mercoledì 27 aprile 2011

Gonzalo Rojas: «Η ποίηση θα επανέλθει»

Ο Χιλιανός ποιητής Γκονθάλο Ρόχας συνομίλησε με τον υπογράφοντα για λογαριασμό της εφημερίδας "Ελευθεροτυπία", με αφορμή την άφιξή του στην Αθήνα πριν από 9 χρόνια (14 Ιουνίου 2002). Εν προκειμένω, μετά τη χθεσινή ανακοίνωση για τον θάνατό του, αναδημοσιεύεται εδώ ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα - η συνέντευξη θα είναι αναγνώσιμη στο επόμενο τεύχος του ηλεκτρονικού περιοδικού για την ποίηση (.poema..), Ιούνιος 2011.
-Εάν σήμερα μιλάμε για οικονομική-πολιτική παγκοσμιοποίηση, πιστεύετε στη δύναμη της ποίησης να παρέμβει, να επηρεάσει, πιθανώς να δυναμιτίσει την αντίδραση σε όποιες αρνητικές εξελίξεις αυτής της υπόθεσης;
«Δυστυχώς, σήμερα ο ρόλος της ποίησης έχει περιοριστεί από την κυριαρχία της οικονομίας αλλά και της κακώς νοούμενης τεχνολογικής ανάπτυξης. Ο λόγος των ποιητών μεν ακούγεται λιγότερο, αλλά πιστεύω ότι είναι μια περιστασιακή κατάσταση στο σημερινό γίγνεσθαι. Εξάλλου, τη λέξη παγκοσμιοποίηση την επινόησαν οι τραπεζίτες, όχι οι ποιητές. Κανείς δεν μπορεί να καταργήσει το λόγο, άρα να τον αφαιρέσει από τους ανθρώπους. Κι αν σήμερα η ποίηση δυσκολεύεται, σίγουρα θα επανέλθει γιατί έχει να κάνει με τη μνήμη του ανθρώπου, τη μνημοσύνη του (σ.σ. το λέει στα ελληνικά). Τα ΜΜΕ, παρ' όλο που έχουν αναπτύξει μεγάλες ταχύτητες στην εποχή μας, δεν θα μπορέσουν ποτέ να υποστηρίξουν ή να καταργήσουν το λόγο και την ποίηση. Γιατί δεν μπορούν να καταργήσουν ούτε τη σιωπή...».
-Ποια έμπνευση μπορεί να καθοδηγήσει τον ποιητή σήμερα;
«Η έμπνευση αναφέρεται στη φαντασία. Η δύναμή της είναι τεράστια και δίνεται στους ανθρώπους ως χάρισμα. Ο ποιητής πρέπει να είναι ταπεινός και γήινος, να πατάει στο χώμα, από το οποίο είναι φτιαγμένος. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να έχει στραμμένο το βλέμμα του προς το άπειρο».
-Ο Οκτάβιο Πας έκανε λόγο για την επιμειξία και τη διασταύρωση των πολιτισμών στη λατινοαμερικανική ήπειρο. Συνεπάγεται λοιπόν ένας «ποιητικός παράδεισος», μια διαρκής λογοτεχνική αναζήτηση στις πρώην ισπανικές αποικίες;
«Η επιμειξία και η διασταύρωση πολιτισμών διαφοροποιούν όντως τη λατινοαμερικανική λογοτεχνία. Με δεδομένη την έντονη επίδραση της ισπανικής μπαρόκ κουλτούρας, το ζήτημα είναι ότι οι Λατινοαμερικανοί δεν έχουν μέτρο και ισορροπία ανάμεσα στην ξέφρενη φαντασία τους και στον απαιτούμενο αυστηρό δωρικό λόγο, όπως οι αρχαίοι Ελληνες συγγραφείς. Οι γενικεύσεις όμως δεν είναι σωστές... Πάντως, ξέρω να πω ότι η ποίηση της Λατινικής Αμερικής είναι πιο εσωτερική και λιγότερο προφανής από την ισπανική. Αλλά και πάλι, δεν πρέπει να υποπίπτουμε σε γενικεύσεις...».

martedì 19 aprile 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός V)

Porto di Coron, per la notte (foto di S.D'A.)
Τα πάθη ικανοποιούνται σκοτώνοντας τη βούληση. Ο νοητός άξονας του εγώ ορίζει την τελική έκβαση. Παραμένω λοιπόν... ένας υπόλογος.

sabato 16 aprile 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός ΙV)

Natura di Messinia (foto di Pupavie)

Η γοητεία παραλύει τη σκέψη. Τέτοια αδημονία υπάρχει -τώρα- μονάχα σε όνειρα.

