Ενενήντα χρόνια μετά. Με πολλαπλές συνέπειες. Με γόνους κι επιγόνους. Και οι συγγραφείς; Πού και πώς μετεωρίστηκαν τότε; Έχουν γραφεί αρκετά, σημαντικά και ουσιώδη στη βιβλιογραφία, βεβαίως. Αφορμή για άρθρο (εδώ οι σημειώσεις ενός προσεχούς δημοσιεύματος...).
:
Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν τη λογοτεχνική κοινότητα όταν τα μέλη της, ερχόμενα αντιμέτωπα με πολιτικές προκλήσεις και κλυδωνισμούς, όπως το καθεστώς της 4ης Αυγούστου 1936, δεν αποτολμούν ή δεν δοκιμάζουν κάποια αντίδραση, έστω μια δική τους αυθόρμητη θεώρηση για τις τρέχουσες περιστάσεις; Μιλώντας ειδικότερα για τους συγγραφείς της νεότερης γενιάς, της λεγόμενης του 1930, δημιουργείται η απορία για την τοποθέτησή της -ποιητές και πεζογράφοι, κριτικοί, διανοούμενοι- έναντι του φασιστικής έμπνευσης μορφώματος που ονοματίστηκε «Τρίτος Ελληνικός Πολιτισμός», και μάλιστα τη στιγμή που πολύς λόγος γινόταν για τη μεγάλη δεξαμενή της λεγόμενης ελληνικότητας.
Πρόκειται για καινοτομία του Μεταξά, με πρόσημο προπαγανδιστικής ρητορικής, εθνικιστικής, ολοκληρωτικής. Είναι ιδεολόγημα του ιδίου του δικτάτορα, με εμμονή στοχευμένη στην επικερδή συνάρτηση πολιτικού ελέγχου (όπως τον εννοούσε καταχρηστικά) και πολιτιστικής παραγωγής. Αναφέρεται στην «εθνική κουλτούρα», αντιγράφοντας τα εθνικοσοσιαλιστικά πρότυπα που θαύμαζε, και σαφώς επιδίωκε ο «Τρίτος Ελληνικός Πολιτισμός» να κατακτήσει μια προνομιακή θέση στο σύγχρονο σύμπαν της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Προσδοκούσε τη συστράτευση της πνευματικής κοινότητας -με την επιδραστικότητά της, ανεξαρτήτως της άμεσης μέτριας, υψηλής ή μικρής απήχησης που θα είχε στην εκτός αστικών κέντρων πλειονότητα- και τη δημιουργία ενός μυθώδους «ορίζοντα πολιτισμού» και, συνολικά, μερικών νέων κεφαλαίων στο εθνικό ιδεώδες (επιγραμματικά εδώ: μια παραλλαγή της Μεγάλης Ιδέας, προσαρμοσμένη στους ανήσυχους απόηχους της μεσοπολεμικής Ευρώπης).
Σε αυτό το δόγμα της μεταξικής πολιτιστικής πολιτικής, σαν σήμερα, οι λογοτέχνες βρίσκονται ενώπιοι ενωπίω με άμεσες επιλογές κατεύθυνσης, όπως την πρόσβαση στο φιλοκαθεστωτικό περιβάλλον, την υιοθέτηση μιας μετριοπαθούς προσέγγισης της νέας πραγματικότητας (προληπτική λογοκρισία ή αυτολογοκρισία, ελεγχόμενη ελευθερία με την κυκλοφορία εντύπων, λ.χ. Τα Νέα Γράμματα, κρατικά βραβεία λογοτεχνίας με ό,τι συνεπάγονται ως προνόμιο σχέσεων κ.λπ.), τον απομονωτισμό είτε μια συζητήσιμη ηχηρή σιωπή...
Κι ο Σεφέρης με τον Τσάτσο στην περίφημη κουβέντα τους για την ελληνικότητα; Και οι αφελείς αφηγήσεις του Γιώργου Θεοτοκά; Κι ο Περικλής Γιαννόπουλος ή ο Ίων Δραγούμης; Κι οι αριστεροί διανοούμενοι απέναντι στον Μπαστιά και τον Μυριβήλη;
[Συνεχίζεται]
Commenti