lunedì 30 marzo 2009

Ζήσιμος Λορεντζάτος για τον Νίκο Γκάτσο...

Σημείωση: απόσπασμα από την έκδοση των σημειώσεων του Ζήσιμου Λορεντζάτου, "Collectanea".
797 Ξεπροβοδίσαμε χτες τον Nίκο Γκάτσο. Aψηλά σε ένα κορφοβούνι, θάφτηκε στο κοιμητήρι του χωριού του, κάτω από «τα κυπαρίσσια του Mοριά» (O ιππότης κι ο θάνατος), που μοσχοβολούσαν και αυτά μαζί με τις άλλες μυρωδιές του Mαγιού, πέρα στη μακρινή εκείνη αρκαδική γωνιά, κοντά στις πηγές του Aλφειού. Bρέθηκα εκεί με την κόρη μου και χάρηκα που με αξίωσε ο Θεός να πάω. Ξόφλησα χρέος παλιό σε μετρημένο, σοβαρό, αλλά και παντοτινά πικραμένο φίλο αγαπητό, που ορφάνεψε από μικρός (ο πατέρας του χάθηκε στη θάλασσα) και δεν μπόρεσε ποτέ να συνεφέρει ώς το τέλος –παιδί ευαίσθητο– από τα όσα τράβηξε η μάνα του για να αναστήσει τα δυο κουτσούβελα, αυτόν και την αδερφή του. H στέρηση αυτή τον σφράγισε. Ας είναι. Aυτά τώρα πια ανήκουν στη ζωή. Eκείνος πήγε στον άλλο κόσμο. Tην τελευταία στιγμή του έριξα μια φούχτα γης, καθώς κατέβαζαν «το πεθαμένο σώμα του μες στο φιλόξενο χώμα» (Aμοργός). H καλή φορεσιά του, που δεν την τσαλάκωνε ποτέ, αλλά τη φόρεσε μοναχά στις μεγάλες ώρες, στάθηκε η γλώσσα του. Kανένας δεν έγραψε τα ελληνικά του Γκάτσου. Kαι αν, παραλλάσσοντας το λόγο του Buffon, πούμε πως η γλώσσα είναι ο ίδιος ο άνθρωπος (l’homme mme), τότε εκεί, στη γλώσσα, θα πρέπει να αναζητήσομε (και να αναρωτηθούμε) ποιος πραγματικά ήταν ο άνθρωπος αυτός και μοναχά από εκεί να πάρομε την τελεσίδικη απάντηση.
Tην επίσημη στιγμή του θανάτου, σου εύχομαι ώρα καλή όπου και αν πορεύεσαι, άντρα ευγενικέ μου, που «χρόνια και χρόνια» υμνογράφησες τη «μαύρη μεγάλη μοναξιά» παλεύοντας «με το μελάνι και το σφυρί» (Aμοργός), Nίκο παλιόφιλε, ακριβή γνωριμιά της νιότης μου!

lunedì 23 marzo 2009

Χωρίς λόγια

Egon Schiele
Η εμπειρία της ζωής είναι το θαύμα >>> Η κατανοητή πραγματικότητα καλύπτει ελάχιστο χώρο από την επίγεια αίσθηση, την αλήθεια >>> Το βλέμμα, αυτή η ελάχιστη δυνατότητα εξυπηρετεί τον νου στα μέγιστα >>> Τα πρόσωπα ζητούν τη λύτρωση, αυτό που συνήθως αποκαλούν έρωτα >>> Αλλ' αυτό το ευγενές παράδοξο, ο Ερως, συμβαίνει ολίγιστες στιγμές, διαρκεί αναλόγως, δυναμιτίζει είτε αποκαθηλώνει την ύπαρξη >>> Εξ ου ο ησιόδειος λόγος, ο ομηρικός νόστος, ο μελίρρητος βυζαντινός σκοπός, ο βενετοκρητικός πόθος, ο σολωμικός και ο κάλβειος σκοπός, ο ελύτειος θόλος >>> "Ανθ' ημών η αγάπη" >>> Στίχος ή μαρμαρόγλυφος λόγος, σαν μυστικό ένωσης >>> σε κοιμητήριο δίχως φόβο αλλά με θέρμη κι εμπιστοσύνη, κι ένα φιλί και ασπασμό στη βρεγμένη πέτρα και σιωπηλή προσευχή και βήματα με σιγουριά στην έξοδο με βροχή >>> Η εμπειρία της ζωής είναι το θαύμα >>> Με τα χείλη και τους χυμούς, με τα ποιήματα και τις σκιές, με το εμείς (ενός Octavio Paz) και το επέκεινα (ενός Ε.Χ. Γονατά), με το κερί και το κόκκινο κρασί, με την υπόσχεση και την προσδοκία >>> Ηταν όμορφη η στιγμή, ετούτη η αιωνιότητα...