Χωρίς λόγια (αφορισμός ΙΙΙ)

Δεν γνώρισα καμία ταιριαστή ουτοπία. Αυτή η σκανδαλώδης διαπίστωση με βοήθησε έως τώρα: ωρίμασα με αυτεπίγνωση.

venerdì 15 aprile 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός ΙΙ)

Ιl leone di San Marco (cannone antico, a Napoli di Romania)
Για τους ποιητές όλα λέγονται˙ ακόμη και για τις ακρότητές τους. Ποτέ κανείς δεν θα φανταζόταν από αυτούς το οξύμωρο: πατρίδα ò altra cosa...

mercoledì 13 aprile 2011

Χωρίς λόγια (αφορισμός)

Cielo pieno zeppo... (vedutta da Navarino, Moreas - foto di S.D''A.)

Τα στενά όρια του αισθητού κόσμου με τρομάζουν. Οι επινοημένες διαφυγές δεν θα μ' αρκέσουν ποτέ.

giovedì 7 aprile 2011

Ολονυχτία με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη

"ΞΑΓΡΥΠΝΩΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΚΟΤΕΙΝΟ ΤΡΥΓΟΝΙ"
στον ΠΟΛΥΧΩΡΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ
Μεγάλη επιτυχία με πολλές συμμετοχές έχει η πρωτοβουλία των εκδόσεων ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ που αποφάσισαν να τιμήσουν τον μεγάλο σκιαθίτη συγγραφέα με ολονύχτια ανάγνωση έργων του και διαγωνισμό πορτρέτου την Παρασκευή, 8 Απριλίου.
Γνωστές προσωπικότητες από τον χώρο του θεάτρου, της τέχνης, των γραμμάτων, συγγραφείς, μουσικοί, δημοσιογράφοι και φίλοι αναγνώστες θα συγκεντρωθούν στον ΠΟΛΥΧΩΡΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ (Ιπποκράτους 118, Αθήνα) και θα διαβάσουν σελίδες από το έργο του σε μια ολονύχτια «αγρυπνία για το σκοτεινό τρυγόνι» που ίσως κρατήσει μέχρι το ξημέρωμα, με αφορμή τη διπλή επέτειο (φέτος συμπληρώνονται 160 χρόνια από τη γέννησή του και 100 χρόνια από τον θάνατό του).
Την επιμέλεια της εκδήλωσης έχει ο συγγραφέας Κώστας Ακρίβος.
Ώρα έναρξης: 8.00 μ.μ.
Θα διαβαστούν τα κείμενα: Ο ξεπεσμένος δερβίσης, Η φόνισσα, επιλογή από τα διηγήματα που περιλαμβάνονται στις ανθολογίες Να είχεν ο έρωτας σαΐτες και Τα σκοτεινά παραμύθια του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη (και οι δύο από τις εκδ. ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ).
Τις αναγνώσεις συνοδεύουν μουσικά η Βασιλική Αντωνάκη (κιθάρα, νέι) και η Κάλη Καμπούρη (κανονάκι). Τραγουδούν μελοποιημένο Παπαδιαμάντη από τον δίσκο Το σκοτεινό τρυγόνι.
Διαβάζουν:
