venerdì 28 agosto 2020

CESARE PAVESE : ο συγγραφέας (1908-1950)



Αξίζει πότε πότε σ' αυτό το κοινωνικό δίκτυο [σσ.: δημοσιεύτηκε στο fb] να γίνονται αναφορές ανάμνησης σε σημαντικούς ανθρώπους των τεχνών, ανάμεσα σε αυτοδιαφημιστικές φωτογραφίες και εγωπαθή κειμενικά σπαράγματα των πλείστων χρηστών. Αφορμή, ας είναι εδώ, ο ποιητής και πεζογράφος, ο σημαντικός Ιταλός συγγραφέας Τσέζαρε Παβέζε.

Ποιος είναι ακριβώς; Κατ' αρχάς έγινε γνωστός για την αυτοκτονία του, μια πράξη λύτρωσης όπως αποκρυπτογραφείται μέσα από τα γραπτά του. Στο Τορίνο, πριν από ακριβώς 70 χρόνια, σ' ένα μικρό ξενοδοχείο της πόλης (που μάταια το αναζητούσε ο υπογράφων κάποια νύχτα με καθηλωτική βροχή στο όμορφο κέντρο της πόλης...). Σημασία έχει ότι ο Παβέζε είναι ένας σημαίνων νους για τα ιταλικά γράμματα όσο και για την ευρωπαϊκή λογοτεχνία. Παράλληλα, στα ελληνικά δρώμενα, έχει ασκήσει αρκετή επίδραση κυρίως σε νεότερους ποιητές, εάν κρίνει κανείς από τις μεταφραστικές δοκιμές που έχουν γίνει (χωρίς να περιορίζεται το ενδιαφέρον για τα πεζά του, επίσης).

Ο Παβέζε «μιλάει» για την αλήθεια των εσωτερικών ιδανικών, είναι ταπεινός θαυμαστής της τρυφερότητας, αγνοεί τον κυνισμό του χωροχρόνου (ο ίδιος έζησε, ως ιδεολόγος αριστερός την έκπτωση των πολιτικών σχηματισμών άλλωστε, αλλά και τη φρίκη του πολέμου), προσδοκά στη σκέψη και στο συναίσθημα ως «όπλα» έναντι της ρηχότητας των πολλών, αυτοσαρκάζεται ως ρεαλιστής και αυτοϋπονομεύεται ως γνώστης της πραγματικότητας. Κάθε φράση ή στίχος του είναι ψιθυρίσματα του σύγχρονου ανθρώπου που δεν ανέχεται τη σιωπή του μα την υπομένει... 

Έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι το ιταλικό εκπαιδευτικό σύστημα (παρόμοια με το ελληνικό) φροντίζει να προτείνει στους νεαρούς μαθητές δείγματα γραφής της σύγχρονης-νεότερης λογοτεχνίας με τρόπο «μισητό»: δεν είναι τυχαίο ότι ο μέσος αναγνώστης στη γειτονική χώρα «βαριέται» και απωθείται από συγγραφείς σαν τον Παβέζε. Aς είναι... Οι εποχές δεν αλλάζουν, όμως αλλάζει το βλέμμα στις εποχές που παραμένουν ίδιες για την ανθρώπινη συνθήκη. Από την άλλη, ωστόσο, το έργο του Παβέζε μεταφράζεται σε πολλές γλώσσες, μελετάται, αναγνωρίζεται και επηρεάζει γόνιμα τη σκέψη και την έκφραση των επόμενων συγγραφικών γενεών.

Ιδού ένα δείγμα μετάφρασης από την προσωπική ενασχόληση με το έργο του (κάνοντας μία εύφημο αναφορά και σε όλους τους Έλληνες μεταφραστές που έχουν δοκιμαστεί στην περιπέτεια της «μεταφοράς» του λόγου του στην ελληνική γλώσσα). Μια έκδοση με ανθολογημένα αποσπάσματα είναι μια αυτοϋπόσχεση για το μέλλον.

«Kι εσύ ο έρωτας είσαι.

Πλασμένος από αίμα και χώμα

σαν τους άλλους. Βαδίζεις

όπως εκείνοι που δεν κινιούνται καν

πέρα από την εξώπορτα.

Κοιτάζεις όπως εκείνοι που παρατηρούν

και δεν βλέπουν. Είσαι το χώμα

που θρηνεί και σιωπά.

Έχεις τρέμουλο και κόπωση,

έχεις λέξεις – βαδίζεις

αναμένοντας. Ο έρωτας

είναι το αίμα σου – όχι κάτι άλλο».

:

"Anche tu sei l'amore.

