giovedì 2 settembre 2021

ΕΚΘΕΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ : ΤΗΝΟΣ (15 Σεπτεμβρίου - 30 Οκτωβρίου)


 ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΡΜΑΟΣ : ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ

 Του χρόνου σημεία

Έρχεται η ώρα, σιγά σιγά, για την έναρξη και τα εγκαίνια της φωτογραφικής έκθεσης που θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο των φετινών εκδηλώσεων του «Φεστιβάλ Τήνου». Μεγάλη χαρά και τιμή, η συμμετοχή μαζί με τον φίλο κι ομότεχνο Αντώνη Αρμάο σ' αυτό το ποιοτικό φεστιβάλ με στιγμιότυπα του βλέμματος...

Πρόκειται για «αποτυπώσεις» του χώρου και του χρόνου στο νησί, σ' αυτό το απέραντο φωτογραφικό πεδίο (κάτι που φαίνεται παράδοξο λόγω της μικρής τηνιακής γης, βεβαίως). Τα θέματα για τον φακό, αμέτρητα. Η πρόθεση ανάδειξης της λεπτομέρειας, εμφανής κι αχόρταστη. Η παρουσίαση, στον νέο υπέροχο χώρο της νεοκλασικής Μοσχούλειου Σχολής, στη Χώρα.

mercoledì 25 agosto 2021

Νέοι αφορισμοί


Μολονότι η κυκλοφορία του περσινού βιβλίου δεν έχει ακόμη «κατακαθήσει», η γραφή νέων αφορισμών αλλά και η επεξεργασία παλαιότερων αδημοσίευτων αποτελεί μια ευχάριστη δημιουργική πτυχή. Ίσως, σε μερικά χρόνια, προκύψει μια δεύτερη συλλογή αφορισμών. 

Στο σημείωμα εδώ, συγκεντρωμένα τα κείμενα που δημοσιοποιήθηκαν στον διαδικτυακό χώρο (από 30 Απριλίου έως 25 Αυγούστου):

::

Άτρωτος, εσύ μικρέ Θεέ, να είσαι, στη συντομία σου.

::

Σημασία έχουν οι τεθλασμένες όταν η διαδρομή είναι ευθεία...

::

Κι αν δεν υπάρχουμε, αλήθεια θα 'ναι.

::

Εάν κάτι αξίζει μετά την εμπειρία του χρόνου, είναι η αναγέννηση του όντος μέσα σε μόλις μία, μια ελάχιστη, στιγμή.

::

Ο άνεμος διαπερνάει την ουσία των πραγμάτων. Μερικές φορές, και την ηλιθιότητά τους.

::

Στη μοίρα του μονάχου είναι χαραγμένη η βοή και το πλήθος της.

::

Το μυστικό είναι μέρος του κόσμου, απροσέγγιστο. Ή αμάθευτος, ελκυστικός χάρτης.

::

Ό,τι χάνεται, βήμα λέγεται...

::

Όλα μοιάζουν στο τέλος. Εκτός των μηδενικών. (Και μην ρωτήσετε: Το κενό είναι άχρωμο, πάντοτε).

::

Η άνοιξη τίκτει άνοιξη. Μόνον.

::

Μέτρησα τις πτυχές του σώματος. Γνώρισα την εικόνα της ανθρώπινης αβύσσου. Έμαθα ότι τίποτε δεν γνωρίζω παρά την αφή, τη δύναμη της ματιάς μου και τον απέραντο χώρο (που είναι ο Θεός;).

::

Στις πατρίδες (μου) το χρώμα περισσεύει...

::

Τα υπαρκτά είναι διάφανα. Τα υπόλοιπα δεν απασχολούν το βλέμμα μου.

::

Μερικές φορές, στην ασήμαντη αιωνιότητα προστίθενται οι επιθυμίες σου σαρκωμένες.

::

Η ιδέα των πραγμάτων παραμένει ανίκητη από την ίδια τη σάρκα τους.

::

Κάποτε η παράθλαση της ματιάς μου σώζει την παρτίδα από την ασχήμια του κόσμου...

::

Η έναρξη του κόσμου δεν σταματάει ποτέ. Είναι η ζωή, παρόντος ή απόντος εμού.

:: ::

sabato 21 agosto 2021

(Παραλήρημα αφήγησης, πρόχειρο)


Η Σάντα Μαρία, η βυζαντινή Παναγία, το ον και η ύπαρξη, το εγώ και το εμείς, το φαίνεσθαι, ο χρόνος και η σιωπή, το γεγονός και η στιγμή, το βίωμα και η φαντασία, η ουσία και τα ανούσια, το παν και ευτυχώς το τίποτε, η ωραία αμαρτία και η γόνιμη προσβολή, το υπάρχειν γαμώτο...

:

venerdì 20 agosto 2021

Χωρίς λεζάντα : πυρκαγιές στην Κορώνη


Η Κόλαση είναι δαντική και η Ελιά το Ιερό Δένδρο. Η στιγμή που πλάθει τη μία και την άλλη, παρόμοια: άπειρη, ελάχιστη. Όμοια με τα στιγμιότυπα της πρότερης ζωής, τη φαντασίωση της μέλλουσας... Η Παράδεισος εκκρεμεί.

sabato 31 luglio 2021

Επισκόπηση στην ποιητική της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ



Δεν είναι εύκολη η συζήτηση για ομοτέχνους, ειδικότερα όταν πρόκειται για δημιουργούς που έχουν σώμα έργου σε αναμονή προσέγγισης και αξιολόγησης. Ωστόσο, η συμμετοχή σε τέτοια αφιερώματα, όπως αυτό του δραστήριου ηλεκτρονικού περιοδικού Culture Book, μπορεί να δώσει μια αφόρμηση μελέτης, να συνεισφέρει με μιαν έστω ελάχιστη χρήσιμη παρατήρηση ή σχόλιο, που θα ενισχύσει την κριτική και φιλολογική εκτίμηση ή, ακόμη, να δώσει στο αναγνωστικό κοινό της ποίησης το έναυσμα για θέαση του έργου και του προσώπου (κάτι που μάλλον είναι το πιο ωφέλιμο κι ενδιαφέρον...).

Πάντως, η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ διαβάστηκε συγχρονικά και αποτελεί σημείο αναφοράς στη σύγχρονη ελληνική ποίηση, η οποία αν μη τι άλλο αναμένεται ν' αναδειχθεί περαιτέρω και να λάβει την αρμόζουσα θέση της μεταξύ των λογοτεχνών της Δεύτερης Μεταπολεμικής Γενιάς.

Η προσωπική συνεισφορά στο περιοδικό είναι σύντομη και συγκεκριμένη ως προς την οπτική της. Συνειδητά, καθώς δεν χρειάζεται πολυλογία αλλά γόνιμη επαφή με τους στίχους και το πνεύμα της. 

[Διαβάζεται κι απευθείας από το περιοδικό κάνοντας κλικ εδώ ]

*
Το εκτενές έργο της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ προετοιμάζει, εκ των προτέρων, μια αναγνωστική προσέγγιση στην ποιητική εκείνης της γενιάς λογοτεχνών που θέλησαν να προσδώσουν στον λόγο τους υπαρξιακή χροιά˙ κάτι δεδομένο για κάθε δημιουργό και σε κάθε εποχή εξάλλου, μα συγκεκριμένα στο γίγνεσθαι μιας πλειάδας ποιητών που αποζητούν σύνολους επαναπροσδιορισμούς, λίγο μετά το τέλος και την ανασυγκρότηση από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε μια τέτοια σύντομη απόπειρα επισκόπησης, που αφορά τη Ρουκ ως λογοτεχνική προσωπικότητα, είναι δυνατό να διερευνηθούν -αναπόφευκτα- ενδεικτικές πτυχές από τη διαδρομή της ως συμβολή στην κατοπινή, νηφάλια κι αποστασιοποιημένη επαναξιολόγησή της στο πλαίσιο της νεοελληνικής γραμματείας.


Η ποιήτρια κάνοντας μια πρώιμη εκδοτική εμφάνιση το 1963, αναδεικνύει μέσα από τις στιχουργημένες στοχαστικές διαδρομές της το ζητούμενο της τότε εκκολαπτόμενης «Δεύτερης Μεταπολεμικής Γενιάς», όπως έχει επικρατήσει φιλολογικά να αποκαλείται μια σειρά ποιητών που εμφανίστηκαν στη διάρκεια της δεκαετίας εκείνης, με συγκεκριμένους αισθητικούς κανόνες και ποιητολογικές αναζητήσεις. Η Ρουκ επικεντρώνεται, απτά, στο βιωματικό υλικό της για να πλάσει ποίηση. Η δημιουργική αντίληψή της εξελίσσεται σταδιακά και κατατίθεται στη συνέχεια, σε μια σειρά συλλογών (που έμελλε να καλύψουν ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, εκτείνοντας ενεργά τη βιβλιογραφία της έως πρόσφατα). Ο δραματικός τόνος, η επικέντρωση στο υποκείμενο, η προσήλωση στη συγκινησιακή εμπειρία, αποτελούν βασικούς πυλώνες στον συγγραφικό κύκλο που έχει διανύσει. Ως παράλληλη μέριμνα, η οπτική γωνία της προσλαμβάνει το παρόν, αναδεύει την προσδοκία για το μέλλον ενώ, την ίδια στιγμή, «αγγίζει» θαλερά την ανάμνηση του παρελθόντος ως ευοίωνη τωρινή συνθήκη. Από αυτή την άποψη, η ποιήτρια επιβεβαιώνει τη θεωρητική συζήτηση του Βύρωνα Λεοντάρη[1] γύρω από το «ποιητικό άλγος»˙ η εσωτερική εμπειρία γίνεται πραγματικότητα εξωτερική, όχι ωστόσο εμφανής, η δε εξωτερική εμπειρία εκτρέπεται σε έμπνευση εσωτερική. Τότε ακριβώς συμβαίνει η ρήξη και η αποστασιοποίηση του δημιουργού, όπως λέει ο καλός ποιητής (περιοδολογούμενος επίσης σ' αυτή τη γενιά), απέναντι στο είναι και στο φαίνεσθαι του κόσμου που γνωρίζει.

