lunedì 31 luglio 2006

Λίβανος ΙV

(Ass. Press)
Φεύγοντας η ημέρα...

Θάνατος του Pierre Vidal-Naquet

Του ΒΑΣΙΛΗ ΡΟΥΒΑΛΗ
Διαπρεπής ιστορικός και ελληνιστής, άμεσος σχολιαστής της σύγχρονης πολιτικής πραγματικότητας και διανοούμενος με πυγμή στον δημόσιο στίβο, ο Γάλλος Πιερ Βιντάλ-Νακέ «έφυγε» χθες σε ηλικία 76 χρόνων. Σύμφωνα με τη χθεσινή ανακοίνωση νοσοκομείου της Νίκαιας, όπου νοσηλευόταν τις τελευταίες ημέρες, ο θάνατός του επήλθε ύστερα από εγκεφαλικό επεισόδιο. Η είδηση έκανε τον γύρο του κόσμου, ενώ τα γαλλικά μέσα ενημέρωσης κάνουν εκτενή αναφορά στη συνεισφορά του στην υπόθεση της ειρήνης στη Μέση Ανατολή, αφού προ ημερών υπέγραψε μαζί με άλλους διανοουμένους την έκκληση της εφημερίδας «Λιμπερασιόν» για ανάκληση της ισραηλινής επιθετικότητας στον νότιο Λίβανο.
Ειδικός στην έρευνα της αρχαίας ελληνικής Ιστορίας, μελετητής της σύγχρονης πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας -της «Ιστορίας του σήμερα»-, σαφώς ανατρεπτικός στις απόψεις του γύρω από τη δυτική διπλωματία σ' όλους τους πρόσφατους πολέμους (Βιετνάμ, Αλγερία, Βοσνία, Ιράκ, Παλαιστίνη), όσο και εκφραστής της υπεράσπισης των ανθρώπινων δικαιωμάτων, της ελευθερίας και της μνήμης, ο Πιερ Βιντάλ-Νακέ θεωρήθηκε μεταξύ των αντιδογματικών διανοουμένων που αναντίρρητα υποστήριξε την άποψή του με επιστημονικά επιχειρήματα και ιδεολογική ευθύτητα.
Γεννημένος στο περιβάλλον μιας εβραϊκής οικογένειας (Παρίσι, 23/7/1930), από την οποία συνειδητοποίησε τον εβραϊσμό του όταν οι γονείς του εκτοπίστηκαν στο Αουσβιτς χωρίς να τους ξανασυναντήσει, ο Βιντάλ-Νακέ αφιέρωσε την επιστημονική του σταδιοδρομία στη μελέτη των αρχαίων κοινωνιών. Με ιδιαίτερο πάθος μελέτησε την αρχαία Ελλάδα σε όλες τις εκφάνσεις της (πολιτική, κοινωνική, πολιτισμική) συνοψίζοντας στο μνημειώδες δίτομο έργο «Μύθος και τραγωδία στην αρχαία Ελλάδα» (που συνυπέγραψε με τον Ζαν Πιερ Βερνάν). Δεν δίστασε να καταδικάσει τη χούντα των συνταγματαρχών, ούτε και ν' αναφερθεί στο ζήτημα της ελληνικής τρομοκρατίας (ειδικά για τη «17 Νοέμβρη», δηλώνοντας τις αμφιβολίες του για την καθαρότητα των ελληνικών διωκτικών και δικαστικών αρχών), διατηρώντας στενές σχέσεις με τη σύγχρονη ελληνική διανόηση μέσω του Κορνήλιου Καστοριάδη.
Ωστόσο, ο Βιντάλ-Νακέ, που τον περασμένο Φεβρουάριο επισκέφτηκε την Αθήνα για να παρουσιάσει το βιβλίο του «Η Ατλαντίδα, μικρή ιστορία ενός πλατωνικού μύθου» (εκδόσεις «Ολκός»), πίστευε ότι «χωρίς ουτοπία δεν μπορούμε να ζήσουμε. Τι μέλλον θα έχουμε χωρίς το άγνωστο στον ορίζοντά μας;» (βλ. «Ε», 1/2/2006). Αισιοδοξούσε για το μέλλον, ασκούσε κριτική στον ιδεολογικό μύλο της εποχής, ταυτιζόταν