Sei di sangue e di terra

come gli altri. Cammini

come chi non si stacca

dalla porta di casa.

Guardi come chi attende

e non vede. Sei terra

che dolora e che tace.

Hai sussulti e stanchezze,

hai parole – cammini

in attesa. L'amore

è il tuo sangue – non altro".

::

mercoledì 26 agosto 2020

Η οικία Παλαμά στην Πλάκα, το Υπουργείο Πολιτισμού...


Η επίσημη, σοβαρή διαχείριση του κτηρίου-κατοικίας ενός πνευματικού ανθρώπου, ωσάν του Κωστή Παλαμά, οφείλει να αποτελεί κορωνίδα μέριμνας για την πολιτεία. Υποτίθεται ότι αποτελεί μια εμπράγματη λογική κοινής ωφέλειας, σεβασμού και διαρκούς ανάδειξης της πολιτισμικής ταυτότητας μιας κοινωνίας. Κι όμως, το ζήτημα της προστασίας και της προβολής τέτοιων σημείων αναφοράς για σημαντικές προσωπικοτήτες των γραμμάτων και των τεχνών φαίνεται πως χωλαίνει διαρκώς. Και κάθε εξαίρεση αποτελεί συμπτωματολογία σ’ ετούτη τη γενική αλήθεια.

Με μιαν αναπάντεχη και χαμηλότονη (αλλ’ αιφνιδιαστική) ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού, χθες, το ιστορικό κτήριο στην περιοχή της Πλάκας, αυτό που φιλοξένησε τον ποιητή έως τα ύστερά του αλλά και η σύνδεσή του με την πρώτη διαδήλωση της Αθήνας εναντίον των ναζί κατακτητών με αφορμή την κηδεία του ποιητή του «Δωδεκάλογου του γύφτου», περνάει σε μια προτεραιότητα...

Μέσα από το επίσημο Δελτίο Τύπου του υπουργείου αποτυπώνεται ένας συνδυασμός αμηχανίας και ελλιπούς κατανόησης της νεοελληνικής κουλτούρας. Και δεν πρόκειται για τη συγκεκριμένη διοίκηση με το συγκεκριμένο κομματικό προφίλ, στην οποία θα όφειλε αποκλειστικά να αποδοθεί ψόγος. Ο επίσημος κρατικός φορέας παραδέχεται την a priori αδυναμία του, την αγνωσία, την ανακολουθία σχεδιασμού και δράσεων - στην προκείμενη περίπτωση, το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων αναλαμβάνει την αποκατάσταση του κτηρίου που ήδη εξαθλιωμένο και εγκατελειμμένο χρήζει επισκευών και λοιπών εργασιών ανάδειξης, μολονότι έχει χαρακτηριστεί «ιστορικό διατηρητέο μνημείο» με ΦΕΚ του 1999.

Όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά, «...το διώροφο κτήριο, το οποίο οικοδομήθηκε στη δεκαετία 1920-1930, φέρει χαρακτηριστικά ενός νεοκλασικού αστικού σπιτιού του Μεσοπολέμου, με τα ακροκέραμα του γείσου του και τις σιδεριές στα μπαλκόνια [...] Στη θλιβερή εικόνα που παρουσιάζει σήμερα το κτήριο, μισοερειπωμένο λειτουργεί ως σκουπιδότοπος και ως δημόσιο ουρητήριο». Εξ ου και η προτροπή της νυν υπουργού για απαλλοτρίωση ή και αγορά του, «...προκειμένου να αποκατασταθεί και να μετατραπεί σε χώρο μελέτης και σπουδής της νεότερης ελληνικής λογοτεχνίας».

Αυτό θα σημαίνει, προφανώς ή πιθανώς, τη φύλαξη, την συντήρηση και τη διαχείρισή του ως «τοπόσημο», στην Αθήνα (οδός Περιάνδρου 5, Ακρόπολη), και βεβαίως με την προοπτική της συνεργατικής παρουσίας της Στέγης Γραμμάτων Κωστής Παλαμάς (που εδρεύει στην Πάτρα και λειτουργεί το υπέροχο αντίστοιχο κτήριο στην πελοποννησιακή πρωτεύουσα). Ίδωμεν.


sabato 22 agosto 2020

Νέα μικροποιήματα (ΙΙ)


(Μικροστιχίες)

Η δροσερή σιγή της κατεύθυνσης.
Λίγη η πίστη, αδρή η αναμονή και ποτέ η παραίτηση.

«Όλοι αισθανόμαστε τη μελαγχολία της ευτυχίας».