giovedì 19 marzo 2009

(.poema..) - ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΠΟΙΗΣΗΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Το ηλεκτρονικό περιοδικό για την ποίηση (.poema..) θα συμμετάσχει στον εορτασμό για την
ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΠΟΙΗΣΗΣ
στο βιβλιοπωλείο Ιανός
(Σταδίου 24, Αθήνα)
την Κυριακή 22 Μαρτίου 2009, 6.00 μ.μ.
και θα προτείνει την παρουσίαση δύο ποιητών της νεότερης γενιάς
την ΕΥΤΥΧΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ και τον ΓΙΑΝΝΗ ΑΝΤΙΟΧΟΥ
Ο Βασίλης Μανουσάκης, φιλόλογος & μέλος της συντακτικής ομάδας του περιοδικού, θα παρουσιάσει τους ποιητές και θα αναφερθεί στον τρόπο προώθησης και προβολής του ποιητικού λόγου μέσα από τις διόδους της ψηφιακής τεχνολογίας, των ηλεκτρονικών υπολογιστών και του Διαδικτύου.

lunedì 16 marzo 2009

Ελληνικά λόγια ενός ποιητή - Λευτέρης Πούλιος

Η ωραία στήλη της συναδέλφου Αννας Γριμάνη στην "Καθημερινή" παρουσίασε πρόσφατα τον Λευτέρη Πούλιο. Η συνέντευξη που παρατίθεται στο φύλλο της "Κ" αξίζει να διαβαστεί εκ νέου. Το παρόν ιστολόγιο την αναδημοσιεύει εν προκειμένω:
H ελληνικότητα είναι αίσθημα ή συνείδηση; Εξαρτάται. Οσον αφορά εμένα, είναι και αίσθημα και συνείδηση. Η συνειδητότητα του ελληνισμού σε κάνει να δρας με σθένος. Ως στάση ζωής, όμως, η ελληνικότητα προϋποθέτει αγώνα για να γνωρίσει κανείς τον εαυτό του. Και απορρέει από αυτό που λέμε συνείδηση. Το αίσθημα μυρίζει ρομαντισμό και μεγαλοποιεί τις λέξεις «πατρίδα», «θρησκεία», «ένδοξο παρελθόν». Τρεφόμαστε, δηλαδή, με τα ρόδα της αυταπάτης. Εγώ αισθάνομαι λιγότερο Ελληνας και περισσότερο πολίτης του κόσμου. Πατρίδα μου είναι ο άνθρωπος.
Τι πιο μικρό ελληνικό αγάπησα. Τα μουρμούρικα τραγούδια και τη μυρωδιά του δέντρου λουίζα.
Η υπέροχη εκδοχή του Ελληνα. Δεν βλέπω καμία. Παρά μόνο την υπεραισιόδοξη πλευρά τού τίποτα. Η προσφορά των Ελλήνων στον πολιτισμό είναι τεράστια - αυτό είναι γνωστό. Με τον χριστιανισμό όμως και την τουρκοκρατία, χάσαμε βαθμηδόν την ταυτότητά μας και η «υπέροχη εκδοχή του Ελληνα» έγινε μια καρικατούρα σαν τον πρωταγωνιστή του θεάτρου σκιών.
Αυτό που με χαλάει. Σχεδόν όλα με χαλάνε στην Ελλάδα. Και κυρίως που δεν υπάρχει αξιοκρατία και βασιλεύει ο ατομικισμός και ο φιλοτομαρισμός. Mε χαλάει που η ευγενής γλώσσα μας δεν έχει τίποτα πια να πει και μόνο γελοιότητες γεμίζουν τον ουρανό της τέχνης. Δεν υπάρχει τίποτα που να έχει απομείνει γερό. Και προσκυνούμε το αδειανό, το τιποτένιο, το ηλίθιο.
Προσόν ή μειονέκτημα να είσαι Ελληνας σήμερα; Δεν είναι ούτε προσόν ούτε μειονέκτημα η εθνικότητα των ανθρώπων. Εμείς όμως ως Ελληνες, εάν διδαχθούμε σωστά από την Ιστορία μας, θα μπορούσαμε να το κάνουμε προτέρημα.
Παράγει πολιτισμό ο Ελληνας της νέας εποχής ή μένει προσκολλημένος σε μια ρητορική ελληνικότητα; Δυστυχώς, δεν έχουμε πρωτότυπες ιδέες. Σπανίζουν οι δημιουργοί και επικρατεί χάος. Στον σύγχρονο κόσμο είμαστε ουραγοί. Η Ελλάδα δεν μπορεί πια να προσφέρει στην οικουμένη πολιτισμό, γιατί έχει χάσει τις πηγές απ' όπου οι ξένοι αντλούν άμεσα.
Με ποια ταυτότητα οι Ελληνες περιέρχονται στον σύγχρονο κόσμο; Με την ταυτότητα του Δυτικο-ανατολίτη. Αυτό μπορούμε να το δούμε στον τρόπο που διασκεδάζουμε, στις κοινωνικές σχέσεις και στη συμπεριφορά μας γενικότερα.
Το ελληνικό μου «γιατί» κι ένα «πρέπει» που πέταξα. Γιατί εμείς οι Ελληνες είμαστε αδερφοκτόνοι; Και το «πρέπει» που πέταξα είναι η ελληνορθόδοξη χριστιανική πίστη.
Ο Ελληνας ποιητής μου. Μου είναι δύσκολο να διαλέξω μεταξύ του Κορνάρου, του Κάλβου και του Καβάφη. Τους θεωρώ και τους τρεις το ίδιο σημαντικούς.
Η αδιαπραγμάτευτη ελληνική αλήθεια μου. Ο ελληνικός χώρος ήταν πάντα στην Ελλάδα διαπραγματεύσιμος. Το μόνο αδιαπραγμάτευτο είναι η ελληνική γλώσσα.
Η οδός των Ελλήνων στον παγκόσμιο χάρτη - ορίστε την. Η οδός του δυτικού πολιτισμού.
* Ο Λευτέρης Πούλιος είναι ποιητής. Πρόσφατο βιβλίο του «Η κρυφή συλλογή» (εκδόσεις Κέδρος), με ζωγραφική του Χρόνη Μπότσογλου.Την Τρίτη 10 Μαρτίου, θα δώσει διάλεξη στο Megaron Plus (Μέγαρο Μουσικής Αθηνών) με θέμα «Η ποιητική γενιά του '70».

