giovedì 29 dicembre 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός σκότος)

Città di Cracovia (foto di Silio D'Aprile, ieri) 
Το μαύρο χώμα που πατώ είναι ο νόστος μου.

[αφιερωμένος στη μνήμη της φίλης Λουκίας Ρικάκη]

martedì 27 dicembre 2011

Τώρα που αναχωρεί ο ποιητής


Ο ξαφνικός θάνατος ξαφνιάζει... Η απουσία του Αργύρη Χιόνη από τα δρώμενα της σύγχρονης ελληνικής ποίησης σημασιοδοτεί την πραγματικότητά της: οι εκλεκτοί της δεν περισσεύουν. 
Στο εξής, χωρίς τη δική του σταθερή φωνή οι στίχοι που θα προβιβάζονται θα είναι πιο απλοϊκοί... Γιατί η ποίησή του έμοιαζε απλή, ήταν όμορφη κι ελκυστική, ενθουσιώδης σαν παιδικό παραμύθι και απελευθερωμένος μονόλογος, καλπάζουσα αφήγηση και διάτριτη από σημαίνουσες σιωπές.
ΣΕ ΒΛΕΠΩ ΔΙΠΛΑ ΜΟΥ κι ωστόσο δεν υπάρχεις- είσ' έν' αστέρι που 'σβησε εκατομμύρια χρόνια πριν το φως του φτάσει εδώ. 
Μια ωραία πρόσφατη συνέντευξή του στην Πόλυ Κρημνιώτη (εφημ. "Αυγή"): http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=579547

giovedì 22 dicembre 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός υγρός)

(L'alba per cielo - foto di J.K.)
Οπου η βροχή στην πατρίδα μου χρυσάφι ή δάκρυ

venerdì 16 dicembre 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός-ηθοποιός)

Εργο της Μαρίας Ζερβού (Maria Zervos - Structures of Support
Το χνώτο του ηθοποιού ζεσταίνει λέξεις που ξεχάστηκαν... 

giovedì 15 dicembre 2011

Ο Ερωτόκριτος στο Ακροπόλ


Με τον "Ερωτόκριτο" του Βιτσέντσου Κορνάρου επέλεξε να διαγκωνιστεί ο σκηνοθέτης Στάθης Λιβαθηνός σε μια περίοδο έντονης ομφαλοσκόπησης του θεατρικού κόσμου (μηρυκάζουμε τους κλασικούς; δίνουμε προσοχή στους νέους συγγραφείς; αναπαράγουμε τους ξένους και μεταμοντέρνους;) >>> Το έργο, μια αδρή πινελιά στο ευρωπαϊκό μεσαιωνικό θέατρο, δεν τυγχάνει της προσοχής που όφειλε σε σκηνικό πλαίσιο ενώ, σε παράλληλο χρόνο, αφήνεται στην παραλογοτεχνική αφηγηματική συναντίληψη των λαϊκών βάρδων της Κρήτης >>> Ο Λιβαθηνός αποτελεί έκπληξη: διαχειρίστηκε το έργο με σύνεση (αποκύημα της ρωσικής θεατρικής παιδείας του) και γνώση της ιστορικής του υπόστασης. Αλλο τόσο πέτυχε να καινοτομήσει με το ιδιαίτερο βλέμμα με το οποίο προσέγγισε τους ήρωες, τη ροή του λόγου τους, την κινησιολογία >>> Δημιούργησε, εν ολίγοις, μια δική του καλειδοσκοπική θεώρηση του Κορνάρου και ίσως, εξ αυτού, προκύψει ένα "ρεύμα" για τη σύγχρονη σκηνοθετική επαφή με τα έργα του κρητικού αναγεννησιακού θεάτρου >>> Ολ' αυτά δεν είναι εύκολα ή προσιτά, δεδομένου ότι έχουν προϋπάρξει προσεγγίσεις με το στίγμα-βεβαιότητα ενός Σπύρου Ευαγγελάτου ("Ερωτόκριτος", "Τρισεύγευνη" κ.λπ.) ή ενός Λευτέρη Βογιατζή (στην καταπληκτική κωμωδία του Χορτάτση "Κατσούρμπος" το 1992) >>> Η παράσταση στο Ακροπόλ διακρίνεται από τη ρυθμική αφήγηση και το εύρημα των τριών Ερωτόκριτων και Αρετουσών (...), την καλλιέπεια στη χρήση της κρητικής διαλέκτου, την αξιοποίηση των ερμηνευτών, τη διακριτική συμβολή της σκηνογραφίας, όσο και τη μουσική προσέγγιση από τον συνθέτη Δημήτρη Μαραμή >>> Ολων αυτών συνεπάγεται η αναρώτηση για την (αναγκαία) επαναθεώρηση του ελληνικού ρεπερτορίου από τις βάσεις του (διότι το Κρητικό και Επτανησιακό Θέατρο είναι ετούτο...)  - μόνον έτσι, πιθανώς, θα προκύψει κάτι νέο και σημαντικό...