Η ποιητική πραγματικότητα αποτελεί ψυχική λειτουργία, ενίοτε βασανιστική, αυτοτιμωρητική κάποτε και καθαρτήρια άλλοτε. Η Ρουκ επιτρέπει στις λέξεις της να ιχνηλατούν ένα ψυχολογικό στίγμα αποτελούμενο από ενοχές, αναρωτήσεις, δραματικές αποφάνσεις˙ επιτρέπει όντως τη φαντασίωση ως λειτουργικό εργαλείο για να προσδιορίσει τον χώρο και τον χρόνο μέσα σ' ένα συγκεκριμένο-ηθελημένο πλαίσιο, ώστε να στοχεύσει και να περιγράψει όλες τις συναισθηματικές αποχρώσεις που γεννιούνται στο ενδιάμεσο της ποιητικής στιγμής και της ρεαλιστικής βίωσης του εαυτού. Δεν είναι εύκολη διαδικασία ετούτο… Ο μηχανισμός απαιτεί εξομολογήσεις τολμηρές κι όχι απαραιτήτως εμφανείς (ψίθυροι, όχι κραυγές – νοήματα, όχι υπονοήσεις), εσωτερίκευση του στοχασμού με λυρικές νότες, πλοκή και ύφος στη στιχουργία, σε τόνο ελεγειακό, μελαγχολικό.


Κυρίαρχη σχολιαστική εστίαση στο έργο της έχει αποτελέσει, από κριτικούς, ομοτέχνους και αναγνώστες, ο λεγόμενος «γυναικείος» λόγος της. Πρόκειται για μια αμφίσημη διατύπωση[2] του δημιουργικού πανοράματός της, δεδομένης της ποιητικής της και των κατευθύνσεων που εκείνη δίδει εξ αρχής στην πένα της. Διότι, επιγραμματικά: 1. Η δύναμη του στίχου αναδεικνύεται σε όλο το εύρος της γραφής της, 2. Προτείνει την αναγνώριση της πανανθρώπινης αλήθειας, 3. Αμφισβητεί την υπαρξιακή μικρότητα, 4. Αναδεικνύει την ιδέα της ολότητας. Επομένως, η ποίησή της δεν αναγιγνώσκεται από τέτοιου τύπου οροθετήσεις αλλά στηρίζεται σε συγκεκριμένες διανοητικές αποκλίσεις, ελεύθερα θεατές από κάθε ατομικό βλέμμα.


Ορθά η κριτική έχει υποστηρίξει την αδιαμφισβήτητη περιχαράκωσή της[3] σε δικούς της επίπλαστους ορίζοντες: από την αφαιρετική θέαση της πραγματικότητας, στα νεανικά χρόνια (και ίσως, καλύτερα διατυπωμένη, στην περίοδο της ευχάριστης αναμόχλευσης του αθώου βλέμματός της στον εμπράγματο κυνισμό των πραγμάτων), έως τις προεκτάσεις των διπολισμών («εγώ» και «εσύ», «τώρα» και «πάντοτε», «χαρμολύπη» και «σιγή») αλλά και της μεταφυσικής περιπέτειας, της αγωνίας του επέκεινα, της καταγραφής των ερωτημάτων σε φόντο στοχαστικό. Το δηλώνει εμμέσως: «Στη σιωπή τα ποιήματα/ γεννιούνται όπως στον έρωτα/ μόνο που το συνηθίζει/ η ασυγκίνητη σιγή/ και να τα γεννάει/ και να τα καταπίνει»[4]. Η φωνή της, γυναικεία τω όντι, αφορά τον ανδρογύναιο άνθρωπο καταφανέστατα, είναι κώδικας που μετατρέπεται σε έμφυλο μήνυμα κι αναφέρεται στην ουσία του όντος. Γνωρίζει ότι ο ποιητικός λόγος είναι δίσεκτος, με την έννοια ότι ως πομπός στέλλει το μήνυμα στον δέκτη –όποιο κι αν είναι– σ' όρια ελλειπτικά, ατελώς, υπονομευτικά μα και σίγουρα στοχευμένα. Είναι και συμπαγής η έκφραση της Ρουκ καθώς η ίδια επιλέγει, σ' όλο το φάσμα της ποιητικής παραγωγής της, να διατηρεί έναν «σκληρό πυρήνα» στη θεματολογία, στο ύφος και στη στόχευση απέναντι στον αναγνώστη.


Στη συλλογή Στον ουρανό του τίποτα με ελάχιστα[5] σημειώνει με λεπτή ακρίβεια τον συλλογισμό της. Ο λόγος της προσομοιάζει σε αυτοβιογραφική καταγραφή, διαθέτει προσλαμβάνουσες εξομολόγησης και μέθεξης της αλήθειας, του βιώματος: «Θέλω να γράψω ένα ποίημα/ για την πραγματικότητα/ αυτή που δεν έζησε ποτέ κανείς/ αφού ο καθένας/ στη δική του βρέθηκε φυλακισμένος/ αιώνες τεντώνοντας τα χέρια προς τα έξω...». Με αυτή την ολιγόστιχη τεκμηρίωση αναδεικνύεται η δική της πρόσληψη στο συγγραφικό σύμπαν που συγκρότησε στέρεα, δομικά, μέσα στη διαδρομή έως την εκδημία της, αλλά και υποστήριξε με πολυάριθμες συλλογές. Η προδιάθεση της ποιήτριας είναι διττή: από τη μια, η ενδοσκόπηση στα ζητούμενα μιας υπαρξιστικής θεώρησης του ατόμου και, από την άλλη, η αισθητική σκιαγράφηση της ζωής με τα οράματα, τις διερωτήσεις, τη βαρύτητα του αγνώστου στο φάσμα των τριών διαστάσεων. Κι ενδιάμεσα, στην ποιητική της, εμφιλοχωρεί και ενίοτε επιβάλλεται η ιδέα της σωματικότητας: για τη Ρουκ, το παράδοξο του πνεύματος και του σώματος είναι διαρκής προσπάθεια εναρμόνισης αλλά και ομολογία παθήματος. Ο αισθησιασμός είναι «γλώσσα» εμπέδωσης του ψυχοπνευματικού έρωτα ενώ η πράξη του έρωτα είναι εφόδιο για την εσωτερική διευθέτηση του «εγώ». Γράφει: «Κινήσεις που οδηγούν/ σ' ένα απλό κρεβάτι/ πώς να εμπνεύσουν πια;/ Κρεβάτι χωρίς παραστάτη/ χωρίς εφιδρώσεις/ χωρίς εντυπώσεις/ ένα άδειο στρωμένο πανί/ μία οθόνη δίχως προβολή/ και κινήσεις μονοσήμαντες/ που σημαίνουν μόνο το τέλος/ της μέρας».[6] Το σώμα είναι διασταύρωση για τον νου, επομένως˙ επιλογή ή και πρόφαση για αποκάλυψη του είναι.

Συμπερασματικά, η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ ανήκει στη χορεία των συγγραφέων που καταθέτουν το δημιουργικό corpus τους στην εξερεύνηση των αέναων ζητημάτων της ανθρώπινης ψυχής. Κι ο έντονος ψυχισμός της είναι δεδομένος, χαμηλότονος μα και ευθυτενής, δόκιμος, προς γόνιμη αντίδραση από επιγόνους της γραφής της, από το «χνώτο» της αφήγησης αυτού του ποιητικού «εγώ» που μέλλει να φθάσει σ' ευήκοα ώτα. Σαφώς αφιερώνει την πνευματική ενάργειά της στο ωφέλιμο δούναι και λαβείν της αναγνωστικής εμπειρίας. Ή αλλιώς, ενεργοποιεί και προκαλεί τον αναγνώστη στον εμπειρίκειο «οίστρον της ζωής», εμπνέεται από τη συγκινησιακή σύγχυση του τωρινού χωροχρόνου. Οι επιλογές της, από την άποψη του ποιητικού προβληματισμού, είναι διαχρονικές και επιλέξιμες, ανθολογήσιμες από τις συλλογές που κατέθεσε. Γι' αυτό και η τοποθέτησή της στην ευρύτερη έκταση της μεταπολεμικής ποίησης, στο πραχθέν που συντελέστηκε έως τη δεκαετία του 1990 (με την πτώση των «τειχών» αλλά και την κατοπινή περιδίνηση του σύγχρονου πεφρασμένου στοχασμού σ' εξέλιξη) θα χρειαστεί επιμελημένη συγκριτική θεώρηση: αντέχει ο ρευστός τόνος της συναισθηματικής εξομολόγησης απέναντι στον ψηφιοποιημένο κυνισμό της τρέχουσας επικοινωνίας; η συμβολοποίηση ή μήπως η αφηρημένη καταγραφή του εσωτερικού γεγονότος θα ωφελήσει το επόμενο διακύβευμα της ανθρώπινης κατάστασης; Ιδού μερικές πτυχές ενός ανήσυχου προβληματισμού για μύστες και μυημένους του ποιητικού λόγου…

Μια σκέψη της στιγμής: εάν η ποίηση είναι ομολογία, κι αν αυτή η ομολογία συμπράττει με τα ζητούμενα της ζωής, πράγματι τότε τα λόγια της διαθέτουν τα εχέγγυα ν' αγγίξουν ένα ευρύτερο σε χρόνο κοινό. Η κατάσταση του ποιητικού λόγου, από την άλλη, είναι θολή αφού στην τωρινή συγχρονία έχει ήδη αποδοθεί στον βωμό της αυτοαναφορικότητας και όχι, εσπευσμένα ως όφειλε, στο βάθρο της διορατικότητας. Μεγάλη, με προεκτάσεις αφορμή συζήτησης ετούτο, άλλης εν προκειμένω. Πάντως, τα «ομιλούντα υποκείμενά» της, όπως αυτά διασπείρονται τριγύρω στους στίχους της, θα εξακολουθήσουν να παρατίθενται –έστω και παρά τις αντιξοότητες προσέγγισης μεταξύ πομπού και δέκτη– σε μια προσμονή αναδόμησης της ιδέας της για το σώμα και το μη σώμα της ύπαρξης.

*Ο Βασίλης Ρούβαλης είναι συγγραφέας και υπ. διδάκτωρ Δημιουργικής Γραφής


[1] Βλ. τη δοκιμιακή προσέγγιση του ποιητή γύρω από το ζήτημα της προσωπικής ενοχής του δημιουργού, στο: Λεοντάρης, Β. (1985). Δοκίμια για την ποίηση. Αθήνα: Έρασμος, σ. 38-39.

[2] Αξιομνημόνευτη η τοποθέτηση του Ευριπίδη Γαραντούδη αναφορικά με τη λανθάνουσα αξιολογική διάκριση του συγγραφικού σώματος βάσει του φύλου, βλ. Γαραντούδης, Ευ. (2014). «Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, το έσω σώμα (ή η αρχή ενός ατελείωτου ταξιδιού)». O Αναγνώστης (ανακτήθηκε από το Διαδίκτυο, 22/4/2020: https://www.oanagnostis.gr/ https://www.oanagnostis.gr/κατερίνα-αγγελάκη-ρουκ-το-έσω-σώμα-ή-η/).