Μάνος Ελευθερίου, Κώστας Μαυρόπουλος, Θοδωρής Γκόνης, Νικήτας Παρίσης, Ζυράννα Ζατέλη, Θανάσης Νιάρχος, Ευγενία Φακίνου, Γιώργος Γιανναράκος, Άννα Λυδάκη, Αλέξης Ζήρας, Άρης Δαβαράκης, Βασίλης Παπαθεοδώρου, Γιάννης Κοντός, Χριστίνα Ντουνιά, Μάνος Κοντολέων, Κώστια Κοντολέων, Άννα Δαμιανίδη, Σωτήρης Δημητρίου, Μαρία Σφυρόερα, Βασίλης Παπαβασιλείου, Άλκη Ζέη, Σοφία Ζαραμπούκα, Μαρίζα Ντεκάστρο, Εριφύλη Μαρωνίτη, Δημήτρης Κοσμόπουλος, Σπύρος Γιανναράς, Λώρη Κέζα, Βάσω Παπαγεωργίου, Ροσσάνα Πώποτα, Μιχαήλ Μήτρας, Κώστας Κατσουλάρης, Αργυρώ Πιπίνη, Γιάννης Ν. Μπασκόζος, Τάκης Χατζόπουλος, Γιάννης Καλπούζος, Βασίλης Γκουρογιάννης, Νίκος Κουνενής, Μαρλένα Πολιτοπούλου, Γιώργος Συμπάρδης, Ευριπίδης Γαραντούδης, Μάριος Μιχαηλίδης, Αλέξης Πανσέληνος, Κώστας Λογαράς, Στάθης Κουτσούνης, Σταύρος Ζουμπουλάκης, Νίκος Σιδέρης, Μαρία Τσαγκαράκη, Ντίνος Σιώτης, Δημήτρης Λάππας, Σωκράτης Κουγέας, Κωστής Γκιμοσούλης, Γιώργος Θεοχάρης, Βασίλης Ρούβαλης [11.45 μ.μ., το διήγημα Η νοσταλγός], Κωνσταντίνος Μπούρας, Γωγώ Μπρέμπου, Ρένος Χαραλαμπίδης, Αθηνά Οικονομάκου, Νίκη Παλικαράκη, Νίκος Λαμπρόπουλος, Βασίλης Χατζηιακώβου, Λίλα Κονομάρα, Πολυξένη Κούρεντα, Ξένια Μυλωνάκη, Φωτεινή Ταμβίσκου, Ειρήνη Αβραμίδη, Ιωάννης Δ. Σουλές, Αριστέα Καββαδία, Παναγιώτης Πουλάκος, Σοφία Σαπρίκη, Θανάσης Σαράντος, Δημήτρης Χριστόπουλος, Ελένη Πατσιατζή, Bασιλική Χαβέλα, Νίκος Βογιατζής, Ελένη Τζώρτζη, Τάνια Οικονόμου, Στυλιανή Χαιρέτη, Κάλλια Λιανάκη, Μαρία Σπαντιδάκη, Bερονίκη Παπαϊωάννου-Κουλούρη, Ειρήνη Παπαδάκη, Φανή Τσιαμπάση, Γιάννης Αλάμπεης, Ελένη Κουρούκλη, Παναγιώτα Βώττα, Ιωάννα Δήμου, Αντώνης Κοντέος, Γιάννης Ρούσσιας, Ασπασία Λαμπρινίδου, Γιωργία Δημητροπούλου, Φαίδρα Ζαμπαθά-Παγουλάτου, Αγγελική Κουλούρη, Δημήτρης Αλεξίου, Ιππολύτη Τσεκούρα, Αγγελική Ράμμου, Aννέτα Μολύβα, Ελένη Δαρούσου, Βασιλική Ζωγράφου, Κώστας Γιαβής, Αντωνία Μποτονάκη, Γιάννης Περράκης, Λίζα Ευαγγέλου, Έλενα- Άννα Αβούρη, Θωμαΐς Ντουράκη, Γιάννης Γιούλης, Δημήτρης Ξηρός, Χρυσούλα Σπυρέλη, Κωνσταντίνος Παπαντωνόπουλος, Έλενα Ελευθερίου, Γιάννης Σιάτρας, Ζωή Καπίτσα, Γιάννης Πανουτσόπουλος, Έλενα Πιλιτσοπούλου, Μαριάννα Τζανάκη, Λαμπρινή Ταχτατζή, Αθανασία Δενελάτου, Ανδρέας Ανδρέου, Αννίτα Λεούση, Γεωργία Κίτσου, Σταμάτης Καρδάσης, Αλέξης Λιόλης, Παναγιώτα Χριστοθανοπούλου, Δημήτριος Παυλής, Φανή Χειμωνάκου, Χριστίνα Κυριάκου, Βασιλική Πρασούλα, Ντίνα Λίλη, Ευγενία Αρωνιάδη, Χρύσα Κοζανιτά, Ζωή Φιλίππου, Πάνος Βίτσικας, Μανόλης Μενδρινός, Γιάννης Χριστόπουλος, Χριστίνα Γιαννουκάκου, Μανόλης Στεργιούλης, Μαρία Φρυδά, Πολυξένη Αυγερινού, Μαρίνα Προβατίδου, Άννα-Μαρίνα Λεούση, Μήτση Σταμπουλή, Λαμπρινή Χαρτοφύλακα.