Βίντεο της παράστασης, εδώ
Τραγούδι από την πρωταγωνίστρια Νεφέλη Κουρή, εδώ
Πληροφορίες για την παράσταση, εδώ

mercoledì 14 dicembre 2011

Ποίηση και ποίηση

"Πληθαίνουν οι απόντες / σκοτείνιασε η μέρα..." ΚΛΑΙΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑΔΟΥ (foto: Silio D'Aprile)

Ποίηση και ποίηση
εφημ. Αυγή, 13/12/2011

Του Βασίλη Ρούβαλη
* Οι εμβληματικές προσωπικότητες της σύγχρονης ποίησης, αυτές που μονολεκτικά αποκαλούνται «κλασικές», έχουν την ευτυχία (ή δυστυχία) να αποτελούν αντικείμενο ενδιαφέροντος είτε εργαλείο για την κοινωνική και πολιτική εξέλιξη. Με αυτό το πρόσημο, ο νομπελίστας ποιητής Πάμπλο Νερούδα έχει εισέλθει στον σχετικό πάνθεον εκείνων των πνευματικών προσωπικοτήτων που επηρέασαν τόσο την εποχή τους όσο και τη συνέχεια του ποιητικού λόγου. Τις προηγούμενες ημέρες επανήλθε στην επικαιρότητα, προκαλώντας σάλο στην πατρίδα του Χιλή, ύστερα από το αίτημα του Κομμουνιστικού Κόμματος για εκταφή της σορού του και εξέταση της πιθανότητας να δηλητηριάστηκε από πράκτορες του καθεστώτος Πινοσέτ. Η υπόθεση αναμοχλεύτηκε από τον προσωπικό οδηγό του, 38 χρόνια αργότερα, ο οποίος παρουσιάζει στοιχεία που αποδεικνύουν ότι δεν πέθανε (23 Σεπτεμβρίου 1973) από καρκίνο του προστάτη αλλά από επιλήψιμη ένεση σε νοσοκομείο. Η αμηχανία των αρχών της Χιλής αντικατοπτρίζει την εύθραυστη πολιτική κατάσταση της χώρας, όπου αν μη τι άλλο το έμβλημα του διάσημου ποιητή είναι αξιοποιήσιμο. Η υπόθεση πάντως αποτελεί μια γενικότερη τάση τον τελευταίο καιρό στη Λατινική Αμερική, όπου αμφισβητούνται οι περιπτώσεις θανάτου σημαντικών προσωπικοτήτων, με διεθνές κύρος, όπως του Σαλβαδόρ Αλιέντε. Αυτή η επικαιροποίηση για τον ποιητή Νερούδα δεν σημαίνει κάτι ιδιαίτερο, πέραν ίσως της υπόμνησης ενός συμβόλου-δημιουργού που ταυτίστηκε πολιτικά με την εποχή του αλλά σήμερα φαντάζει αναγκαίος κι ωστόσο ανεύρετος.

* Η Βερονίκη Δαλακούρα ακολουθεί τη δική της μοναχική πορεία στην ποίηση που κατατίθεται από τη λεγόμενη γενιά του 1970. Κι αν οι ποιητές που συντάσσονται κάτω από αυτή τη «σημαία» (με ό,τι δηλοί, εκφράζει ή αποπειράται και σχηματοποιεί ο όρος εν προκειμένω) διανύουν σταθερά τον κύκλο τους, ταυτόχρονα συμβαίνει να συζητείται μεταξύ των νεοτέρων η αίσθηση της απώθησης, από πλευράς τους, ενός ποιητικού ζητούμενου που θα αγγίζει τη συγχρονία, την ανάγκη διαμόρφωσης μιας νέας διανόησης για τον κόσμο, την ανανεωμένη αποτύπωση του ανθρώπινου δράματος. Ωστόσο, μεταξύ άλλων ομηλίκων της, η Δαλακούρα διατηρεί -με τη χαμηλόφωνη ένταση της ποίησής της- μιαν εγγύτητα και θερμοκρασία στη συνομιλία με το διακύβευμα της ζωής, παραμένοντας ευαίσθητη στην παρατήρηση του κόσμου, της καθημερινότητας, της εσωτερικής πάλης, όσο και λεπτολόγος (εάν αναφερθεί κάποιος στην προ επταετίας συλλογή της «26 ποιήματα») και πάνω απ' όλα αφοπλιστική στην ειλικρίνεια της οντότητάς της. Η νέα της συλλογή, «Καρναβαλιστές» (εκδόσεις Κέδρος, σ.: 62, τιμή: 9,60 ευρώ), δίνει ένα στίγμα σχολιασμού και επίκρισης των τεκταινομένων, σημειώνει λεπτομέρειες από την ένταση του παρόντος με σκληρή εικονοποιία και εκφραστική εμβρίθεια, τοποθετείται η ίδια σε απόσταση και μοιάζει να θέλει να πείσει για τα δύστηνα, τα απτά και τα νοερά της ατομικής εμπειρίας. Τα πεζοποιήματα που συγκεντρώνονται σ' αυτή τη συλλογή αποτυπώνουν τον φόβο, τις επικαλύψεις του με μάσκες αλλά και τις πρόσκαιρες εναλλαγές του, και σημασιοδοτούν την ανάγκη για μια γραμμή φωτός, μιαν αισιόδοξη στιγμή. Το γράφει χαρακτηριστικά, στο ποίημα Outsider: «Στον υπόγειο κόσμο η χαρά. Εκεί ζουν, εκτός απ' τις αισθήσεις, και οι εικόνες».