[3] Εν συντομία και λιτά διατυπωμένη η προσέγγιση του Αλέξη Ζήρα στο σχετικό λήμμα, βλ.: Συλλογικό έργο, (2007). Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Πρόσωπα-Έργα-Ρεύματα-Όροι. Αθήνα: Πατάκης, σ. 8.

[4] Απόσπασμα από την έκδοση: Αγγελάκη-Ρουκ, Κ. (2000). Η ύλη μόνη, Αθήνα: Καστανιώτης, σ. 31.

[5] Απόσπασμα από την έκδοση: Αγγελάκη-Ρουκ, Κ. (2005). Στον ουρανό του τίποτα με ελάχιστα, Αθήνα: Καστανιώτης, σ. 8.

[6] Απόσπασμα από την έκδοση: Αγγελάκη-Ρουκ, Κ. (2011). Η ανορεξία της ύπαρξης. Αθήνα: Καστανιώτης, σ. 7.

venerdì 30 luglio 2021

(Ημερολόγια χωρίς αρίθμηση)


ΤO ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ δεν είναι αυτή η φλόγα που καταχωνιάζεται στον νου, που σιγοκαίει την επιθυμία και την ανάμνηση. Οι ώρες αναμετριούνται με την προσπάθεια που καταβάλλω να συγκρατήσω τη δροσερή ανάσα, να τη φυλάξω άθικτη έως τη νύχτα σαν μικρό σωσίβιο από την κάψα, να επιβιώσω στην εποχή που μου έλαχε.

Bρίσκομαι εδώ, ανάμεσα στα φιλέματα της παλιάς πέτρας, της καστρινής, και της διαρκούς αρμύρας των προγόνων μου. Λες και οι αρχαίοι θεοί παραιτήθηκαν απέναντι στη θνητότητα του κόσμου κι άλλαξε η συνήθεια των ανέμων: ο Μαΐστρος αλλού ερωτοτροπεί και εμφανώς το στήθος μου δεν επαρκεί. Ατίθαση πραγματικότητα.

Είμαι έκθετος στον καύσωνα όπως οι ρυτιδιασμένοι βράχοι με τον ορίζοντα. Δεν γνωρίζω μόνον τα όρια του κενού που θα αφήσει πίσω του το κύμα. Και τρομάζω για λίγο. Μετά, ο ιδρώτας εξατμίζεται απότομα. Τα βλέμματα στέκονται αγαλμάτινα, στήλες μιας ηράκλειας πύλης. Κινείται ελάχιστα η σκέψη σαν τη σκιά των γερακιών, φοβιστική, κινείται ωφέλιμα δίπλα στους καλαμιώνες και τις γερασμένες ελιές. Είναι μια λιτανεία, τελετή αταύτιστη, μεθυστική παραίτηση.

Δεν αναγνωρίζω αυτό το καλοκαίρι. Τ' ανακαλύπτω έκθαμβος μα εξαντλημένος, φανερωμένος, μικρός στην κλίμακα της ζωής. Μακάρι, μακάρι ν' αργήσει το πρώτο βρόχινο πρωινό.

::

mercoledì 28 luglio 2021

ΝΙΚΟΣ ΦΩΚΑΣ : Μία ακόμη απώλεια

Μόλις πληροφορήθηκα από τον συνοδοιπόρο και φίλο ποιητή Στρατή Πασχάλη την αποδημία του σπουδαίου συγγραφέα Ν. Φωκά. Φωνή της λεγόμενης Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς. Ποιοτικός, αποτραβηγμένος εδώ και χρόνια. Πρώτη σκέψη: ένας αληθινός ποιητής λιγότερος, ένα πνεύμα αποχωρόν που δίδαξε την ουσία, που υπέδειξε τη δύναμη της τέχνης του δίχως φλυαρία, ούτε με "φιλίες", "επιτροπές", "κριτικούς", "ακαδημαϊκούς" κόλακες, ομοειδείς αλληλοασπαζόμενους ψευδολογοτέχνες ή άλλα κομβικά φαινόμενα μετριασμού και υποτίμησης της σύγχρονης νεοελληνικής γραμματείας. Ο Νίκος Φωκάς πείθει, όμως, με το έργο του αυτούς που γνωρίζουν τι εστί Τέχνη, πως ευτυχώς η ποίηση δεν τελειώνει ποτέ κι από κανέναν. Ούτε καν από τους ανύπαρκτους σχεδόν αναγνώστες της.


::

venerdì 9 luglio 2021

Διήγημα για το 1821 στην ΕΡΑ Καλαμάτας



Συνεχίζεται η εκπομπή «ΠΝΟΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ», μια συνεργασία της Ένωσης Μεσσήνιων Συγγραφέων με την ΕΡΤ Καλαμάτας. 

Κάθε Τετάρτη στις 17.30, μέσα από τις συχνότητες της ΕΡΤ Καλαμάτας (107,2 και 105,4FM) καθώς και από το web radio, ακούγονται κείμενα από το νεοεκδοθέν επετειακό βιβλίο της Ε.Μ.Σ. «Από το ’21 στο 2021», εκδόσεις «Καλλίεργον», Καλαμάτα 2021.

Ο μήνας Ιούλιος είναι αφιερωμένος στον Γέρο του Μοριά, τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Έτσι έχουν προγραμματιστεί εκπομπές στις παρακάτω ημερομηνίες, μεταξύ αυτών:

28/7/2021 Βασίλης Ρούβαλης, Θοδωράκη τ΄αρχιστρατήγου απολογία (μικρό πεζοποίημα).

Διαβάζει η Τίνα Κουτσουμπού γεν. γραμματέας της Ένωσης Μεσσήνιων Συγγραφέων.

giovedì 8 luglio 2021

ΗΛΙΑΣ ΛΑΓΙΟΣ, 16 χρόνια μετά...


Βλέποντας εδώ, στο φμπ, τις αναρτήσεις για τον Ηλία Λάγιο, οι αριθμοί ξαφνιάζουν: από το 2005... Από εκείνη την ημέρα που χτύπησε το τηλέφωνο με την είδηση της αυτοκτονίας του. Και μετά, στο κοιμητήριο με όλους τους ποιητές και φίλους που γνώριζαν το πρόσωπο και το έργο, τη συνεισφορά του στη νεοελληνική ποίηση.

Ένα σιγανό, ανομολόγητο συμπέρασμα: διάφοροι προσέτρεξαν να «κερδίσουν τη φιλία του», αρκετοί τον εξυμνησαν όσο επίσης τον λοιδόρησαν όταν τους ξεπερνούσε ως τεχνίτης του λόγου ή όταν έφθανε πια στα όρια της εσωτερικής πάλης του (δεν ήταν, δηλαδή, ενταγμένος στο πρέπον αστικοκουλτουρέ περίγραμμα του συστήματος, το επιζητούμενο για να πάρει κάποιος την «ταυτότητα του ποιητή»).

Ο Ηλίας όμως ήταν ένας καλός παρατηρητής της πραγματικότητας «από την ανάποδη». Καθημερινά, στον πεζόδρομο του Κουκακίου, κτήτορας μιας ξεχωριστής, υψηλής αξίας βιβλιοθήκης, βαθύς γνώστης και αναπαραστατικός αφηγητής φάσεων των ποδοσφαιρικών αγώνων του Παναθηναϊκού, με τους καφέδες και τα ούζα του, με τις απαγγελίες δύσκολων στίχων από κλασικούς. 

Έτσι ήταν: ένας κλοσάρ, ένας ωραίος αλητήριος που δεν γέμιζε το μάτι, αλλά γνώριζε την αλήθεια, την τόσο πολύπλευρη, και τη  διαχειριζόταν. Έτσι δεν πρέπει άλλωστε οι ποιητές (...να εξαπατούν το γίγνεσθαι με τη σκέψη και τις λέξεις τους;).

Ας τον διαβάσουν οι «ειδικοί του φμπ»....


Α Ν Τ Ρ Α Σ


Όρθρου βαθέος. Μου σώνεται το ουίσκι

κι η νύχτα που διαβαίνει με σαρκάζει.

Άφωνοι παίζουν στο πικάπ οι δίσκοι.

Το σώμα μου μια μάζα που βελάζει.

Λείπεις. Κι απόψε με κυκλώνουν ίσκιοι.

Ένα φαντασματάκι κάνει χάζι.

Μου λέει: «Κάποιο κακό, θαρρώ, σε βρίσκει».

Η νύχτα, γρια πουτάνα που νυστάζει.

Σ’ αυτό το διψασμένο ξενύχτι,

σπαράζω, σαν το ψάρι μες στο δίχτυ.

Το ξέρω. Απόψε θα με σώσει η τέχνη.

Παραμιλώ. Γαμώ την ομορφιά σου.

Η αγάπη κακοφόρμισε και ζέχνει.

Μα τι είναι; Σαν να θρόισαν τα μαλλιά σου…


[Άρτα, 5 Ιουλίου 1958 - Αθήνα, 5 Οκτωβρίου 2005]


sabato 3 luglio 2021

Εκδόσεις Γραφομηχανή & (. Poema..) Εκδόσεις : ΝΕΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ


Συνήθως δεν συμπλέει η προσωπική σελίδα εδώ με την εκδοτική δραστηριότητα... Ωστόσο, αυτή τη φορά, με χαρά η αναγγελία των νέων τίτλων στις δύο εκδοτικές ετικέτες μας! Βιβλία που η πανδημία «άφησε σε αναμονή» τους προηγούμενους μήνες...
(Ειδικά, ο «Όρμος» τυπώθηκε την ημέρα της κυβερνητικής αναγγελίας για δεύτερο εγκλεισμό).
Τα βιβλία, για κάθε εκδότη, μοιάζουν με μικρά παιδιά που εκτός από «καλά» οφείλουν να 'ναι και «όμορφα», να τα καμαρώνει.
: Ο εκδοτικός οίκος με τις δύο ετικέτες του εδρεύουν στην Κορώνη της Μεσσηνίας, διακινούνται από δύο έγκριτες εταιρείες διακίνησης (Παρ' Ημίν και Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου), φθάνοντας σε επιλεγμένα βιβλιοπωλεία ανά Ελλάδα και Κύπρο. www.poemaeditions.gr & www.grafomihani.gr

mercoledì 30 giugno 2021

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ : προσωπική συμμετοχή





Κάθε ανθολογία περιέχει την κολακεία του συγγραφέα. Ωστόσο, το πιο ενδιαφέρον είναι η αποτύπωση του έργου του σε δεδομένη χρονική στιγμή. Και σίγουρα, οι ανθολογίες ΔΕΝ αποτελούν κριτήριο ποιότητας ή αναγνωρισιμότητας για συγγραφείς και κείμενα.

