martedì 31 maggio 2011

Ποίηση και ποίηση

Ποίηση και ποίηση

Δημοσίευση στην εφημ. Αυγή (31/5/2011)

Του Βασίλη Ρούβαλη

Όποτε οι ειδήσεις αναφέρουν την "αποδημία" ενός ποιητή (ή καλλιτέχνη εν γένει), ετούτο είναι επωφελές γεγονός για τη ροή του χρόνου και του τόπου, τις ζυμώσεις της σκέψης και της έκφρασης, την ουσία της τέχνης...

Ο Γιάννης Βαρβέρης υπήρξε ποιητής. Στάθηκε συνειδητά στο ύψος των λογοτεχνικών περιστάσεων κινούμενος απαρέγκλιτα στις συντεταγμένες της λεγόμενης "γενιάς του εβδομήντα". Η παρουσία του υπήρξε συγχρονική, εκ παραλλήλου, με τα προτάγματα των ομηλίκων του δημιουργών ενώ, σε καίριο βαθμό, ο ίδιος αποτέλεσε ιδιαίτερο καταλύτη και ρυθμιστή για το πεδίο αναζητήσεων της ελληνικής ποίησης στα μεταπολιτευτικά χρόνια.

Η ποίηση είναι πλάνη - είναι αυτό που γνώριζε καλά ο Γιάννης Βαρβέρης. Επιδίωκε να διατηρεί μικρές αποστάσεις από τα τεκταινόμενα αλλά και να παρεμβαίνει κάποτε με προσεκτικές προσεγγίσεις τα ζητήματα που άπτονται της θέσης και της τοποθέτησης της ποίησης στο σύγχρονο κοινωνικοπολιτικό και πολιτισμικό γίγνεσθαι. Πίστευε, όπως τουλάχιστον διεμήνυε με αγωνία, ότι ο λογοτεχνικός κανόνας, οι αισθητικές συντεταγμένες της τωρινής εποχής, φθείρονται από τους νόμους της εκδοτικής αγοράς παρʼ όλο που, ειδικότερα, ο ποιητικός λόγος φαίνεται να παραμένει περιθωριοποιημένος και απαξιωμένος. Παράλληλα, συμφωνούσε με την άποψη όλων εκείνων των σκεπτικιστών που επιχειρηματολογούν για την επιβολή του αναλυτικού λόγου, της πεζογραφίας, έναντι της πυκνής ποιητικής ύφανσης. Με τούτο το δεδομένο μπορεί να εξηγηθεί η δική του εσωστρέφεια: η ποίηση του Γιάννη Βαρβέρη ανατρέχει στο παρελθόν, εδράζεται στο παρόν, λοξοκοιτάζει το μέλλον, με κοινό παρονομαστή την καλλιεργημένη αίσθηση της «απόστασης», της ειδοποιού διαφοράς, από τον κόσμο των μη ποιητών. Ετούτο δεν θα πρέπει να θεωρηθεί με αρνητισμό αλλʼ αρκεί να πεισθεί κανείς πως τόσο ο Γιάννης Βαρβέρης όσο και οι πλείστοι ποιητές «του εβδομήντα» παραμένουν προσκολλημένοι στον μοντερνισμό (όπως τον νοεί ο καθένας) αλλά και σʼ ένα πρίσμα συγκεκριμένης παρακολούθησης της σκέψης και της έκφρασης στις τέχνες, του ζητούμενου σʼ έναν κόσμο ταχύτατα εναλλασσόμενο, στην πολυδιάσπαση του εγώ.