martedì 5 aprile 2011

Ποίηση και ποίηση

Ποίηση και ποίηση Δημοσίευση στην εφη. Αυγή (5/4/2011)

Του Βασίλη Ρούβαλη

* H γοητεία των «μικρών πραγμάτων» βρίσκεται ακριβώς στην ανεύρευσή τους μέσα στον ορυμαγδό των τρεχουσών εκδόσεων... Η Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων εκδίδει το τριμηνιαίο περιοδικό «Φιλολογική» με στόχο την τακτική ενημέρωση των εκπαιδευτικών και ερευνητών γύρω από θέματα που άπτονται του χώρου. Πέραν του καλαίσθητου περιτυλίγματος αλλά και της σχετικής αρθρογραφίας, αξίζει να γίνει μνεία σε μια ειδική έκδοση που αποφασίστηκε πρόσφατα από τα μέλη της: η φωτομηχανική επανέκδοση του βραχύβιου περιοδικού «Νεοελληνικά Σημειώματα» με την υπογραφή του Γιάννη Σκαρίμπα. Πρόκειται για τα 5 τεύχη του περιοδικού που κυκλοφόρησαν στη Χαλκίδα το 1937, τα οποία όμως παραμένουν δυσεύρετα. Η ιδέα της επανέκδοσης σε ενιαίο τόμο ανήκει στον γνωστό μελετητή Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλο, που διέθεσε το υλικό από το προσωπικό αρχείο του.

* Ανάμεσα στο πολλά ευκόλως λεγόμενα γύρω από την αναβάθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος, το υπουργείο Παιδείας εξακολουθεί ν' αρνείται την αναγκαία θέαση σε συγκεκριμένα θέματα που αφορούν την παραγωγική επαφή των μαθητών με τις Τέχνες. Το Γυμνάσιο όσο και το Λύκειο καλλιεργούν την απώθηση απέναντι στην καλλιτεχνική έκφραση. Και ειδικότερα, όσον αφορά τον ποιητικό λόγο, διαμορφώνεται ένας αρνητισμός από τις πρώτες σχολικές απόπειρες ερμηνείας, παρακολούθησης και γνωριμίας με την παράδοση αλλά και τη συνέχεια της ελληνικής ποίησης έως το σημερινό παρόν. Είναι κοινός τόπος το «μίσος» που εκκολάπτεται στα σχολικά έδρανα, ενώ τα πειράματα των τελευταίων δύο δεκαετιών αποδεικνύουν το αυταπόδεικτο: η ποίηση είναι εξοστρακισμένη ή, έστω, έχει μιαν αρτηριοσκληρωτική έκφανση στα μάτια των μαθητών. Παράλληλα, οι δάσκαλοί τους αγνοούν ή αδιαφορούν για τον τρόπο προσέγγισής της πέραν μιας φορμαλιστικής διάστασης που καθρεφτίζεται στα σχολικά εγχειρίδια. Ωστόσο, η ποίηση οδεύει στον δρόμο της, βηματίζει σταθερά, αργά, δημιουργικά και αποδοτικά στο πλαίσιο της σύγχρονης λογοτεχνίας. Πού ακριβώς εδράζεται η κώφευση του υπουργείου Παιδείας; Μήπως, εν τέλει, είναι τώρα η ευκαιρία να γίνει μια έμπρακτη αναθεώρηση επί του θέματος;