(Αξίζει η αναφορά, μάλιστα, σε ανθολόγους που επιλέγουν συνειδητά είτε απορρίπτουν πρόσωπα βάσει των δικών τους εμπαθειών... Είναι εύλογα αστείοι οι δεύτεροι - προσωπικό βίωμα ετούτο, δύο φορές μάλιστα... Δεν πειράζει... όλα γίνονται!).

Η παρούσα ανθολογία έχει μεγάλο ενδιαφέρον, είναι ψηφιακή και προσβάσιμη διαδικτυακά. Φέρει δε τη σφραγίδα των Αντώνη Σκιαθά Antonis Skiathas και Τριαντάφυλλου Κωτόπουλου Τριαντάφυλλος Κωτόπουλος που υλοποίησαν με μεράκι την ωραία αυτή ιδέα, στο πλαίσιο δράσεων του Γραφείου Ποίησης και του περιοδικού Culture Book. 

Στον παρακάτω σύνδεσμο, η σύντομη προσωπική παρουσία στο ηλ. βιβλίο, κάνοντας κλικ εδώ
 

venerdì 25 giugno 2021

Φωτογραφική έκθεση στην Τήνο

 

ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΡΜΑΟΣ : ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ

 Του χρόνου σημεία

 


 ΕΚΘΕΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ

ΧΩΡΑ ΤΗΝΟΥ : Μοσχούλειος Σχολή

15 Σεπτεμβρίου – 30 Οκτωβρίου

 

Η αποτύπωση σε φιλμ, σε ψηφιακό αρχείο. Η φωτογραφία ως οντότητα. Δύο ματιές στο τοπίο, δύο προσεγγίσεις σε έργα των ανθρώπων και του χρόνου. Σε ασπρόμαυρο φόντο ή σε χρώμα. Κοινός παρονομαστής, ο νησιωτικός διάκοσμος της Τήνου.

Ο Αντώνης Αρμάος και ο Βασίλης Ρούβαλης κάνουν κλικ σ’ ό,τι δυνητικά κεντρίζει το ενδιαφέρον και ελκύει την παρατήρηση στον τόπο, για ν’ αναδειχθεί η αξία του, αφανέρωτη ή κρυμμένη.


sabato 19 giugno 2021

Ελληνοβελγογαλλική σύμπραξη


Dessin d'après le poème " Le pluriel " de Vassilis Rouvalis
Projet du livre " Horizons multiples " qui sera bientôt publié

::

Έρχεται η εκδοτική ώρα... Πού με δημιουργική χαρά ετοιμάζεται εδώ και μήνες. Με τον Γάλλο ποιητή Julien Schricke και τη Βελγίδα εικαστικό Mireille Lienard. Ποιήματα, διηγήματα, εικαστικές πινελιές με αφορμή την εμπειρία της πανδημίας, τον περιορισμό της ζωής και της σκέψης, την αναδίφηση του στοχασμού και την έκφραση κατ' αυτούς τους μήνες. Η πολυτελής δίγλωσση έκδοση του λευκώματος (με τίτλο «Πολλαπλοί Ορίζοντες») αναμένεται τον Σεπτέμβριο, στις Βρυξέλλες, σε συνδυασμό με τα εγκαίνια της εικαστικής έκθεσης στη βελγική πρωτεύουσα.

Υγ. : Το αναρτημένο έργο της Μιρέιγ θα συνοδεύει το μικροδιήγημα «Ο πληθυντικός».


giovedì 17 giugno 2021

(Σημειώματα λυρικά)


Θέλησα να ρωτήσω για τους επτά ουρανούς και το κρίμα τους στα φύλλα της καρδιάς τον Δάντη, το βλέμμα του Θερβάντες να συναντήσω στις οιμωγές του Λεπάντο αδόξαστου, στις πεζούλες της Στείας το γλυκό στάγμα να φιλευτώ από το αμπελάκι του Κορνάρου, τους στίχους -μόλο άγραφους- του Σολωμού να ψιθυρίσω της Αδελαΐδας, τη σιωπή του Ελύτη να φυτεύσω στον αήχο κόσμο της αγωνίας για τη μνήμη.

Θέλησα τις λέξεις, εγώ, ανάμεσα στις διαιώνιες αισθήσεις, για να υπάρξουν.

::

mercoledì 16 giugno 2021

ΚΟΡΩΝΗ, καρτ-ποστάλ κι ένα κάλεσμα...


 
ΜΕΡΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣ η σκέψη κάνει παιχνιδίσματα και η τυχαιότητα γίνεται σκυτάλη, ανάχωμα για άλλες μνήμες, ενεργά αισθητήρια, αναδρομές.

Σε ένα συρτάρι, τυπικού γραφείου δεκαετίας του εξήντα, κάπου σε νησί του Αιγαίου, ανάμεσα στη χούφτα από ταχυδρομικά δελτάρια, ανασυρμένη μια σπάνια αποτύπωση της μικρής μεσσηνιακής καστρόπολης. Εκτύπωση σε χαρτί σκληρό, σεπιασμένη. Έτος 1927.

Η Κορώνη με το αγέρωχο βενετσιάνικο κάστρο της, ο μώλος όμοιος στον χρόνο, τα εμπορικά βαπόρια με τα ξάρτια τους, κάπου τριγύρω οι προγόνοι, η λαλιά τους η τραγουδιστή μοραΐτικη. Όλα εμπρός στο ξαφνιασμένο βλέμμα, τώρα. 

Η κάρτα στην πίσω όψη, λευκοκίτρινη, άγραφη. Δεν στάλθηκε. Ποιος ξέρει... Πώς βρέθηκε στο νησί, πώς έφθασε στα χέρια μου;

::

domenica 25 aprile 2021

CARNET DE VOYAGE : ταξιδιωτικό περιοδικό ή περιοδικό για τα ταξίδια...

Κείμενο και φωτογραφίες του υπογράφοντος - Μια ματιά για την ΤHNO. Διαβάζεται εδώ


giovedì 22 aprile 2021

ΑΡΓΥΡΗΣ ΧΙΟΝΗΣ : μια επέτειος-αφορμή ανάγνωσης


Είναι από τους καλούς και εμβληματικούς συγγραφείς της σύγχρονης ελληνικής γραμματείας. Σαν σήμερα γεννήθηκε και διάφοροι χρήστες του φμπ τον ανακάλεσαν... Και σαφώς ναι, γιατί ο Αργύρης (αυτός που εγώ γνώριζα) ενδιαφερόταν αποκλειστικά για τη λογοτεχνία ως εμπειρία εσωτερική που καταλήγει καταγεγραμμένη σε λέξεις, φόρμες, βιβλία. 

* Η Κατερίνα Κωστίου Katerina Kostiou, άξια πανεπιστημιακός και οξυδερκής αναγνώστρια της σύγχρονης γραφής, έχει στοιχειοθετήσει μια ερευνητική διαδικασία σπουδής πάνω στο έργο του, στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας (κάτι ζηλευτό για όλους εμάς, στο «μέλλον» της πένας μας χωρίς εμάς...).

* Συνεχίζεται η εκδοτική προαγωγή των κειμένων του από την ποιοτική εκδοτική ταμπέλα της Κίχλης (που φέρει την υπογραφή της κάποτε συμφοιτήτριας Γιώτας Κριτσέλη Γιώτα Κριτσέλη).

* Θυμάμαι τη φωνή του Αργύρη, το ηχόχρωμα και το φρασεολόγιο που χρησιμοποιούσε: προφορικά ελληνικά «χωριάτικα», θα 'λεγε κάποιος, που δεν τ' άγγιξε η περιφορά του ανάμεσα στις άλλες γλώσσες που ήξερε και στη Δύση που έζησε. Οπως και το γέλιο του, αυτοσαρκαστικό, μοραΐτικο και ευθυτενές.

* Ανακαλώ τη φιγούρα του στις πολλές κουβέντες στο «πεζοδρόμιο της Μαυρομιχάλη», τα Σάββατα που ανέβαινε στην Αθήνα κι ερχόταν κι αυτός στις περίφημες κατανύξεις του Σάμη Γαβριηλιδη, στο ταπεινό μαγαζί του τότε.

* Την ημέρα που πέθανε, το έμαθα αμέσως. Με πήραν τηλέφωνο όντας στην Κρακοβία, έκπληξη. Η όμορφη πόλη έγινε κατόπιν διάφανη, αδιάφορη - και δεν κατάφερα να παραβρεθώ στην κηδεία, ακόμη το φέρω ως ενοχή...

* Τώρα, με τους μαθητές μου στη Δημιουργική Γραφή, καταπιανόμαστε σε ασκήσεις με αφορμή τα γραπτά του. Η έκφραση, το νόημα, η διαχείριση της δημιουργικότητας που αποπνέει, αποδεικνύεται πολύτιμη. Είναι ένα ξάφνιασμα. Πού να το φανταζόμουν τότε;!...

Ένα άρθρο, μικρό και βεβαίως προσωπικής αναδιευθέτησης της εκτίμησης στο πρόσωπο και το έργο, δημοσιεύτηκε λίγο αργότερα στο βραχύβιο περιοδικό "Μόνο". Ήταν το ελάχιστο. Αναδημοσιεύεται εδώ, πάλι: http://www.rouvalis.gr/?contentid=68


mercoledì 14 aprile 2021

Εξώφυλλα εκδόσεων με συμμετοχή προσωπική

Συγγραφικά «ίχνη», εκδοθέντα, κατά το τελευταίο εξάμηνο... Δύο διηγήματα, ένα επιστημονικό άρθρο περί Σολωμού και μία ποιητική σύνθεση.



martedì 23 marzo 2021

ΑΠΟ ΤΟ '21 ΣΤΟ 2021 : έκδοση της Ένωσης Μεσσήνιων Συγγραφέων

 