giovedì 12 marzo 2009

Είδηση: Jorge Luis Borges, μεταθανάτιες έριδες

Τον Ιούνιο συμπληρώνονται 23 χρόνια από τον θάνατο του κορυφαίου Αργεντινού λογοτέχνη, Χόρχε Λουίς Μπόρχες >>> Ο άνθρωπος-βιβλιοθήκη, ο μοντερνιστής και συμβολιστής χρήστης του πεζού και του ποιητικού λόγου, ο εμπνευσμένος αφηγητής των παραμέτρων του χρόνου, της σκέψης και της πραγματικότητας >>> πέθανε χωρίς να διακριθεί με το Νόμπελ Λογοτεχνίας >>> Μετά θάνατον, οι έριδες μεταξύ των οικείων του και του κράτους της Αργεντινής για επαναπατρισμό των οστών του (από τη Γενεύη προς το Μπουένος Αϊρες) μοιάζουν με ειρωνικό αστείο >>> Σε ποιον ανήκει ο Μπόρχες;...

mercoledì 4 marzo 2009

Χωρίς λόγια / Περιπλάνηση

Η πόλη έχει αγριέψει από τον φόβο του τίποτε... Παρατηρώ μερικούς νεαρούς που κάτι ψελλίζουν για αλβανόφατσες δείχνοντας προς τη γωνία της οδού Τροίας και Πατησίων. Κινούνται απειλητικά προς εκείνη την κατεύθυνση. Τα πρόσωπά τους αποτυπώνουν ένα μίσος χωρίς πυξίδα. Ο δρόμος φαίνεται άδειος, ακούγονται βήματα βιαστικά ν' απομακρύνονται.  