Ο ποιητής δεν είναι άμοιρος του απροσδόκητου: κάθε στίχος του περιέχει το ξάφνιασμα της ζωής, την ανατροπή, το ναδίρ και το ζενίθ της ύπαρξης. Γνώριζε καλά πως ο θάνατος είναι δεδομένος και πως είναι πιο ανακουφιστική η αντιμετώπισή του ως ένα παιχνίδισμα του επικούρειου κυκλικού σχήματος «θάνατος-ζωή-θάνατος». Το προσδόκιμο είναι να γνωρίσει ο άνθρωπος την κοσμογονία των ματιών του, να βιώσει την πολυτέλεια του ζειν, όμως έχοντας υπόψη του ότι κάθε τι μορφοποιούμενο -έμβιο είτε μη έμβιο- περιέχει την επερχόμενη σιωπή. Δεν είναι βέβαιο ότι εννοούσε την ελπίδα του βιώματος ως παρηγορία. Σαφώς όμως έκλινε προς μιαν ερμηνευτική προσέγγιση αυτού του σχήματος όπου ο στοχαστικός νους συμπεριέχει το σαρδόνιο χαμόγελο, την αλληγορική έκφανση της αιωνιότητας, την κυνική διάσταση του διαρκούς ερωτήματος «υπάρχω;...». Αυτό ακριβώς το κλίμα αποτυπώνει εμμέσως πλην σαφώς στην ανθολόγηση ποιητών με ευθεία ενατένιση του θανάτου («Σα μια μουσική, την νύχτα…», εκδόσεις Κέδρος, 2007), όπου ο ίδιος μεταφράζει επιλεγμένα ποιήματα από το γαλλικό ποιητικό corpus από τον 15ο έως τον 19ο αιώνα.

Άλλο τόσο όμως ο Γιάννης Βαρβέρης θέλησε να εστιάσει σε άλλα θέματα, εκείνα που εκ παραλλήλου συνθέτουν το προσωπικό του ποιητικό σύμπαν: η άγνοια στη δοκιμή του έρωτα, το αστικό τοπίο σε συνάρτηση με την ατομική ύπαρξη, η λεξιλαγνεία έναντι του νοήματος και του τιμήματος των πραγμάτων, το ποιητικό αντικείμενο ως αέναη επιδίωξη, το άγος της ανάσας και της σκέψης. Πράγματι, η ποίηση είναι πλάνη, και δη, εν προκειμένω, αποστασιοποιημένη από τα τεκταινόμενα: ο εκλιπών ποιητής μιλάει για τα θέματά του επανερχόμενος συστηματικά (θάνατος, ματαιότητα, ειρωνεία, σαρκασμός, αναρωτήσεις για το τι και το πώς), όπως συστηματικά αποφεύγει να εισέλθει στον άλλο κόσμο, τον πραγματικό και κυνικό, τον ρέοντα. Γιατί ως χαρακτηριστικός εκπρόσωπος της γενιάς του, εξαρχής διατήρησε απόμακρη στάση από τις σειρήνες (κι όχι Σειρήνες) της εποχής του - «γέννημα» της μεταδικτατορικής κοινωνικής συντεταγμένης, άμεσος αποδέκτης της κοινής θεματικής ρητορείας, αλλʼ ωστόσο σιωπηλός παρατηρητής της. Παρομοίως, τα επόμενα χρόνια, η ποίησή του δεν «άγγιξε» ούτε κατʼ ελάχιστον το συλλογικό στοιχείο. (Ίσως κιόλας ετούτο πρέπει να ερμηνευτεί ως μια μοιραία αντίδραση των ομηλίκων του ποιητών συνολικά, καθώς δυσκολεύονταν να αντιμετωπίσουν τους στόχους και την εκζήτηση των δύο προηγούμενων γενιών, της λεγόμενης «του ʽ30» και της «γενιάς της ήττας» μεταπολεμικά.

Η κριτική έχει δώσει στον Γιάννη Βαρβέρη μια περίοπτη θέση στην πυραμίδα των σύγχρονων ποιητών. Ο χρόνος και η προσέγγιση με διαφορετικές μεθόδους μέτρησης, ως οφείλει η φιλολογική πένα, θα κρίνει το έργο του. Η μόνη βεβαιότητα είναι ακριβώς η εντιμότητά του καλλιεργώντας και υπηρετώντας έναν άκρατο ερωτισμό με τις λέξεις του, ήδη από την πρώτη του συλλογή «Εν φαντασία και λόγω» (1975) έως την πιο πρόσφατη «Ο άνθρωπος μόνος».