Από τον Αγώνα της Παλιγγενεσίας θα απομείνουν -βεβαιωμένα- δύο πτυχές του: από τη μια, η σύσταση ενός κρατιδίου με δυτικό προσανατολισμό και οθωμανική τοξικότητα (διαρκή στοιχεία έως τώρα), κι από την άλλη, η σύσταση μιας κορυφαίας ιστορικής στιγμής όπου οι τόσες αντίρροπες δυνάμεις σε αυτήν την εθνολογική ομάδα θ' αποφέρουν μια σύμπραξη με αποτελεσματικότητα : το απελευθερωτικό θράσος και τον σχηματισμό κράτους-οντότητας στο μαλακό υπογάστριο μιας διχαστικής και κλειστοφοβικής Ευρώπης μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους... Με αυτή την ουσιώδη διατύπωση της ιστορικής συνείδησης, κατά τον υπογράφοντα τουλάχιστον, οι φετινές εκδηλώσεις μνήμης και αναστοχαστικής προσέγγισης της Επανάστασης του 1821 έχουν νόημα και προοιωνίζουν ωφέλειες.
Και σ' αυτό το πνεύμα, ειδικότερα, ο αφιερωματικός τόμος που εκδίδει αυτές τις ημέρες η Ένωση Μεσσήνιων Συγγραφέων. Είναι μια ευκαιρία «αναδιάταξης» της θέσης που κατείχε ο Μορέας, και ειδικότερα ο μεσσηνιακός τόπος, στο θέατρο των επιχειρήσεων, στην «καρδιά» της νέας πραγματικότητας για τη μερική (όχι συνολική) αυτοδιάθεση των Ελλήνων κατά τον 19ο αιώνα. Ο καλαίσθητος τόμος (από τις νεότευκτες εκδόσεις Καλλίεργον) αποτελείται από λογοτεχνικά πρωτότυπα έργα μελών της ΕΜΣ, όπως και η προσωπική συμμετοχή με ένα μικροδιήγημα, που προεικάζουν όχι απαραιτήτως έναν θολό, γεμάτο ένταση πατριωτισμό. Κυρίως, επισημαίνουν τον σημερινό αντίκτυπο του ξάγριου κι ανυποψίαστου πνεύματος εκείνων των προγόνων - κάτι ευπρόσδεκτο για τους συγγράφοντες, συνάμα γόνιμο. Η διαδικτυακή παρουσίαση γίνεται απόψε (7.00 μ.μ). Οι ενδιαφερόμενοι (Μεσσήνιοι κι όχι μόνον) μπορούν να προμηθευτούν το βιβλίο αναζητώντας το εύκολα σε βιβλιοπωλεία και στο Διαδίκτυο.
Για περισσότερες πληροφορίες, ωστόσο, η Ομάδα του Ερευνητικού Προγράμματος «Καλαμάτα 1821: Δρόμοι Ελευθερίας» διαθέτει τη δική της ενημερωτική ιστοσελίδα: https://kalamatadromoieleftherias.gr/march_events/

venerdì 12 marzo 2021

Έκδοση τόμου για το δημοτικό τραγούδι


Έκδοση πρακτικών συνεδρίου: «Ο έρωτας μέσα από το Δημοτικό Τραγούδι : αφιερωμένο στον Claude Fauriel (1772-1844)»

Δυόμισι χρόνια αργότερα, το συνέδριο που έλαβε χώρα στην πανέμορφη Λίμνη Πλαστήρα, στη Θεσσαλία, αποτυπώνεται -μόλις τώρα- με τον τόμο που συγκεντρώνει άρθρα από πανεπιστημιακούς, ερευνητές, συγγραφείς, γνώστες και λάτρεις της ποίησης που αποκαλείται «δημοτικό τραγούδι». Ο υπογράφων συμμετέχει με άρθρο που διασταυρώνει τον Διονύσιο Σολωμό με αυτό το ειδολογικό πεδίο. Συγκεκριμένα:  

«Η σχέση του με το δημοτικό τραγούδι, και κατ’ επέκταση με την κρητική λογοτεχνία της περιόδου της ακμής (17ος αιώνας), αποτελεί κοινό τόπο στην προσέγγιση της ποιητικής ταυτότητάς του. 

Κατά την εναρκτήρια, δομική αναζήτηση των ορίων αυτής της ταυτότητας, κορωνίδα αποτέλεσε η ρομαντική ουσία που πρέσβευε ο ποιητής αλλά και το όραμα της ψυχικής εξύψωσης διά του λόγου – μια διαδικασία επώδυνη και διαρκώς θεραπεύσιμη στην έκταση των, κατά τον Ιάκωβο Πολυλά, «ευρισκομένων» του. 

Σχετικά με το θεματικό πεδίο του έρωτα, ο Σολωμός έχει επιλέξει τη διάσταση της αγνής οντότητάς του. Ο έρωτας είναι συνδεδεμένος −από κοινού με τον θάνατο− στη ρομαντική ποίηση ενώ άμεσα εντοπίζεται στην ελληνική λαϊκή παράδοση».

::

Μια σημείωση: Το δημοτικό τραγούδι (από κοινού με το μοιρολόγι, τα νανουρίσματα, τις παραλογές, τα ερωτικά δίστιχα, τα χελιδονίσματα, τις μαντινάδες κ.ά.) αποτελεί μια συγκινησιακή πτυχή για συγγραφείς και αναγνώστες λογοτεχνίας  - αναδεικνύεται η ουσία και η εκπληκτική διανοητική δεινότητα αυτών των «φωνών» της ελληνικής γραμματείας. Τόσο παρεξηγημένη και αλλοτριωμένη η υπόστασή του, μα τόσο πολύ...


martedì 9 marzo 2021

Άρθρο για τους διανοουμένους, τρία χρόνια κατόπιν...


Το fb φροντίζει να υπενθυμίζει αναρτήσεις παλιότερες, όπως αυτή, σαν σήμερα, πριν από τρία χρόνια στον εδώ «τοίχο»...

Πρόκειται για αναδημοσίευση ενός άρθρου του υπογράφοντος για τον ρόλο των διανοουμένων στη σημερινή εποχή - κείμενο για το εξαιρετικό ένθετο, τα «Ιδεογράμματα», με καλό γνώστη και διευθύνοντα τον Δημήτρη Στεμπίλη στo βραχύβιo κυριακάτικo φύλλο «Νέα Σελίδα».

Το άρθρο έχει πλέον βρει άλλη «στέγη» και αναγνωστική επιλογή, αφού εντάχθηκε σε εγχειρίδιο ύλης για την Έκθεση της Γ' Λυκείου. Κι αυτό είναι τιμητικό.  Η αναρώτηση αφορά, ωστόσο, τη σημασία που δίνει ετούτη η κοινωνία στους διανοουμένους της -στο περιθώριο όπου τους δίδεται ώστε εκείνοι να σταχυολογούν τη συλλογική πραγματικότητα μέσα από το αξιακό τους σύστημα- προτιθέμενους να την ανανεώσουν και να της προσδώσουν μια μελλοντική ωφέλιμη στόχευση. Μάλλον ακούγονται ως «κούφια λόγια» όλα αυτά, αλίμονο, σε μια κοινή γνώμη που περιορίζεται στη μιντιακή κατανάλωση προπαγάνδας τύπου "Σκάι", "Mega, "Open" και στη ρεπορταζιακή περιέργεια γνώσης γύρω από την ατομική και τη συλλογική «κλειδαρότρυπα».    

Ας ειπωθεί επίσης ότι η εφημερίδα «Νέα Σελίδα» ατύχησε οικτρά στη σύντομη διαδρομή της (με πρώτο διευθυντή τον αληθινό -κυριολεκτικά- "εφημεριδά" παλιάς καλής κοπής, τον Χρήστο Μαχαίρα) και θα μείνει στην Ιστορία του ελληνικού Τύπου ως έντυπο εν αρχή ποιοτικών δημοσιογραφικών προθέσεων, που όμως επιβεβαίωσε το τέλος μιας εποχής...

sabato 6 marzo 2021

ΚΥΚΛΟΣ ΠΟΙΗΤΩΝ : Ημερολόγιο 2021 «Η Θάλασσα γύρω, η Θάλασσα μέσα μας»


ΚΥΚΛΟΣ ΠΟΙΗΤΩΝ : Ημερολόγιο 2021 «Η Θάλασσα γύρω, η Θάλασσα μέσα μας»

Λεύκωμα-ημερολόγιο εξέδωσε ο Κύκλος Ποιητών, το σωματείο που συγκεντρώνει συγγραφείς εστιάζοντες στον ποιητικό λόγο. «Ένα σκέτο κόσμημα», το χαρακτηρίζει ο ποιητής Ντίνος Σιώτης, ιδρυτικό μέλος και «ψυχή» του Κ.Π., και όντως.

Η έκδοση περιλαμβάνει ποιήματα σχετικά με τη θάλασσα, από 66 υπογράφοντες-μέλη. Χαρτόδετο, εκτός από τα ποιήματα, συνοδεύεται με έγχρωμους θαλασσινούς πίνακες των συγγραφέων και εικαστικών, Ηρώς Νικοπούλου, Μαριέττας Πεπελάση, Γιάννη Στεφανάκι και Κωστή Τριανταφύλλου.

Η προσωπική συμμετοχή διαβάζεται εδώ:
(Οκτώβριος) Δεν θ’ αλλάξουν οι λέξεις.
Οι οπώρες φθίνουν όπως η χαρά των παλαβών.
Κι αλάτι στο στόμα αντί για σπυρί,
δίψασμα γίνεται η διαδρομή
κι έως πέρα της φυγής
το κρώξιμο αντηχεί...
Κρατεί η αυγή, οι βραδινοί ορίζοντες, τα κρύσταλλα και οι μελωδίες. Δεν ξέρει πώς τη νύχτα να διαβεί, τον αστρισμό του κόσμου και τον κύκλο της ζωής, σαν βαπόρι να κλίνει στον λοξό ωκεανό, ν’ αποδημήσει. Κι «όλ’ όρτσα», «όλ’ όρτσα» καταπάνω στους ανέμους, μάτωμα από τη σιωπή και τα ονόματα, ώσπου στην άκρια να ξαποστάσει.
Ποτέ το εγώ δεν ήταν τόσο λαγαρό...
Ούτ’ οι φλόγες διάφανες.
Δεν υπάρχει τέλος.
Οι λέξεις φαίνονται άτακτες
εμπρός στο μυστήριο,
—σαν έκρηξη προσώπου—
σωτήριες για τη σκόνη.
::

giovedì 4 marzo 2021

ΜΑΡΤΙΟΣ, ΜΗΝΑΣ ΠΟΙΗΣΗΣ :: ΚΥΚΛΟΣ ΠΟΙΗΤΩΝ


[φωτό: Clay Lipsky]

Ο φετινός Μάρτιος, λόγω της επετείου των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση (1821-2021), δεν μπορεί παρά να είναι αφιερωμένος στην ιδέα της Ελευθερίας. Τα μέλη του Κύκλου Ποιητών δημοσιεύουν στην ιστοσελίδα μας ποιήματα για την ελευθερία, τους ανοιχτούς ορίζοντες και προπαντός ποιήματα για να πολεμήσουμε με φως την κατήφεια και το σκοτάδι που μας τυλίγουν όλους αυτόν τον καιρό. Η προσωπική συμμετοχή, διαβάζεται εδώ




venerdì 26 febbraio 2021

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΑΡΑΝΤΑΡΗΣ : GIORGIO SARANDARI, μία επέτειος


Ευχάριστη έκπληξη αποτελεί η όποια αναφορά σε σημαντικές προσωπικότητες από τις τέχνες και το πνεύμα. Κι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα φέρεται η συνειδητοποίηση ότι το συγκεκριμένο μέσον-δίκτυο κοινωνικό μπορεί ν' αναδεικνύει το «πολύ» έναντι του επιβλητικού «τίποτε» ανάμεσα στα κυρίως γραφόμενα από τους πλείστους χρήστες του. 