* Δύο νεότεροι ποιητές, ο Ζήσης Αϊναλής και ο Μιχάλης Παπαντωνόπουλος, στηρίζουν την άποψη για την επαναπροσέγγιση του ρομαντικού κινήματος με γνώμονα την αναγκαία διαμόρφωση μιας σημερινής συνθήκης για τον άνθρωπο στη νέα χιλιετία. Η έκδοση «Ρομαντική αισθητική: οι ποιητές των Λιμνών και η Σχολή της Ιένα» (σ.: 200 τιμή: 14 ευρώ, Κριτική 2011) αποτελεί εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ματιά από τους συνυπογράφοντες γύρω από τις ζυμώσεις στην Ευρώπη του 18ου αιώνα που διαμόρφωσαν μιαν κοσμοαντίληψη με ευρύτερες κοινωνικές, πολιτικές, αισθητικές προεκτάσεις και, βεβαίως, σε συνάρτηση με τις ιστορικές συνθήκες που επηρέασαν στην αφύπνιση του νεωτερικού ανθρώπου. Ο τόμος περιλαμβάνει χαρακτηριστικά αποσπάσματα από έργα του Ρομαντισμού. Το δε σημαντικότερο, οι δύο ποιητές αναλαμβάνουν τη σφαιρική παρουσίαση του φαινομένου αυτού -που έλαβε μεγάλες διαστάσεις έως τα μέσα του 19ου αιώνα- μέσα από μια εκτενή εισαγωγή, καθώς και μεταφράζοντας τον «Πρόλογο στις Λυρικές Μπαλάντες» του Ουόρντσγουορθ, το δοκίμιο «Περί Ποιήσεως ή Τέχνης» του Κόλριτζ, καθώς και το εμβληματικό δοκίμιο «Περί Παρανόησης» του φον Σλέγκελ.

* Ο τόμος «Θα διασχίσεις ένα πρωινό τον κόσμο» του Κ. Βήτα (σ.: 192, τιμή: 18 ευρώ, Οξύ 2010) αποτελεί σύνοψη της στιχουργικής πορείας του συνθέτη, ο οποίος διαγράφει μιαν αξιόλογη πορεία στο πεδίο της ελληνικής ηλεκτρονικής μουσικής σκηνής. Αυτό που ξεχώρισε και διαφοροποίησε τον Κ.Β., από την εποχή των «Στέρεο Νόβα» έως την τωρινή καλλιτεχνική ταυτότητά του, είναι η ιδιαίτερη χροιά λέξεων, νοημάτων και εικόνων που αποτυπώνονται στις συνθέσεις του. Στοχαστικές απολήξεις, πρίσμα αθωότητας και μελαγχολικού ταμπεραμέντου - ένας κοινός καμβάς λαξευμένος ανάμεσα σε νότες. Το βιβλίο μπορεί να διαβαστεί μόνον με αυτόν τον τρόπο, χωρίς πάντως να δηλώνει (ή να προσδοκά, όπως ίσως κάποιοι σπεύδουν μ' ευκολία να προσδώσουν) μιαν αυτούσια ποιητική διάσταση.

* Το «Αλφαβητάριο για την ποίηση» του Μίμη Σουλιώτη (εκδ. Επίκεντρο) αποτελεί όντως εγχειρίδιο περιήγησης στον κόσμο των ποιητών και των γραπτών τους. Ως αλφαβητάριο «ξεκινάει» από τον ορισμό τού τι δεν είναι ποίηση, γιατί δεν διδάσκεται αλλά βιώνεται, τον τρόπο ερμηνείας της, την πολυσημία και την απόλαυση που συνεπάγεται. Η χιουμοριστική προσέγγιση από τον ποιητή και πανεπιστημιακό, συγγραφέα του εγχειριδίου δεν υπολείπεται της χρηστικής του αμεσότητας. Αναφέρεται συγκεκριμένα στην εκπαιδευτική χρήση της ποίησης, ως ανάγνωσμα ευχάριστο και ψυχαγωγικό, που μπορεί να ξεπεράσει τους συνήθεις σκοπέλους μιας ανούσιας σχολικής καθημερινότητας. Το τελευταίο κεφάλαιο αφορά την ποικιλία τρόπων διδασκαλίας της ποίησης: ένας αληθινός οδηγός στον κόσμο των λέξεων, του περιγραφικού στίχου, των ανύποπτων ήχων, της σύνθεσης ενός ποιήματος. Ο συγγραφέας επανεκδίδει το βιβλίο (α' έκδοση: 1992) προσθέτοντας ένα ενδεικτικό ανθολόγιο από ποιήματα, υποστηρικτικό της διδακτικής θεωρίας του.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΗ: http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=609182