Παραπομπή: http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=619532

lunedì 30 maggio 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός ΧΧ)

(foto di Scatti e Parole)
Kι όμως, απέχει τόσο πολύ η ακτή από το γαλάζιο που ονειρεύτηκα...

sabato 28 maggio 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός ΧΙΧ)

Il nero d'essere (foto di Silio D'Aprile)
Το τωρινό παρόν, το αυριανό. Το άλλοθι μες στο σκοτάδι των αισθήσεων...

venerdì 27 maggio 2011

Αποδημία ποίησης...

Γιάννης Βαρβέρης (1955-2011)
Οταν πεθαίνουν ποιητές, στον κόσμο το φως χαμηλώνει...

mercoledì 25 maggio 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός ΧVIII)

mare di Moreas (foto di J.K.)
Τα παιδιά κοιμούνται, οι πολεμιστές ξαγρυπνούν... Μου αρέσουν αυτοί οι ποιητές που δεν έμαθαν να συλλαβίζουν.

martedì 24 maggio 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός XVII)

...la natura fiorisce alle mura veneziane di Malvasia (foto di Silio D'Aprile)
Ολες οι αντανακλάσεις έρχονται από την ίδια εσωτερική διάσταση: την άνοιξη.

lunedì 23 maggio 2011

Xωρίς λόγια (αφορισμός XVI)

spiaggia tra Coron e Modon (foto di Silio D'Aprile)
Ποτέ δεν χάνεις από τη μοναξιά. Υπάρχει απόλαυση στην πικρή γεύση της.

venerdì 20 maggio 2011

Νίκος Γκάτσος / Οδυσσέας Ελύτης

100 χρόνια από τη γέννηση των δύο ποιητών Εκδήλωση στη Μεταμόρφωση ::: Κυριακή 22 Μαΐου, 7.30 μ.μ., κτήμα Δηλαβέρη
Με αφορμή την εορταστική επέτειο, ο Δήμος Μεταμόρφωσης διοργανώνει εκδήλωση παρουσίασης, μνήμης και τιμής στον Νίκο Γκάτσο και τον Οδυσσέα Ελύτη.
Θα μιλήσουν οι νεότεροι ποιητές Γιάννης Αντιόχου και Βασίλης Ρούβαλης
***
Θα προηγηθούν οι χαιρετισμοί του δημάρχου κ. Μιλτιάδη Καρπέτα και της δημοτικής συμβούλου Χαράς Κοντοσώρου. Θα ακολουθήσει η προβολή βίντεο, απαγγελία ποιημάτων καθώς και ζωντανή μουσική με τη συνδρομή της χορωδίας ΚΑΠΗ και της Νεανικής Χορωδίας του Δήμου Μεταμόρφωσης.

Χωρίς λόγια (αφορισμός XV)

Κάθε φορά, στον έρωτα, απομένει η δύναμη˙ το ωφέλιμο τέλος της αφήγησης.

giovedì 19 maggio 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός XIV)

Luce di Sud (foto di Pupavie)
H φιγούρα του ονείρου είναι μια όψη του κόσμου. Αυτήν θα προτιμήσω.

martedì 17 maggio 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός ΧΙΙΙ)

Το σημείο που ενώνονται οι μύθοι λέγεται Ιστορία.