(Επίγραμμα)

Τον κόσμο παρατηρώ σ' αυτή την απόσταση που μου επιτρέπεται ν' απέχω. Ο κόσμος έρχεται μέσα μου, με περικλείει, με θέτει ενώπιο ενωπίω στην αρχέγονη άρνηση προς το τίποτε που τον συνθέτει. 

Είμαι ο «άλλος», όχι ο παράφρων, όχι ο φανερός. Γι' αυτό απέχω (και τραγουδώ ακατανόητος).


(Επίγραμμα)

-Μερικά σύμπαντα, φίλε μου, ποτέ δεν θα τα διαβώ γιατί ποτέ δεν τ' αντίκρισα. Και διαστέλλονται...

-Βράζει, βράζει το δικό σου σύμπαν. Κόλαση γίνεται...


(Στίχοι λογισμένοι)

Παράλογη η εντύπωση; 
Η πραγματικότητα δεν χωράει τα χρώματα
Αχάριστα δώρα: οι μικρές φωτιές, τα ημεροδρόμια,
το άνυσμα τ' ουρανού μέσα στα βλέφαρα
Ό,τι φαίνεται άυλο, ό,τι αόριστο, ανήκει στην ελευθερία,
στη ζωντανή λογική μας.


(Επίγραμμα)

Στο ύψωμα χωρούν
οι λίγες ημέρες, το ξερό στόμα
οι δακτυλισμοί, το αραιό φέγγισμα
οι σημειώσεις στο χαρτί, και πιο πολύ η μνήμη.

Στο ύψωμα δεν θα φθάσει ποτέ η ανυποψία του εαυτού μας.


(Ορεινό ποίημα)

Εδώ το φρύδι του Θεού.

Η σύντομη βροχή
αναμένοντας το διαρκές: φως
και αγγίγματα
Η παράλληλη στιγμή, τ' αναπάντεχα
(όσα δίνουν σχήμα στην προσδοκία)
Η μικρή ξανθή χαίτη του ορίζοντα, όλα 
εκείνα που αγνοώντας κατακτώνται
Η φιλότιμη γνώση, το όλον.

Αφούγκρασμα.


(Επίγραμμα)

Η σκέψη μου στο βλέμμα σου
Η ανάσα που ένιωσες στον ώμο,
φύσημα αρχέγονο, διαρκές
Θα ζήσει ο κόσμος, το μυστικό

Είναι η ημέρα ώριμη, αστρική.


(Ποιητικό ημερολόγιο-παραλήρημα)

Όταν σχίζονται τα σωθικά, 
οι λέξεις, ο νους, τα τετράδια στα χέρια μου
κι όταν το φως, οι τρεις λάμψεις, 
η φαντασία στο έπακρο,
εκεί ενώνεται το χάος με την αιωνιότητα.
Και γεννάει, γεννάει, γεννάει αδήλωτο το σύμπαν
τους εαυτούς μας: εγώ, εμένα κι εγώ.


(Επίγραμμα)

Σκύβοντας, τον εαυτό μου παρατηρώ. 

Τι αντικρίζω: πάθη, αγωνίες, επιμονή, σιωπές, διαστολές, μοναξιά, φτερουγίσματα, εξομολογήσεις, απελπισία, ρουτίνες, επαναστάσεις, ραγίσματα, αυτομόληση, μύθους, δόξες, ακεραιότητες, μικρές, μεσαίες, μεγάλες αγάπες.

Ορθώνοντας το βλέμμα ζω τον τωρινό εαυτό μου, κι αδημονώ.


(Στίχοι όχι ειπωμένοι)

Αλώβητος, αυτός. Την κατακτά και τη βιώνει. Χωρίς χρώματα, βλέμμα, πνεύμα. 

*

Στύβει τον ορίζοντα. Ματαιότητα; Ποτέ άλλοτε η προσμονή δεν φάνηκε τόσο αποφασισμένη. 

*

Επείγοντα, στα αβαθή. Λέξεις αναρίθμητες. Το δέρμα καίγεται.


(Διάλογος περί σκιάς ή ερωτεύσιμων αδαών)

-Υπάρχεις όταν υπάρχω;
-Αφού υπάρχω, υπάρχεις;


(Στίχοι βεβαιωμένων)

Υπάρχει —
Η άλλη πλευρά 
εκείνη που Θεός ο τεχνίτης
ορίζει ακριβώς τη ζωή.

Η εικόνα όσων έγιναν
μοιρασμένων, στον μέλλοντα χρόνο,
των μύχιων κι εμφανών.

Η επιλογή των υλικών, κατόπιν
της ουσίας, της πλησμονής.

Επίκεντρο ο ίδιος,
το κέντρο του εαυτού
οι περιστάσεις και η ουσία.