Αυτή η εισαγωγή δίδεται με αφορμή τις σημερινές αρκετές αναρτήσεις που αφορούν τον ποιητή και στοχαστή Γιώργο Σαραντάρη. Σημαίνουσα προσωπικότητα για την οροθέτηση της λεγόμενης «Γενιάς του Τριάντα» στα ελληνικά γράμματα, ιδιάζουσα περίπτωση διανοουμένου που συνδέει ή μάλλον επιβεβαιώνει τον αδιάρρηκτο δεσμό μεταξύ ελληνικής και ιταλικής πολιτισμικής συνομιλίας (ενδεικτικά, ας αναφερθούν οι Ούγκο Φόσκολο, Διονύσιος Σολωμός, Λουίτζι Πιραντέλλο, Ανδρέας Κάλβος, μόνον από τη συγγραφική διάσταση).

Ο Σαραντάρης έφερε τον «νέο αέρα» στην ελληνική ποίηση, όντας ένας υπαρξιστής και θιασώτης της «καθαρής ποίησης», αλλά και μια φιλοσοφική θεώρηση νιτσεϊκής υφής. Όντας ένας Έλληνας με ιταλική φωνή ή, αλλιώς, ένας Ιταλός διανοούμενος με ελληνική συνείδηση. Πάνω απ' όλα όμως, υπήρξε ένας κοσμοπολίτης δημιουργός, όπως οφείλει κάθε δημιουργός να είναι, όπως αξίζει να παρατηρεί τον κόσμο και να τον αναπτύσσει εκφραστικά...

Η μοίρα του, βιολογική και πνευματική, είναι λίγο επισημασμένη: βρέθηκε στο ελληνοϊταλικό μέτωπο, τον Οκτώβριο του 1940, ως απλός στρατιώτης πολεμώντας -ουσιαστικά- εναντίον του εαυτού του. Το έργο του, ιταλόφωνο και ελληνόφωνο, παρέμεινε ανολοκλήρωτο. Ο ίδιος δεν έζησε παρά μόνον 33 χρόνια. 

Η αποδημία του έλαβε χώρα στις 25 Φεβρουαρίου 1941 στην ιδιωτική κλινική της οδού Τροίας, στην Αθήνα, έχοντας πρόσφατα ανακληθεί από την πρώτη γραμμή του μετώπου λόγω κοιλιακού τύφου και σωματικής εξάντλησης. 

Ο υπογράφων έχει καταθέσει στην επίσημη βιβλιογραφία δύο εργασίες: α. μία ανθολόγηση από την ελληνική ποιητική παραγωγή του, β. ένα δοκίμιο για την ποιητική του με επιπλέον ανθολόγηση και μετάφραση 25 ιταλικών ποιημάτων του. Με την πεποίθηση ότι θα υπάρξουν περαιτέρω, επόμενες εργασίες επί του προσώπου και του πνευματικού έργου του από επόμενους μελετητές του, και κυρίως αναγνώστες του. 

Εδώ, ένα ιταλικό ποίημα, μαζί με τη μετάφρασή του, από την έκδοση:

"Morire"

Morire: è una parola grave
che non posso pensare
senza venire a te, dolce paesaggio
della mia vita
...Lontano! Tutto
sarà lontano, allora
e con la realtà
forse anche il sogno...
Pure l’amore termina, mi sembra...

::

«Πεθαίνω»

Πεθαίνω: είναι μια λέξη βαριά
να τη σκέφτομαι δεν μπορώ
χωρίς κοντά σου να έρθω, τοπίο γλυκό
της ζωής μου
...Μακρινά! Όλα
θα είναι μακρινά, τότε
και με την πραγματικότητα
ίσως ακόμη και τα όνειρα...
Και η αγάπη τελειώνει, μου φαίνεται...

::

giovedì 18 febbraio 2021

Επέτειος μνήμης...

ΕΑΜ-ΕΛΑΣ: 16 Φεβρουαρίου 1942, η ίδρυση της μεγαλύτερης αντιστασιακής οργάνωσης στην Ιστορία του νεοελληνικού κράτους, με ηγέτη τον καπετάνιο ΑΡΗ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗ

(Ξάφνιασμα)


 
Σ’ ΑΥΤΟ ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ερχόταν ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες, ευθυτενής και ήσυχος πια, για ν’ απαντήσει στα ερωτήματα που θα του υπέβαλα κατόπιν, με τα μάτια μου ανοιχτά, στον πραγματικό κόσμο.

Την αλήθεια λες, μην ψεύδεσαι γι’ αυτήν... Ο χρόνος είναι σύντροφός της, εσύ παράδειγμα. Κ’ η ιστορία που θα γράψεις, όνειρο μέσα στο όνειρό σου».

Έτσι όπως μονολόγησε, με αυτές τις δύσκολες τραγουδιστές λέξεις, ένιωσα το ξάφνιασμα˙ κοίταξα προς τον ουρανό και μόλις κατάλαβα ότι τα χρώματά του θα είναι υπαρκτά, διάφανα, ανείδωτα κι ασφαλή, για όσο διατηρείται η μούσα μου υπαρκτή, διάφανη, ανείδωτη κι ασφαλής.
::

[μικροδιήγημα από την επερχόμενη συλλογή «Αλλόκοτες ιστορίες»]



sabato 13 febbraio 2021

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟΥ : 13 Φεβρουαρίου

Οι επέτειοι περιέχουν υπομνήσεις, με ό,τι συνεπάγεται ετούτο, αλλά και αναμνήσεις... Το ραδιόφωνο ως εμπειρία -είτε ως πομπός είτε ως δέκτης- παραμένει μια εσωτερική παρόρμηση. Άλλο τόσο δημιουργεί τη στενάχωρη αίσθηση της «υποτίμησής» του από την τηλεόραση αρχικά, από τα κοινωνικά δίκτυα στον κυβερνοχώρο κατόπιν. Ωστόσο, στο «βάθος» της πρακτικής πραγματικότητας, το ραδιόφωνο συνεχίζει τη διαδρομή στη σχέση του με τους ακροατές του - εκπέμπει αδιάλειπτα την ερτζιανή αισιοδοξία αυτοεκτίμησής του.

Για τον υπογράφοντα, δεν συγκρίνεται η ωραία πραγματικότητα των πειρατικών σταθμών (κάποτε) στα Μεσόγεια με την ακρόαση του «αμερικάνικου» από τη Νέα Μάκρη (για το top-100 στα 7ιντσα της Αμερικής ανά εβδομάδα), το ραδιοφωνικό θέατρο στο Α' Πρόγραμμα της ΕΡΑ, οι ψαγμένοι παράνομοι σταθμοί της Αθήνας (σαν το Κανάλι 15), κατόπιν ο Ρόδον Fm, οι μανιώδεις σημειώσεις και τα δοσμένα χαρτζιλίκια για βινύλια από τις εκπομπές του «πατριάρχη» Γιάννη Πετρίδη στην ΕΡΑ. Κι έπειτα, και κυρίως, η προσωπική εμπλοκή στα ερτζιανά του Ρεθύμνου (στον σπουδαίο από κάθε άποψη οργάνωσης, πλουραλισμού προγράμματος, παθιασμένων μουσικόφιλων παραγωγών) Team Fm 102. Mε αληθινό κοινό, με αληθινή «συντροφιά» από τις φωνές στα μικρόφωνα και στις μουσικές... Κι ακόμη αργότερα, οι ατελείωτες ώρες εκπομπής για λογοτεχνία και μουσική, στο Β' Πρόγραμμα της ΕΡΑ (στην εποχή απαγόρευσης-κλεισίματος από τη φασιστοειδή κυβέρνηση Σαμαρά). Τίτλοι: «Απόψε το φεγγάρι αιμορραγεί», «Διατάραξη κοινής ησυχίας», «Ρoema τα μεσάνυχτα», άθροισμα επτά χρόνια. Σημασία δεν έχει η ατομική εμπειρία, όπως προαναφέρθηκε, αλλά η ουσία ενός μέσου τόσο άμεσου, δημιουργικού κι ευφάνταστου, όπως και αυτή η ανείπωτη αίσθηση «συνομιλίας» και αμοιβαιότητας τη στιγμή της εκπομπής ή και τη στιγμή της ακρόασης. Τα μπομπινόφωνα έδωσαν τη σκυτάλη στα βινύλια και στα περίφημα MK-2, κι αυτά στο σιντί και τα DAT, αργότερα ήρθαν ψηφιακά αρχεία wav, mp3... Ό,τι κι αν αλλάζει στα εργαλεία μετάδοσης, η ραδιοφωνική μαγεία παραμένει αναλλοίωτη. Αυτό είναι ίσως το μόνον χρειώδες να επισημανθεί από τη σημερινή επέτειο.
::

giovedì 11 febbraio 2021

(Μονόλογος φυγής-επιστροφής-φυγής)


Η ΙΔΕΑ της αναζήτησης είναι μια διαρκής σχέση ιεραρχίας μεταξύ θέλησης και ικανότητας. Με άλλα λόγια, τα ταξίδια που έχω ευτυχήσει να βιώσω, δεν είναι παρά δοκιμές γνώσης. 

Ο κόσμος, αυτόν που τα δικά μου βλέμματα αγκιστρώνουν στη μνήμη, διαθέτει έναν πλουραλισμό επιλογών προς κατάκτηση: άχρωμος, ευωδιαστός, στυφός, δαιμονικός, εύφορος, καρναβαλικός. Ποτέ δεν αποφάσισα να επιστρέψω ή να διακόψω τη διαδρομή, ποτέ δεν τόλμησα ν' απαρνηθώ τα όρια της δίψας μου για ερμηνεία του υπάρχειν, της ταυτότητας, της αιτίας για την παρουσία μου σ' αυτόν τον κόσμο...

Είμαι ευτυχισμένος, σπεύδω ν' απαντήσω στον βιαστικό αναγνώστη ταξιδιωτικών οδηγών, όταν αγνοώ το επόμενο βήμα, τη στιγμή που θα επέλθει, την έκπληξη που θα με συντροφεύσει στις συντεταγμένες ενός χάρτη. Η εμπειρία είναι το «νέκταρ»˙ όπως ο Οδυσσέας τ' αντιλήφθηκε περιπλανώμενος στη Μεσόγειο, βέβαιος για τη συνέχιση της αγωνίας ως αντίδοτου στη στασιμότητα.