* Στον αντίποδα, η Κάλλια Παπαδάκη, πρωτοεμφανιζόμενη στον χώρο της διηγηματογραφίας και με αρκετές περγαμηνές, δηλώνει επίσης την παρουσία της στην ποίηση («Λεβάντα στο Δεκέμβρη», εκδόσεις Πόλις, σ.: 64, τιμή: 9 ευρώ) αποσκοπώντας στην αδρή αποτύπωση ενός αχνού εγώ, στα εμφανή και υφέρποντα, στην κρυμμένη πηγή της χαράς, στην αυξομείωση των αισθητηρίων. Η συγγραφέας διαθέτει εμφανώς τη δυναμική της αφήγησης με δραματικούς τόνους στο πλαίσιο της στιχουργίας της. Και δεν διστάζει να στοιχειοθετήσει, κάθε φορά, τον μύθο του ποιήματος με ρεαλιστικά δεδομένα καθημερινότητας όσο και με πρωτοπρόσωπες αναφορές στο γυναικείο σύμπαν, λεπταίσθητο και οριοθετημένο. Προσπαθεί να εμφυσήσει άλλα λόγια στο γνώριμο, να το επαναφέρει υπό νέους όρους, να το απαλλάξει απ' όλα όσα το κάνουν αδιάφορο, κοινό. Ένα δείγμα γραφή της (από το ποίημα Η αρχή του τέλους: «Ακουμπήσαμε τις πετσέτες στην άμμο / βούτηξα στο νερό / κι είχα μέσα μου μια παραίτηση / πως ό,τι είναι αυτό είναι / κόντευε ο Σεπτέμβρης να τελειώσει».

* Πρόσφατα ήρθε στην Αθήνα ο ελληνικής καταγωγής ποιητής Homero Aridjis, με αφορμή την κυκλοφορία της εισόδειας συλλογής του «Ηλιακά και άλλα ποιήματα» (Κοινωνία των Δεκάτων, μτφρ.: Ελσα Κορνέτη & Γιώργος Ρούβαλης, σ.: 87, τιμή: 9 ευρώ) στα ελληνικά γράμματα. Και είναι εισόδεια ακριβώς επειδή ποτέ μέχρι τώρα δεν υπήρξε μια τακτική παρουσίασή του ως ποιητή (και συνολικά ως πολυγραφότατου συγγραφέα) και εξέχον μέλος της διανοούμενης διασποράς μας. Ετυχε ο ίδιος όσο και ο Ελληνας πατέρας του (στρατιώτης στη μικρασιατική εκστρατεία που ακολούθησε τον δρόμο προς τον Νέο Κόσμο τη δεκαετία του '20) να μείνει στην αφάνεια ή, μάλλον, στην αδιαφορία της μητέρας-πατρίδας. Ωστόσο, ο Ομηρος Αριτζής (που δεν είδε το όνομά του γραμμένο ελληνικά, ούτε τώρα) αξιοποίησε τα ερεθίσματα της πατρικής μνήμης και του άγρια θελκτικού Μεξικού καταλαμβάνοντας μια θέση μεταξύ των σημαντικότερων λογοτεχνών της Λατινικής Αμερικής. Με την εκδήλωση που οργανώθηκε προς τιμήν του, στο Μέγαρο Μουσικής πριν μερικές εβδομάδες, έγινε ένα πρώτο βήμα γνωριμίας του με το σώμα της ελληνικής ποίησης, την όποια πιθανή σύνδεσή του, τη βέβαιη ματιά του στην ελληνικότητα.

martedì 13 dicembre 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός το φως)

Burgi, castello di Modoni (foto: S.D.'A.)

Μερικές φορές ο θάνατος είναι πιο φωτεινός απ' όλα τα πρωινά της ζωής σου...

venerdì 9 dicembre 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός-γραμμή)

Fiori dal mio giardino a Cavo Gallo
Ψηλαφίζω τον χώρο για να μετρήσω το παρελθόν.
Είμαι τουλάχιστον μια οντότητα αρχιτεκτονική.

Χωρίς λόγια (αφορισμός-τόνος)

Cavo Gallo (foto di Silio D'Aprile)
Ο ίσκιος του κόσμου ονομάζεται καρτερία.

domenica 4 dicembre 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός-τόξο)

Arcobaleno a Coroni (foto di S.D'A.)
Κανένα χρώμα. Ολα είναι ορατά μες στο σκοτάδι της αφής.

giovedì 1 dicembre 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός-σημείο)

Porto di Coron (foto: V.L.)
Εκεί που σβήνει ο παφλασμός αρχίζει ένας πόλεμος.