Ποίηση και ποίηση

Ποίηση και ποίηση Δημοσίευση στην εφημ. Αυγή (17/5/2011)
Του Βασίλη Ρούβαλη
* Η ποίηση βρίσκεται στο επίκεντρο της μιντιακής εξέλιξης οπόταν απαιτείται ένα άλλοθι, συγκυριακά, για την ευόδωση της δήθεν σύγχρονης λογοτεχνικής ενάργειας. Αυτή η εξωστρεφής και ελάχιστα ωφέλιμη πραγματικότητα, για την ίδια την ποίηση και τους πραγματικούς μύστες της, εξακολουθεί να υφίσταται στα δημοσιογραφικά γραφεία, στους εκδοτικούς οίκους αλλά και στα συγγραφικά στέκια. Από την άλλη, ετούτη η συγκυριακή προσέγγιση δεν μειώνει -ή μάλλον δεν ακυρώνει- την απαξίωση του ποιητικού λόγου μεταξύ των διαφόρων παραγόντων και άλλων «ειδικών» περί τις εκδόσεις και τον λογοτεχνικό Τύπο. Η ποίηση υποτιμάται, όπως υποτιμώνται όλοι όσοι πιστεύουν σθεναρά και επιδιώκουν την προβολή της. Κι αν οι εφημεριδικές σελίδες την προσλαμβάνουν ως γραφικότητα που σε κάποιον βαθμό διαρκεί, η ποίηση έχει τη δυστυχία να αποτελεί περιστασιακό εργαλείο, στερεοτυπικά δομημένο, για την περισπούδαστη προσπάθεια παρουσίασης ενός συνολικού πολιτισμικού προϊόντος κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Με αυτόν τον συλλογισμό ενώπιος ενωπίω μπορεί κανείς, ειλικρινά προσεγγίζων την τέχνη του λόγου, να αντιληφθεί την ανάκληση των ποιητών με την απόδοση διαφόρων βραβείων σε ιλουστρασιόν εκδηλώσεις ή ακόμη με την πρόσκλησή τους σε διανοουμενίστικα γκαλά και πάνελ όπου ελάχιστη σημασία και προσοχή δίδεται στο ίδιο το έργο τους. Κι επιπλέον, κακά τα ψέματα, εντός του κόλπου των ποιητών έχει εντρυφήσει εν μέρει η αντίληψη της εφήμερης προβολής τους μέσα από ένα σύστημα αξιολόγησης και κατανομής «οφφικίων» σε άμεση συνάρτηση με την πρακτική μικροομάδων που ερίζουν για το ελάχιστον: την εδραίωση μιας κάποιας εξουσίας (με αδιευκρίνιστες παραμέτρους και ανάλογα θολή επιδραστικότητα). Ετούτο το σχηματιζόμενο κι ανατροφοδοτούμενο δίπολο προσέγγισης της ποίησης, τελικά, απέχει σταδίους εβδομήκοντα από τα αληθινά πεπραγμένα της: ο ποιητικός λόγος συνεχίζει το μακρύ ταξίδι του με διαφορετικούς εξάντες, με συντεταγμένες μετρούμενες διαφορετικά.
* Οι ανθολογήσεις ποιητών προσφέρουν, ανέκαθεν, ένα άλλοθι για τους κατοπινούς φιλολόγους, οι οποίοι προσπαθούν αγόγγυστα (και χωρίς εξασφαλισμένη επιτυχία πάντοτε) ν' αγγίξουν το νοερό περίγραμμα της ποίησης, ήτοι της δημιουργίας μέσα από συγκεκριμένο μη δημιουργικό κάτοπτρο. Άλλο τόσο, οι ανθολογήσεις είναι μια πρώτης τάξης ευκαιρία για μια συγκαιρινή γνωριμία με πρόσωπα, τάσεις, δοκιμές, ανατροπές ή συνταυτίσεις, που κατά κόρον απευθύνονται είτε σε μη εξοικειωμένους αναγνώστες είτε σε γνώστες που μέσα από την όποια περιοδολόγηση ή ομαδοποίηση θα παρατηρήσουν ειδοποιά