρεμβάλλει ωραιοποιητικές καταφάσεις ή συνήθεις υπερβολές. Αντιθέτως, σ' αυτό το ολιγοσέλιδο μυθιστόρημα αξιοποιεί τις αρετές της γραφής του, τη ρεαλιστική αφήγηση, τον ρυθμό και την εικονοποιία χρησιμοποιώντας νοηματικές παύσεις, χιουμοριστικές παρενθέσεις, εναλλαγή ύφους.
Χάρη σ' αυτή την αμεσότητα ο δικός του Ραβέλ βιώνει την τελευταία δεκαετία της ζωής του σ' ένα ταξίδι για συναυλίες στις ΗΠΑ. Ευρισκόμενος στην κορύφωση της δημιουργικότητάς του, συνάντησε την αφρόκρεμα της ανερχόμενης αμερικάνικης κουλτούρας (μεταξύ αυτών ο Γκέρσουιν), ένιωσε πιο Ευρωπαίος από ποτέ, κι επέστρεψε με γόνιμες τζαζιστικές επιρροές. Ο συνθέτης του «Bolero» έχαιρε εκτίμησης άλλ' όχι εμφανισιακού κάλλους. Η συμμετοχή του στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρξε περιθωριακή. Εζησε και πέθανε ως δανδής με ασαφή ερωτική-συναισθηματική ζωή. Οι τελευταίες στιγμές της ζωής του υπήρξαν οδυνηρές. Θα παραμείνει στην ιστορία της μουσικής ως αριστοτεχνίτης συνθέτης 85 έργων (αλλά κακός ερμηνευτής, όπως ομολογούσε). Με όλα αυτά τα δεδομένα, ο Εσενόζ τον φέρει επινοημένο, οικείο και προσηνή στον αναγνώστη, καθώς «τα ξέρουμε όλα και δεν ξέρουμε τίποτα...».
ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ rouvalis@enet.gr
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 10/04/2007

lunedì 9 aprile 2007

Το Πάσχα των χρωμάτων / La Pasqua colorata

Δεν θα ήταν διαφορετικά από την πρώτη φορά: τούτοι εδώ οι προσωπικοί ορίζοντες παραμένουν ανέγγιχτοι, ανανεώνονται συνεχώς, προσδοκούν το ανοιξιάτικο βλέμμα. Το χρώμα της ελιάς και το μυστήριο του μεσογειακού γαλάζιου συναντούν τους στίχους ενώ, σπανιότερα, τους ψιθυρίζουν. Το πρόχειρα βαμμένο αναλόγιο στο ξωκλήσι, η φωνή με την υπόσχεση βαθέος συναισθήματος, η μπουκαδούρα στο ακρωτήριο, τα αργά βήματα στις μελίστρες και τις λιασμένες πλατύρραχες πέτρες, οι νοτισμένοι κορμοί που ξέρασε το κύμα στον όρμο (ποιος ξέρει, φτασμένοι από ποια ακτή...), τα χελιδόνια που κάνουν φωλιές στις κρύπτες των παιδικών χρόνων, ο λόφος με τα ξανθά κεραμίδια και τα πολλά όνειρα που παίρνουν ανάσες περιμένοντας τη δική τους ώρα στα μάτια και τα σκονισμένα χέρια. Στη σιγή της ύπαρξης, σκέφτομαι μαζεύοντας την άγκυρα, αρκεί ένα concerto stravagante του Vivaldi- ίσως κιόλας εκείνοι οι τρεις ταπεινοί ψάλτες στον Επιτάφιο, πάνω στο παλαιοημερολογίτικο μοναστήρι. Οι ζηλωτές σιωπούν, οι μάρτυρες κάνουν τον σταυρό τους...

mercoledì 4 aprile 2007

Pescefuord'acqua/Sicilia/Pablo Neruda

Riproduco qui, al mio blog, la poesia di Pablo Neruda che ha postato Miky (dalla mia isola preferita, Sicilia eterna) al suo bello blog (http://pescefuordacqua.wordpress.com/). Le foto che appariscono qui sono mie, vengono dalla stessa mare con squardo simile, profondo, penetrativo...
Ho bisogno del mare perché m’insegna:
non so se imparo musica o coscienza:
non so se è onda sola o essere profondo
o sola roca voce o abbacinante
supposizione di pesci e di navigli.
Il fatto è che anche quando sono addormentato
circolo in qualche modo magnetico
nell’università delle acque.
Non sono solo le conchiglie triturate
come se qualche pianeta tremante
partecipasse lenta morte,
no, dal frammento ricostruisco il giorno,
da una raffica di sale le stalattiti
e da una cucchiaiata il dio immenso.
Ciò che m’insegnò prima lo custodisco ! È aria,
vento incessante, acqua e arena.
Sembra poca cosa per l’uomo giovane
che giunse a vivere qui con i suoi incendi,
e tuttavia il battito che saliva
e scendeva al suo abisso,
il freddo dell’azzurro che crepitava,
lo sgretolamento della stella,
il tenero dispiegarsi dell’onda
sperperando neve con schiuma,
il potere quieto, lì, determinato
come un trono di pietra nel profondo,
sostituì il recinto in cui crescevano
ostinata tristezza, oblio accumulato,
e bruscamente cambiò la mia esistenza:
diedi la mia adesione al puro movimento.