συνειδητά με καθετί προοδευτικό. Διηύθυνε την Ανώτατη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών και το Κέντρο Λουί Ζερνέ. Αλλά όπως δήλωνε σε συνεντεύξεις του, τη μεγαλύτερη επίδραση στην εξέλιξη της σκέψης του άσκησε ο πατέρας του μιλώντας του για την υπόθεση Ντρέιφους και παροτρύνοντάς τον να διαβάσει Σατομπριάν, και ειδικά ένα απόσπασμα: «Οταν μέσα στη σιωπή της αθλιότητας δεν ακούμε ν' αντηχεί παρά η αλυσίδα του σκλάβου και η φωνή του καταδότη, όταν όλοι τρέμουν μπροστά στον τύραννο, και είναι εξίσου επικίνδυνο ν' απολαμβάνεις της ευνοίας του όσο να δικαιούσαι της δυσμενείας του, τότε ο ιστορικός φαίνεται να επωμίζεται την εκδίκηση των λαών...».
Μελέτησε εμβριθώς τον εβραϊσμό και ό,τι αφορά το Ολοκαύτωμα, υποστηρίζοντας ότι η διασπορά κι όχι ο σιωνισμός αποτελεί αποστολή του εβραϊκού έθνους. Οι πολιτικές θέσεις του στο Μεσανατολικό ήταν ξεκάθαρες: αντίπαλος του ισραηλινού εθνικισμού και υποστηρικτής της δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους, αναφέρθηκε επανειλημμένως στην προπαγανδιστική εκμετάλλευση του Ολοκαυτώματος από τους Ισραηλινούς πολιτικούς. Επειδή ο πατέρας του βασανίστηκε από την Γκεστάπο, όπως έλεγε, δεν ανεχόταν καμία μορφή άσκησης βίας, πολύ περισσότερο στο όνομα οποιασδήποτε εθνικιστικής ιδεολογίας. Γι' αυτό συνυπέγραψε το «μανιφέστο των 121», δηλαδή την έκκληση ανυπακοής στον πόλεμο της Αλγερίας (1958), ενώ αντέδρασε -μαζί με άλλους είκοσι επιφανείς ιστορικούς- στον περίφημο «νόμο Γκεϊσό» (1990) για την ποινικοποίηση της άρνησης στην ύπαρξη του Ολοκαυτώματος, αλλά και πιο πρόσφατα στον νόμο για τη διδασκαλία των θετικών πλευρών της γαλλικής αποικιοκρατίας.
Στα ελληνικά κυκλοφορεί μέρος της βιβλιογραφίας του· ενδεικτικά οι τίτλοι: «Μύθος και τραγωδία στην αρχαία Ελλάδα» (σε συνεργασία με τον Ζαν Πιερ Βερνάν), Κέδρος 1974 και Ζαχαρόπουλος 1991, «Μύθος και σκέψη στην αρχαία Ελλάδα», Ολκός 1975, «Οι απαρχές της ελληνικής σκέψης», Καρδαμίτσας 1992, «Η ελληνική σκέψη», Ελληνικά Γράμματα 1993, «Το σύμπαν, οι θεοί, οι άνθρωποι», Πατάκης 2001, «Ανάμεσα στον μύθο και στην πολιτική», Σμίλη 2003, «Η Ατλαντίδα, μικρή ιστορία ενός πλατωνικού μύθου», Ολκός 2006.
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 31/07/2006
«Πώς θα ζήσουμε χωρίς ουτοπία;»