στοιχεία στην εξέλιξη του ποιητικού λόγου. Σ' αυτό το πνεύμα φαίνεται ότι κινήθηκαν οι εμπλεκόμενοι, ήδη καταξιωμένοι στον χώρο, ποιητές Γιώργος Μπλάνας και Ντίνος Σιώτης, στη «συναρμολόγηση» του τόμου με τον εύγλωττο τίτλο «30 έως τριάντα - τριάντα ποιητές έως τριάντα ετών: ένα τοπίο της νέας ποίησης» (Κοινωνία των Δεκάτων, σελ.:, τιμή: , 2011). Η αίσθηση της κατ' αρχάς αυθαιρεσίας (τριάντα μόλις ποιητές για το συγκεκριμένο ηλικιακό φάσμα;.) επικαλύπτεται γοργά από την ισχυρή εντύπωση της δυσκολίας όσον αφορά την αποτύπωση, την αποτίμηση και την καταληκτική επιλογή αυτών των νέων δημιουργών, καθ' όλα ανώριμων, πρωτόλειων και εύλογα υπό διαμόρφωση. Δείχνουν κυρίως τις προθέσεις τους, όπως εύστοχα παρατηρεί ο Μπλάνας στο εισαγωγικό κείμενο, υπονοώντας μια δραστική παρουσία τους στο μέλλον της ελληνικής ποίησης. Είναι σωτήρια αυτή η υπονόηση, κατά καιρούς, αφού αποτελεί μόνιμη ανάγκη η ανανέωση του corpus, ο εμβαπτισμός και ο εμπλουτισμός του συγχρονικού στοιχείου στη διαχρονία. (Ας μην περάσει απαρατήρητο το γεγονός της ύπαρξης ανάλογων περιοδολογήσεων στο πρόσφατο παρελθόν για νέους ποιητές λίγο μεγαλύτερης ηλικίας). Είναι βέβαιον πάντως ότι ο τόμος δεν προσφέρεται για «δυσκολόπιστους» αναγνώστες. Η κυκλοφορία του αποτελεί σημείο γνωριμίας με νέους ανθρώπους που εκδίδουν, είναι ήδη αναγνωρίσιμοι είτε ή δημοσιεύουν τα αποτελέσματα της δημιουργικής τους διάθεση, δεν έχουν απαιτήσεις αξιολόγησης αλλά μάλλον ζητούν ένα «βλεφάρισμα» προς τη δική τους δοτική διάθεση απέναντι σ' αυτή την κατά κοινή ομολογία δύσκολη τέχνη.
* Ο ρόλος των κριτικών λογοτεχνίας στη νεοελληνική γραμματεία αποτελεί διαρκές θέμα που αναμοχλεύει τη συζήτηση γύρω από την κρισιμότητα της παρέμβασής τους στη διαμόρφωση του λογοτεχνικού κανόνα. Η παρουσία του Αλέξανδρου Αργυρίου στα τεκταινόμενα της ποίησης υπήρξε καθοριστική για την κατανόηση -προτρεπτικά είτε αποτρεπτικά, αναλόγως τη θέαση του καθενός- της «σκαπάνης» που ο ίδιος θέλησε να προσδώσει στη δική του φιλολογική προσέγγιση επί των έργων της λογοτεχνίας στην Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες. Την αφορμή για αυτές τις θέσεις δίνει το συνέδριο που οργανώνεται στη μνήμη του από το Τμήμα Φιλολογία του Πανεπιστημίου Κρήτης και το Μουσείο Μπενάκη με τίτλο «Για μια ιστορία της λογοτεχνίας του 20ού αιώνα. Προτάσεις ανασυγκρότησης: θέματα και ρεύματα» (20-22 Μαΐου, Ρέθυμνο). Και περαιτέρω, με αυτό το συνέδριο θα τεθούν από έγκριτους νεοελληνιστές, εκπροσώπους ελληνικών και ξένων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, ζητήματα που εγείρονται για κάθε κριτικό έναντι καινών εκφραστικών αξόνων στη σημερινή πραγματικότητα.