Τα παράθυρα των ξεφτισμένων πολυκατοικιών μοιάζουν ερμητικά όπως σε παλιό πόλεμο. Τα παρκαρισμένα αυτοκίνητα σε συνδυασμό με τα στενά μπαλκόνια και το αποψινό μισοφέγγαρο δημιουργούν ένα ανέμπνευστο σκηνικό για την αίσθηση της παρακμής. Λίγο πιο πέρα, στην Κοδριγκτώνος, στη γωνία με την 3ης Σεπτεμβρίου, στέκεται ακόμη εκείνο το τριώροφο νεοκλασικό. Είχα χρόνια να περάσω. Άλλοτε, με άλλους εαυτούς, έκανα πότε πότε μικρές μοναχικές βόλτες οδηγώντας και κοιτάζοντάς το κλεφτά, με διάθεση στοργική. Τώρα πια δεν έχει στο ισόγειο το κατάστημα με τα άνθη, όπως συνέβαινε προπολεμικά. Η πρόσοψή του παραμένει ίδια, ωστόσο, κρίνοντας από τις τοτινές φωτογραφίες. Το σπίτι της οικογένειας του ποιητή-φιλοσόφου Γιώργου Σαραντάρη στέκεται ανάμεσα σε μνήμες και αμνησίες, και σε παράλογες στιγμές, σαν παραζαλισμένο και τριγυρισμένο από φθηνά τσιμεντένια κουτιά, ένα μνημείο σε μετρήσιμο λήθαργο μεταξύ χρόνου που συνέβη και χρόνου που θα συμβεί επαναληπτικά, μονότονα, ρυθμικά. Όπως η ζωή όλη... Σ' αυτό το σπίτι πέρασε λίγα χρόνια ο Σαραντάρης, αυτή η άγια μορφή της ελληνικής ποίησης στον 20ό αιώνα - μια σπάνια φιγούρα πνευματικού ανθρώπου ή ακόμη, ενός καθάριου εισηγητή ποιητών, σαν τον Ελύτη, που αργότερα κρίθηκαν σπουδαίοι. Εδώ ερχόταν ο Καπετανάκης και ο Δρίβας, οι άλλοι φίλοι του να τον συναντήσουν ή να τον πάρουν στις μεγάλες βόλτες του αθηναϊκού κέντρου. 

Στα επόμενα γκρίζα στενά υπάρχουν ένας άδειος από σινεφίλ πελάτες κινηματογράφος, μερικά μπαρ με έντονες νέον ταμπέλες και με σκούρες κουρτίνες στα τζάμια για τις κινούμενες σκιές στα ενδότερά τους, κάποιες μικρές αρχιτεκτονικές οάσεις (νεοκλασικά και δείγματα του ελληνικού μοντερνισμού), οι ταπεινές -και τρομώδεις- είσοδοι μπουρδέλων, τα φτηνά καταστήματα με ταμπέλες στις γλώσσες των μεταναστών που ζουν σ' αυτόν τον άγνωστο, χαώδη μικρόκοσμο. Αντίστιξη: η κομψή, μαύρη μεταλλική με λευκό σκαλισμένο μάρμαρο είσοδος της κατοικίας Σαραντάρη θα μπορούσε να θεωρηθεί πύλη ενός αλλόκοτου παραδείσου. Rivivo in molte cose a causa di te, θα μπορούσε να λέει ο Giorgio Sarandari ως ιταλόφωνος (και παραδόξως ως μη ελληνόφρων με την έννοια που υπερασπιζόταν ο Παλαμάς και ο συγκαιρινός κύκλος του) και κυρίως ως ένας σταθερός υπερασπιστής της poesie pure στις λέξεις και στη ζωή. 

Τώρα τα βήματα στην οδό Κοδριγκτώνος γίνονται πιο αργά για να διευκολύνουν το βλέμμα. Ένας συναγερμός μοτοσικλέτας χτυπάει στωικά... είναι επαναλαμβανόμενος κι εκνευριστικός που ξυπνάει τους γείτονες. Το σκουπιδιάρικο ακούγεται ήδη από την Αχαρνών. Ένα ζευγαράκι μαθητών φιλιούνται με κλειστά μάτια στα διπλανά σκαλοπάτια αδιαφορώντας για κάθε τι που κινείται ή απηχεί ανθρώπινη παρουσία... Εδώ, στο κέντρο, πριν από μερικές εβδομάδες, κανένας δεν τολμούσε εδώ ν' αναπνεύσει βαθιά εξαιτίας των δακρυγόνων και της ακροδεξιάς κοινωνίας. 

Ποιος ποιητής θα υψώσει τη φωνή του επιτέλους; αναρωτιόταν ταιριαστά η Μαρίνα Τσβετάγιεβα. Ο Σαραντάρης αδιαφόρησε για τους ψευδείς πολιτικούς ηγέτες της εποχής του - το πλήρωσε ετούτο, με τη ζωή του όμως. Αλλ' έγραψε για τη γυναίκα ως ιδέα, ως θυμικό και ως διάσταση. Κι έγραψε ακόμη για τα πουλιά, το φως του ήλιου, την αμφίδρομη διαδρομή της ύπαρξης (εντός κι εκτός της σάρκας), τη νοηματοδότηση του ονείρου, την αξία της αγάπης, τη διαρκή νίκη της θάλασσας στα σωθικά, την πίστη στην πίστη. 

Το σπίτι της οδού Κοδριγκτώνος 42Α στέκεται όρθιο. Ας μην το ξεχνάμε ετούτο...