domenica 1 aprile 2007

Amsterdam: μία ώρα πίσω

Το Αμστερνταμ διαφέρει ολοσδιόλου από οποιαδήποτε περιγραφή, εμπειρία ή ανάμνηση: το βλέμμα περιστρέφεται φιλοπερίεργα στον ορίζοντα αυτού του παλιού λιμανιού, των γλάρων που κρώζουν από νωρίς το πρωί στο παράθυρο του ξενοδοχείου, τα αμέτρητα βήματα ανάμεσα στα σκουρόχρωμα κανάλια και τις παραποτάμιες γειτονιές της πόλης. Η «μπλε γέφυρα» ενώνει τις διαθέσεις ανθρώπων που γνωρίζουν το πεπερασμένο για κάθε κρυφή επιθυμία, τα μεταλλικά φανάρια στις εισόδους στενών τριώροφων κτιρίων του 19ου αιώνα ανάβουν προτού νυχτώσει τρέφοντας την ανοιξιάτικη προσδοκία για περισσότερες βόλτες στους δρόμους, το ψιθύρισμα της Willemijn είναι αληθινό στο μυαλό μου: «gezien is alles al…» >>> Η αίσθηση της παλιάς αποικιοκρατίας υπάρχει ακόμη στις χειρονομίες, στην καθημερινή επαφή, στα καταστήματα, στις αμέτρητες μπρασερί, στους εργάτες που επισκευάζουν ράγες του τραμ, στο τουριστικό κέντρο: οι μαροκινοί, οι τούρκοι, οι μιγάδες από ξεχασμένα νησιά του Ειρηνικού ανακατεύονται με τους φοιτητές, τους νεαρούς επισκέπτες απ' όλη την Ευρώπη που ψάχνουν τον αλλόκοτο παράδεισο της κάνναβης και των ημίγυμνων κορμιών στη Red Light District, ενώ ταυτόχρονα, στο φόντο, συμπράττουν οι αναρίθμητοι γιαπωνέζοι, αμερικάνοι και άγγλοι μεσήλικες που φθάνουν για τριήμερη περιήγηση στην πόλη των εξακοσίων χιλιάδων ποδηλάτων >>> Το φεγγάρι του βορρά διαφέρει κάθε φορά από εκείνο του νότου: σηκώνω το βλέμμα πάνω από τα κτίρια - η Πανσέληνος δεν θα αργήσει να φανεί στον ουρανό. Το φιλί όμως παραμένει ζεστό, εδώ, στο λιμάνι που δεν τόλμησαν οι κουρσάροι πρόγονοί μου να καταπλεύσουν (Eλέγασιν τα γράμματα, σ' όποιον κι αν τα διαβάζει, / πως η φωτιά, που τους κεντά, δροσίζει, όχι να βράζει...), εδώ στ' αναπάντεχο σταυροδρόμι, στους στίχους ερώτων που δεν μεταφράζονται, στ' άγγιγμα των χεριών πάνω σε μαλλιά απαλά, ασημένια και αρωματικά >>> Η αναμονή ανακατεύεται με την αγωνία αλλοιώνοντας τη θέληση. Οι λέξεις στοιχειοθετούν διαφορετικά νοήματα. Ηθελημένη κωδικοποίηση ή πρόθεση ανατροπής της φόρμας; Καθόλου τυχαία, ανακαλώ στη μνήμη μου το παλιό παιχνίδι "diabolo", μερικούς στίχους από ποίημα του Ε.Χ. Γονατά, τη φωτογραφία ενός σκοτωμένου 20χρονου αντάρτη από την Αιγιάλεια, νότες του Ravel και του Manuel De Falla, ένα όνειρο που είδα παλιότερα αλλά μόλις τώρα αρχίζω να το ζω με βαθιές, αχόρταγες ρουφηξιές αέρα... >>> Το Αμστερνταμ, θα έλεγε ίσως ο Jack Kerouac, είναι ιδανικός τόπος για όλους όσοι επιστρέφουν, με οποιαδήποτε αφετηρία ή τελικό προορισμό. Ημέρες κραδασμών. "Είμαι ένα σπουργιτάκι...", ακούω σε βιαστικά, σπαστά ελληνικά. Χαμογελώ. "Κάθε καινούργια διάσταση χωράει τον εαυτό σου", απαντώ. Το ποδήλατο στρίβει στην επόμενη γωνία. Κοντεύουν ξημερώματα: 3.42 π.μ., οδός Kloveniersburgwal 86.