Χωρίς λόγια (αφορισμός ΧΙΙ)

Arcadia d'Aprile (foto di J.K.)
Να τρομάζεις από τις ομοιότητες. Να προσδοκάς τις αντιθέσεις. Ή αλλιώς, να ζεις διχασμένος.

lunedì 16 maggio 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός ΧΙ)

Μιλούσαμε για μουσική˙ πέρα από την ωραιότητα ή το μέτρο των ανέμων. Τότε μυήθηκα στη σιωπή και την ευθύνη.

mercoledì 11 maggio 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός Χ)

Mια φλόγα άναρχη με παρασύρει -
Το μοναδικό μου ανάχωμα στη συνήθεια της ύλης.

martedì 10 maggio 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός IX)

la mano di Pupavie... (foto di Pupavie)
Στον πόλεμο σκοτώνεις μόνον για ν' αποφύγεις τους φόβους σου. Σε περίοδο ειρήνης σκοτώνεσαι από έλλειψη ηρωισμού ή υπαρξιακή ανία. Εσύ ποτέ δεν μαθαίνεις ειλικρινά την επιλογή...

lunedì 9 maggio 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός VIII)

Mυρτώο Πέλαγος (φωτό: Γ.Κρ.)
Κλάψε, κλάψε... Ακλόνητος παραμένει ο μύθος: η ανάγκη για το ωραίο.

sabato 7 maggio 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός VII)

castello di Monemvassia (foto di J.K.)

Η αληθινή σιωπή είναι καταφύγιο

giovedì 5 maggio 2011

Η Εταιρεία Συγγραφέων για το Θεατρικό Μουσείο

Το να αποφασίζεις να σταματήσεις την επιχορήγηση ενός πολιτισμικού φορέα, όπως το Θεατρικό Μουσείο ή τη Βικελαία Βιβλιοθήκη Ηρακλείου, που κι αυτή δίνει μάχη για την επιβίωσή της, είναι το πιο απλό πράγμα. Ιδίως όταν προβάλλεται κι εδώ το φόβητρο της οικονομικής κρίσης. Και ιδίως, επίσης, αν οι φορείς αυτοί αντιμετωπίστηκαν από τη σημερινή όπως και από τις προηγούμενες κυβερνήσεις, ως απλοί κωδικοί στο δημόσιο λογισμικό και όχι ως ιδρύματα με ιστορία και πολυετή προσφορά στην ελληνική παιδεία.
Επί δεκαετίες, οι κυβερνήσεις μας – πλην εξαιρέσεων – είχαν και συνεχίζουν να έχουν τα ζητήματα πολιτισμού σε ανυποληψία. Αντί να ασχοληθούν με την ορθολογική οργάνωση και χρηστή διαχείριση των σημαντικών φορέων της παιδείας και του πολιτισμού μας, τους άφησαν κυριολεκτικά στην τύχη τους, έτσι ώστε σήμερα να τους παρουσιάζουν ανυπόληπτους και έτοιμους για ευθανασία.
Η Εταιρεία Συγγραφέων, εδώ και χρόνια, έχει σταθεί αντίθετη απέναντι σε ανάλογες αποφάσεις, γιατί και η ίδια αντιμετωπίζεται από τη μεριά της πολιτείας με μια αδιανόητη αδιαφορία. Τώρα όμως είναι η στιγμή να υπερασπιστούμε την ύπαρξη του Θεατρικού Μουσείου. Το οφείλουμε στη μοναδικότητα της προσφοράς του στη θεατρική αλλά και στη γενικότερη παιδεία μας. Αλλά το οφείλουμε και σε όσα εξέχοντα στελέχη του θεατρικού μας παρόντος ήταν και είναι μέλη μας : στους Μάριο Πλωρίτη, Τάσο Λιγνάδη, Βασίλη Ζιώγα , και στους : Κώστα Γεωργουσόπουλο, Κώστα Μουρσελά, Γιάννη Βαρβέρη, Ανδρέα Στάϊκο, Γιώργο Μανιώτη.
Το Δ.Σ. Της Εταιρείας Συγγραφέων

Xωρίς λόγια (Αφορισμός VI)

Vedutta di Malvasia (foto di J.K.)
Υπάρχει η διάσταση της μικρότερης ή μεγαλύτερης τελειότητας; Ας απαντήσει άλλος για την αλληγορία αυτή…