Στη φιγούρα του Πιερ Βιντάλ-Νακέ αποτυπώνεται μεν το βάρος της ηλικίας (γεννημένος το 1930), αποφαίνεται δε μετουσιωμένο σε έγκυρη γνώση και εμπειρία της ανθρώπινης περιπέτειας. Ιστορικός με ιδιαίτερες ευαισθησίες, ανατρεπτικός στις πολιτικές απόψεις του και ευθαλής προαγωγός της αρχαίας ελληνικής γραμματείας στον σύγχρονο δυτικό κόσμο, βρέθηκε χθες στην Αθήνα για την παρουσίαση του νέου βιβλίου του «Η Ατλαντίδα - Μικρή Ιστορία ενός πλατωνικού μύθου» (μτφρ.: Χρήστος Μεράντζας, εκδόσεις «Ολκός») στο Γαλλικό Ινστιτούτο, ενώ στο πλαίσιο μιας δημοσιογραφικής συνάντησης, στη γαλλική πρεσβεία, ανέλυσε το φαινόμενο της επίδρασης του πλατωνικού μύθου στη διεθνή βιβλιογραφία, αλλά και στο συλλογικό ασυνείδητο των λαών.
Ο Πιερ Βιντάλ-Νακέ στη χθεσινή συνέντευξη Τύπου«Υπάρχει τεράστιος αριθμός βιβλίων για τη χαμένη Ατλαντίδα, που μπορεί να συγκριθεί με όλα όσα έχουν γραφεί για τη Βίβλο. Κι αυτό συμβαίνει διότι η Ατλαντίδα, ήδη από τον 18ο αιώνα, αποτέλεσε ενός είδους υποκατάστατο του βιβλικού λόγου. Η προσπάθεια αποποίησής του έφθανε στην προσπάθεια ενός πολιτισμού πίσω από τον κινέζικο, τον αιγυπτιακό, τον ελληνικό. Ο Λα Περέρ, για παράδειγμα, σοφός άνθρωπος του 18ου αιώνα, θεωρούνταν προαδαμίτης. Πίστευε ότι ο Αδάμ δεν ήταν ο πρώτος άνθρωπος, αλλά ο πρώτος Εβραίος». Χαμογελάει με νόημα, στρέφεται προς τη διερμηνέα του και λέει: «Πρόκειται για ανεξάντλητο μύθο. Προφανώς υπάρχουν χιλιάδες Ατλαντίδες. Υποθετώ ότι όταν το βιβλίο μου μεταφραστεί στα κινέζικα, τότε θα περιμένουμε κάποια εκδοχή του μύθου από εκεί...».
Ο Πιερ Βιντάλ-Νακέ ξεκίνησε την ερευνητική περιπέτειά του γύρω από τη χαμένη Ατλαντίδα, με αφορμή την «πλατωνική σύλληψη της Ιστορίας», που διατύπωσε στα πρώτα χρόνια της ακαδημαϊκής σταδιοδρομίας του, και την ερευνητική γοητεία των διαφόρων εθνικισμών που αναπτύχθηκαν στη Δύση με παρονομαστή την Ατλαντίδα. «Χωρίς ουτοπία πώς θα μπορέσουμε να ζήσουμε; Τι μέλλον θα έχουμε χωρίς το άγνωστο στον ορίζοντά μας;», αναρωτιέται.
Ο Πλάτων μισούσε την Ιστορία«Συνειδητοποίησα ότι ο Πλάτων μισούσε την Ιστορία, με την έννοια που εννοούσαν ο Ηρόδοτος και ο Θουκυδίδης», ενώ, όπως γράφει, «τους είχε αλέσει στον ιδεολογικό του μύλο, που δεν διέκειτο ιδιαίτερα ευνοϊκό στη θετικιστική ιστορία, σαν κι αυτή, τουλάχιστον, που ο Ηρόδοτος και ο Θουκυδίδης με τη μέθοδό τους συνέβαλαν στην επινόησή της». Ο πλατωνικός μύθος αναφέρεται σε μια πόλη του κακού, παρ' ότι στους κατοπινούς αιώνες η Ατλαντίδα πήρε διαστάσεις ενός παραδείσιου τοπίου.Οσον αφορά τους εθνικισμούς, ο Πιερ Βιντάλ-Νακέ αναφέρει κατ' αρχάς τον ισπανικό: «Οι Ισπανοί ανακάλυψαν την Αμερική και θέλησαν να ταυτίσουν τη νέα γη πέρα από τις Ηράκλειες Στήλες με την Ατλαντίδα. Θεωρούσαν ότι η Αμερική ήταν θείω δικαίω ιδιοκτησία τους».