Μοιράζομαι δύο πτυχές της πραγματικότητας μέσ' απ' αυτή τη συγκυρία: άγγιξα το νόημα της ομορφιάς, που σημαίνει ότι ξεπέρασα τυπικές βεβαιότητες ή συνήθεις εκφράσεις ανθρώπινης έπαρσης, έμαθα το ειδικό βάρος που φέρουν οι τόποι χωρίς χρόνο, τη βάσανο της επιστροφής σ' ό,τι γνωρίζει κανείς, το προνόμιο που είναι η οδύνη από την κατανόηση των πραγμάτων και των φαινομένων.

Όλα τα ταξίδια φέρουν το στίγμα της φαντασίας. Ακόμη δεν έχω καταλήξει στην άποψη γύρω από την ικανότητα να σταματήσω το αέναο lapsus calami του μυαλού μου – γράφω ταξιδεύοντας ή τ' αντίστροφο;

::

sabato 26 dicembre 2020

Ημερολόγιο 2021 από την Εταιρεία Συγγραφέων

 


Πρόκειται για το ημερολόγιο που τα τελευταία χρόνια συμμετέχει κι ο υπογράφων. Αυτή τη χρονιά με ένα διήγημα που αναφέρεται σε μια φανταστική-μυστηριώδη συνάντηση με τον συγγραφέα Antonio Tabucchi στη μικρή πόλη της Τοσκάνης, όπου ζούσε. 


(μονόλογοι)

ΠΛΗΣΙΑΖΩ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ του Βεκκιάνο με την επιβλητική γκριζωπή εκκλησία. Στο παγκάκι αναπαύεται ο άνθρωπος που αναζητώ από μήνες. Το βλέμμα του περιέχει τη σοφή φερεγγυότητα ενός προσώπου το οποίο αντιλαμβάνεται την αγωνία της ταύτισης με τον κόσμο.

Ανοίγει πρώτος τη σύντομη κουβέντα˙ όπως φαίνεται, απαντώ αμυνόμενος.

–Δεν υπάρχουν όρια: η τραγωδία, ο μορφασμός του τσαρλατάνου, το σάστισμα από τον έρωτα, η γέννηση ενός διαρκούς ονείρου... Είναι η ζωή και η στενωπός της˙ η τολμηρή κατάφαση απέναντι στην κρημνώδη ευκολία της πραγματικότητας. Τι πιστεύετε;

–Ναι, είναι η άλλη όψη, που ακόμη… Το αναπάντεχο, ως φυσική λειτουργία κι ανανέωση για την αποφυγή της μελαγχολικής θεώρησης της στιγμής… Κρίνεται απαραίτητο. Όπως η αταξία του νου, χάρη στην οποία ο πόθος πραγματώνεται, εκρήγνυται σαν θαύμα. Νομίζω.

–Αυτό το αφύσικο, το υπερβάλλον, το επωφελές μέσα στο κενό, μοιάζει με την υπέρτατη εμπειρία. Είναι ίσως η αποκάλυψη του πεπρωμένου που καμία θρησκεία δεν αντιλήφθηκε έως τώρα. Το υποκείμενο και το αντικείμενο αποτελούν μοναδικότητες, αντιμετωπίζονται αλλήλως με κατανόηση...

–Αυτό το δίπολο… Ακριβώς αυτό… Ωσάν περίβλημα της πραγματικότητας, ωσάν έργο τέχνης που κατέκτησε τη δυναμική του, με μοναδικό στόχο τη συμπάθεια του σύμπαντος, ωσάν ένα υπερεγώ.

Ανασηκώνεται από τη θέση του. Μάλλον φλυαρώ δίχως εμπεδωμένες απόψεις, άγουρος ενώπιόν του. Ιδρώνω. Μου προτείνει ατσαλάκωτο το κυριακάτικο φύλλο της εφημερίδας Il Manifesto αντί κάποιας άλλης, προφανούς ευγενικής χειρονομίας. Καθαρίζει με την παλάμη το μανίκι της καμπαρτίνας του, φοράει πάλι το καπέλο του κι απομακρύνεται σαν σκιά απογεύματος στρίβοντας ξαφνικά στη γωνία της Βία Ντέλλα Λιμπερτά.


martedì 24 novembre 2020

(Μονόλογος νουθεσίας σύντομος)


ΔΙΑΒΑΣΑ ΤΥΧΑΙΑ ότι κάποτε αξίζει να λογίζεσαι τη ζωή γεμάτη, χωρίς μελόδραμα, συνήθειες και άδοξες επιθυμίες. 

Το παράλογο είναι μια πόρτα ανοιχτή να μην τη σπρώχνεις, έναν καλό εαυτό σου να τον προσπερνάς ανείδωτο, μια λύση να μην επιλέγεις γιατί είναι άγνωστη μα εμφανώς η πιο ορθή.
-Η μαύρη πηγή τέτοιο νερό θ' αναβλύζει... -Ο δικός σου ουρανός χωράει το νόημα των πραγμάτων... Επίλεξε μόνον την ουσία της τραγωδίας που θα ενσαρκώσεις, τη μεγάλη ιδέα της ευτυχίας.


lunedì 2 novembre 2020

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ : επέτειος ανάμνησης (2/11/1911)

Είναι ο ποιητικός νους, ο συγγραφέας και η προσωπικότητα που όντως φέρνουν τον Ελύτη διαρκώς στην επικαιρότητα της τωρινής αγωνίας...

Το παρόν είναι μια συντεταγμένη, την οποία εκείνος επιθυμούσε να ορίζεται διαρκώς: οι λέξεις αποτελούν μέλλον, δεν είναι παρελθόν. Όμοια, ο λογισμός του σύγχρονου ανθρώπου παραμένει σταθερά προσηλωμένος στα φαινόμενα της ζωής, που στο μέλλον αναφέρονται. Κι ακόμη, η έκφραση, η δημιουργία του νου, είναι το στίγμα της ύπαρξης απέναντι στον χώρο και στον χρόνο˙ είναι η ελεγεία της ελπίδας. Ο Ελύτης διαβάζεται μόνον μ' αυτό το πρίσμα. Κι ο καθένας οφείλει να προσθέσει τα αισθήματα που γνωρίζει (και ίσως χειρίζεται), τις αισθήσεις που υποψιάζεται ότι διαθέτει (είναι ανακάλυψη και εμπειρία), τον συλλογισμό μ' ειλικρίνεια για το ποιος είναι, τι πρεσβεύει, ποιον κόσμο κατανοεί και κατακτά.

Δεν χρειάζεται παρά ν' αφεθεί κανείς στην ουσία του ελυτικού λόγου˙ ν' ανιχνεύσει τον λόγο του και να τον κατακτήσει. Δίχως περιττά, που δεν χωρούν άλλα νοήματα είτε θαυμασμούς, ή φοβία... Μόνον αναστοχασμό.

«Γεννήθηκα για να ‘χω τόσα. Δεν μου λέει τίποτε να παραδοξολογώ. Aπό το ελάχιστο φτάνεις πιο σύντομα οπουδήποτε. Mόνο που ‘ναι πιο δύσκολο...», λέει ο ποιητής.

martedì 13 ottobre 2020

Η συνέντευξη στην Ελευθερία Καλαμάτας: «Ωραία πρόκληση ο συνδυασμός ποίησης και θεάτρου»



Το έργο «Ορμος: Σκηνική ποιητική αφήγηση» είναι η νέα έκδοση που παρουσιάζει ο Μεσσήνιος συγγραφέας Βασίλης Ρούβαλης, η 6η στη βιβλιογραφία του με επικέντρωση στην ποίηση.

Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο καταλαβαίνει κανείς άμεσα την αναγνωστική πρόθεσή του, καθώς αναφέρεται στην αληθινή ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου να διερευνήσει τον εαυτό του, να τον φέρει στην επιφάνεια της πραγματικότητας, πλαστής είτε πραγματικής. Ο «Ορμος» αναμένεται αυτές τις μέρες σ’ όλα τα βιβλιοπωλεία. Στη συνέντευξη που παραχωρεί στην “Ε”, ο Βασίλης Ρούβαλης δηλώνει ότι πιστεύει στη δυναμική της ποίησης, αισιοδοξεί για την ελληνική λογοτεχνία, προσδοκά στην άνθηση της φιλαναγνωσίας. Ο ίδιος, εκτός από την ιδιότητα του συγγραφέα, δοκιμάζεται στη διδασκαλία της λογοτεχνίας (Δημιουργική Γραφή) και συντηρεί δύο μικρούς εκδοτικούς οίκους, το «(.poema..)» και τη «Γραφομηχανή», με έδρα την Κορώνη.

 

Τι σηματοδοτεί για εσάς η νέα ποιητική σύνθεση; Πότε γεννήθηκαν τα ποιήματα αυτά;

Κάθε καινούργιο έργο για τον συγγραφέα είναι μια δοκιμασία, βάσανος αλλά και προσδοκία… Τα ποιήματα, ιδιαίτερα, αποτελούν επιλογή με υψηλή απαίτηση από τον υποτιθέμενο αναγνώστη. Τι εννοώ – ο βαθμός δυσκολίας είναι μεγαλύτερος με τη σκέψη της πρόθεσης για πρωτοτυπία κάθε φορά. Ο δικός μου «δάσκαλος», ο Οδυσσέας Ελύτης, το αποδεικνύει και το αναδεικνύει ετούτο. Είναι κάτι που με αφορά επίσης. Το προηγούμενο βιβλίο, οι «Λεύγες», είναι επίσης ποιητική σύνθεση με εμφανώς αυστηρό εσωτερικό περίβλημα, με στοχαστικό πρόσημο. Τώρα, ο «Ορμος» διαθέτει εξωστρέφειες, είναι διαρκείς μονόλογοι του ενός και του άλλου αφηγητή, επικοινωνεί με τον αναγνώστη και τον ωθεί στην αφηγηματική ροή του. Το βιβλίο γράφηκε σ’ αντίστιξη με το προηγούμενο, συνειδητά. Και ξεκίνησε η επεξεργασία του πριν από 7 χρόνια. Κανένα βιβλίο μου δεν «χτίζεται» κατά μόνας… Πάντοτε παραλληλίζεται με κάποιο άλλο. Μοιάζει λιγάκι σχιζοφρενική διαδικασία, μα μόνον έτσι λειτουργώ εγώ…

 

Στον τίτλο της νέας συλλογής παρατηρούμε την επεξήγηση «σκηνική ποιητική αφήγηση». Πρόκειται για μία νέα διάσταση στην έκφρασή σας;

Αρχισα να επεξεργάζομαι μια σκαλέτα για θεατρικό έργο. Στην πορεία ένιωσα ότι ο ποιητής εντός μου «φώναζε» τα λόγια των δύο μπεκετικών ηρώων μου με υφή ποιητική. Υστερα από ενάμιση χρόνο, το παράτησα απογοητευμένος. Και ξαφνικά, δεν θυμάμαι πώς, το επαναπροσέγγισα με όρους ποιητικής σύνθεσης, όπου οι δύο ήρωες παρέμειναν ως κύριοι πρωταγωνιστές στο φόντο ενός σκηνικού πέρα από τον χρόνο, ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα. Ενας σκηνοθέτης μπορεί ν’ ασχοληθεί με το κείμενο αυτό, μπορεί να το διαχειριστεί σκηνικά, μολονότι ο λόγος στον «Ορμο» κλίνει προς τον ποιητικό μινιμαλισμό…

Ναι, συνειδητά γίνεται αυτό. Πιστεύω στη «διασταύρωση» των τεχνών. Η ποίηση και το θέατρο συνδυάζονται με κάποιον τρόπο. Είναι μια ωραία πρόκληση.