Στη Σουηδία, ο Ολοφ Ρούντμπεκ (τέλη 17ου αιώνα) υποστήριζε ότι οι απόγονοι του Ατλαντα είχαν αποσπαστεί στην πατρίδα του. Η αποικιοκρατία βοήθησε στη νέα προσέγγιση του μύθου, στη Γερμανία του Χίτλερ η Ατλαντίδα υποστήριξε τη θεωρία της Αρίας Φυλής, ενώ «στη Γαλλία δεν μας χρειαζόταν η Ατλαντίδα, γιατί είχαμε τον Λουδοβίκο τον 14ο, τη Γαλλική Επανάσταση, τον Μεγάλο Αυτοκράτορα!...». Ωστόσο, το παιχνίδι της παραδοξολογίας είναι ανερμάτιστο και ο κατάλογος των υποψήφιων τοποθεσιών της Ατλαντίδας είναι μακρύς: Ιρλανδία, Παλαιστίνη, Σιβηρία, Κύπρος, Κωπαΐδα, Σαντορίνη, Κρήτη, Ινδία... Για τον Γάλλο συγγραφέα, το σημαντικότερο είναι ότι «ο Πλάτων εφηύρε ένα λογοτεχνικό είδος πολύ πιο ζωντανό, αφού πρόκειται για επιστημονική φαντασία. Από όλους τους μύθους που δημιούργησε, είναι κατά κάποιον τρόπο ο μόνος που έπιασε...».
ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 01/02/2006
Γιατί οι αρχαίοι δεν εφηύραν τη φωτογραφία
Εξαιρετικό, σύντομο και επακριβές μελέτημα «Ο θρυμματισμένος καθρέφτης» του Γάλλου ελληνιστή Πιέρ Βιντάλ-Νακέ (εκδόσεις «Ολκός», 2003) για την κατανόηση της ρεαλιστικής σχέσης που ανέπτυξε η αρχαία τραγωδία με την ακμάζουσα αθηναϊκή δημοκρατία των κλασικών χρόνων.
Επί της ουσίας, όμως, αναφέρεται στη διαχρονική σχέση μεταξύ τέχνης και πολιτικής, στη δυναμική, στους αντικατοπτρισμούς που εκατέρωθεν αναπτύσσονται. Αυτή η σχέση, υποστηρίζει, είναι αμφίδρομη και προσαρμόζεται άμεσα στα σημερινά δεδομένα της καλλιτεχνικής έκφρασης καθώς «ο διάλογος με το παρελθόν προϋποθέτει πάντα μια αφετηρία από το παρόν». Το βιβλίο των μόλις εξήντα τριών σελίδων διαβάζεται ως ερμηνευτικό εγχειρίδιο αλλά κι αντιπαραβολή για ό,τι σήμερα αποκαλείται «ολιστικό κοινωνικό γεγονός» στην καλλιτεχνική δημιουργία. Παρακολουθώντας, λοιπόν, το συλλογισμό του Πιέρ Βιντάλ-Νακέ μπορεί κανείς να θέσει το ερώτημα εάν η σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία αποτελεί πολιτικό γεγονός. Πώς ερμηνεύεται η συμπεριφορά του κοινού σε αυτά τα ερεθίσματα; Πώς εμπνέεται ο δημιουργός σε συνάρτηση με τους αποδέκτες του, την εποχή και τον τόπο του; Πόσο ψηλά τίθεται ο πήχυς σε κάθε χωροχρονική συγκυρία και πόσο επηρεάζεται η πολιτική από την τέχνη και αντιστρόφως;
«Δεν πρέπει να προσπαθούμε να δούμε την τραγωδία σαν καθρέφτη της πόλης», τονίζει ο Γάλλος ελληνιστής. «Ο καθρέφτης αυτός είναι θρυμματισμένος και κάθε θραύσμα αντανακλά συνάμα την τάδε ή τη δείνα κοινωνική πραγματικότητα κι όλες τις υπόλοιπες -χωρικές, χρονικές, φυλετικές, κοινωνικές και οικονομικές». Και κλείνει το μάτι στον αναγνώστη λέγοντας ότι «εάν οι Αθηναίοι είχαν θελήσει έναν καθρέφτη τόσο άμεσο όσο και πιθανό της κοινωνίας όπως την έβλεπαν, δεν θα είχαν εφεύρει την τραγωδία αλλά τη φωτογραφία ή τα κινηματογραφικά επίκαιρα».
ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 27/10/2003