 

Πρόκληση δεν είναι ήδη η επιλογή της ποίησης για έναν συγγραφέα; Τι σημαίνει ποίηση τελικά;

Ο ποιητικός λόγος αποτελεί πρόκληση, ντε φάκτο. Κι όχι τυχαία, η δυσκολία προσέγγισής του από τον δημιουργό είναι σπινθήρισμα για τον νου: Κάνει το σωστό ή βαυκαλίζεται με λέξεις σε στοίχιση; Στην πρώτη περίοδο «προσαρμογής» στην τέχνη αυτή, έγραφα τρία ποιήματα την ημέρα. Πια, δουλεύω για μήνες ένα – εκτενές ή με μετρημένες λίγες λέξεις, δεν έχει σημασία. Αυτό που είναι ξεκάθαρο, λέω, η μαγευτική αίσθηση του παιχνιδίσματος της λέξης ως εικόνα, ήχος, νόημα, και η συνάρτησή της με όλες τις άλλες, ώστε να δημιουργηθεί μια νέα πραγματικότητα, είναι κάτι αξεπέραστο. Και πολλές φορές, καθοριστικό για τον ίδιο τον δημιουργό απέναντι στην παλιά, υφισταμένη πραγματικότητα. Το λέω συχνά, «η ποίηση είναι πυροβολισμός στον αέρα». Αναρωτιέμαι πάντοτε εάν σκοτώνει τον ουρανό ή τον κάνει περισσότερο φωτεινό.

 

Ζούμε μια εποχή όπου από την «παλιά γενιά» έφυγαν πρόσφατα η Ρουκ, ο Χριστιανόπουλος, η Δημουλά. Τι κρατάτε από εκείνους, τόσο ως αναγνώστης όσο και ως ένας άνθρωπος που τους έχει γνωρίσει προσωπικά;

Κατ’ αρχάς, δεν έχει καμία σημασία η προσωπική - ιδιωτική επαφή με τους δημιουργούς. Πιστεύω ότι το έργο πρέπει να χαρακτηρίζει τον κάθε άνθρωπο της τέχνης, και μόνον. Η προσωπικότητα καθρεφτίζει ένα δημιουργικό όραμα, το οποίο σαφώς επιδέχεται στοιχεία από το προσωπικό-ατομικό σύμπαν. Για την περίπτωση των συγκεκριμένων εκπροσώπων της ελληνικής ποίησης, ισχύει ό,τι για όλους μας: Θα κριθούν στον χρόνο ως προς τη συνεισφορά τους και θα κατακτήσουν τη διάρκεια της αναγνωρισιμότητάς τους. Αυτό δεν συμβαίνει απλά, μα παγιώνεται ή όχι μέσα από ζυμώσεις και συνιστώσες της εποχής τους και του έργου τους. Και πάντως, κάθε φορά η «παλιά γενιά» απομακρυνόμενη βιολογικά από τα ποιητικά τεκταινόμενα δημιουργεί χώρο για την εξέλιξη, αποτελεί βάση για την επόμενη γενιά, είναι αξιολογικός πήχης τελικά.

 

Δεν μπορώ να μην σας ρωτήσω για τους νεότερους λογοτέχνες. Πολύς κόσμος γράφει, και γράφει πολλά. Πόσα κείμενα από αυτόν τον μεγάλο όγκο σάς αγγίζουν πραγματικά;

Αυτό που κάνει ενδιαφέρουσα την πορεία μιας λογοτεχνικής κοινότητας δεν είναι η ηλικία των εκπροσώπων της αλλά η από κοινού ώθηση της συγγραφής σε υψηλότερη βαθμίδα διανόησης και έκφρασης. Πάντοτε, βεβαίως, σε συνάρτηση με τη συγχρονία αλλά και τη διαχρονία της γραφής. Με άλλα λόγια, είναι γεγονός ότι γράφεται αρκετή λογοτεχνία, ποιήματα και πεζά. Ολοι διεκδικούν μια παρουσία στο «γίγνεσθαι», κι αυτό θεωρείται υγιές. Ενα διαρκές ζήτημα είναι όχι η ισχνή ή πολυπληθής παρουσία, αλλά ο σχεδιασμός και η συμμετοχή στη δημιουργία αυτού του «γίγνεσθαι», η πρόθεση να γίνουν τομές, να εξελιχθεί ο λόγος, να προωθηθεί η διάνοια και η ουσία αυτή της τέχνης. Αυτή τη στιγμή, επομένως, τι θα μπορούσε να ειπωθεί ως συμπέρασμα; Είναι νωρίς…

 

Μιλήστε μας για τα συμπεράσματα που έχετε από τη διδακτική σας εμπειρία στα σεμινάρια δημιουργικής γραφής. Πώς κρίνετε το επίπεδο των διδασκόμενων;

H Δημιουργική Γραφή ως επιστημονικός κλάδος προσφέρει άπειρες δυνατότητες σε νέους και εκκολαπτόμενους συγγραφείς να δοκιμάσουν τα όριά τους, να κατακτήσουν τα μυστικά της τέχνης τους με τρόπο έγκριτο και θεμελιώδη. Στην Ελλάδα, ως νέα ακαδημαϊκή εμπειρία, βρίσκεται ακόμη στη στοιχειοθέτησή του από τους όσους εισδύουν σ’ αυτό το αντικείμενο έρευνας ή στη μαθησιακή διαδικασία. Είμαι απ’ αυτούς που αισιοδοξούν, τόσο σε θεωρητικό όσο και σε εκπαιδευτικό επίπεδο, για τη γόνιμη εξέλιξη αυτής της υπόθεσης. Και είναι διακριτή, ήδη, αφού αρκετοί φοιτητές ή μαθητές μου κατακτούν αυτή τη γοητευτική περιπέτεια, συνοδοιπορούμε…

 

Εκδοτικός οίκος “(.poema..)” και τώρα “Γραφομηχανή”… Πώς γεννήθηκε η ανάγκη δημιουργίας της δεύτερης εκδοτικής ετικέτας; Κι ακόμη, γενικότερα, πώς θα είναι αυτός ο εκδοτικός χειμώνας στη χώρα μας;

Η πρώτη ετικέτα δημιουργήθηκε για να υπηρετήσει το πνεύμα του ομώνυμου ηλεκτρονικού περιοδικού για την ποίηση. Η «Γραφομηχανή» είναι περισσότερο εξωστρεφής οίκος, διαμορφώνει μια δική της ταυτότητα σιγά σιγά. Και λέω «σιγά σιγά» γιατί η χειρότερη εποχή για τέτοιου τύπου πνευματική διεργασία και επιχειρείν ταυτόχρονα, είναι μάλλον η τρέχουσα. Είναι απαραίτητη η αισιοδοξία, μα νομίζω ότι η ελληνική αγορά του βιβλίου συρρικνώνεται με γεωμετρική πρόοδο. Ισως είναι καλύτερα έτσι, με την έννοια ότι ξεχωρίζει η πραγματικότητα των αληθινών βιβλιόφιλων, των συστηματικών αναγνωστών και της ποιοτικής διαβάθμισής τους. Κακά τα ψέματα, η κοινωνία δεν απευθύνεται στο βιβλίο, στην εσωτερική καλλιέργεια μέσα από τη μελέτη, την ανάγνωση, τη διανοητική εμπειρία. Κι όλη αυτή η «φιλολογία» γύρω από την καραντίνα και τη στροφή προς το βιβλίο, για την πλειονότητα, δεν με πείθει.

 

Πιστεύετε πως υπάρχει πιθανότητα να λειτουργήσει πάλι το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου; Τι σας λείπει από την περίοδο που εργαζόσασταν στον φορέα;

Το ΕΚΕΒΙ δημιουργήθηκε επί υπουργίας Μικρούτσικου, σε άλλη εποχή, με άλλες διεξόδους και προοπτικές στην πολιτιστική πολιτική του τόπου αυτού… Δυστυχώς, χρησιμοποιήθηκε με διαφορετική προοπτική από τις κυβερνήσεις, έως αυτή την τελευταία (εννοώ την κυβέρνηση Σαμαρά - Βενιζέλου) που αποφάσισε να βάλει λουκέτο. Πρόκειται σαφώς για έγκλημα που, ατιμώρητο, επιτρέπει την καθοδική πορεία του ελληνικού βιβλίου εντός κι εκτός συνόρων. Δεν είναι προτεραιότητα, ούτε για τη λεγόμενη προοδευτική κυβέρνηση Τσίπρα ούτε για την τωρινή, η χάραξη μιας πολιτικής για χαρτογράφηση, τακτοποίηση και εξώθηση σε ανάπτυξη ενός κλάδου πολλαπλά βαλλόμενου. Σημειώνω εδώ όχι μόνον το επιχειρείν, τους εκδότες δηλαδή που κατά ένα ποσοστό «μυρίστηκαν» εύκολο χρήμα στον προϋπολογισμό τους, αλλά και τους συγγραφείς, όχι μόνον τους συστημικούς που απόλαυσαν δωρεάν ταξίδια, προβολή και τιμές υπέρμετρες. Σημειώνω εδώ την ανάγκη διάσωσης, προβολής και ανάπτυξης του ελληνικού πνευματικού κόσμου με παρονομαστή το βιβλίο. Μεγάλη συζήτηση, όλ’ αυτά…


Ο Βασίλης Ρούβαλης είναι συγγραφέας με εκτενή βιβλιογραφία στην ποίηση, στο διήγημα και στη μετάφραση. Ασχολείται με τις εκδόσεις, διδάσκει τη δημιουργική γραφή και δημοσιογραφεί. Σπούδασε Βυζαντινή Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και είναι υποψήφιος διδάκτωρ Δημιουργικής Γραφής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, του Κύκλου Ποιητών και της Ενωσης Μεσσήνιων Συγγραφέων.