domenica 30 luglio 2006

Λίβανος ΙΙΙ

(Reuter)
Όταν η θέα επισκιάζεται από το δέος

venerdì 28 luglio 2006

Λίβανος ΙΙ

(Ass. Press)
H φυγή ή η ποινή;

giovedì 27 luglio 2006

Λίβανος Ι

(AΠΕ)
Ο λόγος και η προβολή του...

mercoledì 26 luglio 2006

Η άγνοια γεννιέται από τη γνώση

Για την ανθρώπινη αντίφαση γίνεται πολύς λόγος, αυτές τις ημέρες, ανάμεσα σε παρέες, συνομιλητές, δημόσιες αντιπαραθέσεις· ο παράδοξος πόλεμος που βρίσκεται σ' εξέλιξη στη Μέση Ανατολή θέτει τον προβληματισμό για τη φύση του ανθρώπινου και του απάνθρωπου, τη λογική και τη μη λογική, την αλήθεια ή την ψευδαίσθηση γύρω από την υπόθεση της ανθρώπινης προόδου.
Στο πνεύμα αυτής της συζήτησης, βλέποντας στις τηλεοπτικές οθόνες τον κύκλο του αίματος σε Λίβανο και Ισραήλ, και νιώθοντας τη σιγή της διεθνούς διπλωματίας, συμβάλλει η οπτική γωνία του Εντγκάρ Μορέν όπως τη διατυπώνει στο δοκίμιο «Η μέθοδος: Η ανθρωπινότητα της ανθρωπότητας» (μτφρ.: Τιτίκα Δημητρούλια, εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2005).

Ο Γάλλος φιλόσοφος αναρωτιέται για την πολυπλοκότητα της σχέσης μεταξύ ατόμου, γονιδίου, κοινωνίας, κουλτούρας, ιδεών, ως προϋπόθεση της ελευθερίας. Γι' αυτό και είναι επίκαιρος ενώπιον των ανελέητων βομβαρδισμών, της ανθρωπιστικής καταστροφής, της χιμαιρικής κατάστασης που δημιουργείται στην περιοχή.

Ποιος θα μιλήσει εκεί λοιπόν για νεωτερικότητα και παγκοσμιοποίηση ή για διανοητικές - ηθικές ικανότητες του ανθρώπου στον 21ο αιώνα; Ο Μορέν απαντάει ξεκάθαρα ότι δεν διαθέτουμε ορατή εναλλακτική οδό: «Η γνώση μας συναντά εκ νέου την άγνοια, αλλά εξευγενισμένη, διότι δεν είναι πλέον η αλαζονική άγνοια που αγνοεί εαυτόν, αλλά η άγνοια που γεννιέται από τη γνώση που έχει επίγνωση της άγνοιάς της...».

Ο συγγραφέας προσπαθεί να ορίσει την ανθρώπινη ταυτότητα, σημειώνοντας ότι η περιπέτεια της ελευθερίας είναι παράξενο παιχνίδι, αφού «η ελευθερία διατρέχει τον ίδιο κίνδυνο με την αλήθεια: τον κίνδυνο της πλάνης». Η παρούσα παγκόσμια κατάσταση είναι ελέγξιμη, επειδή ευτυχώς, υπάρχει ακόμη η αλληλεξάρτηση ευτυχίας-οδύνης, δηλαδή ο έρωτας· αυτός είναι ένας άλλος πόλεμος που λαμβάνει χώρα για να φέρει ειρήνη, εγρήγορση, δημιουργία. Πιθανώς, ισχυρίζεται ο Μορέν. Σαν ψιθύρισμα αισιοδοξίας στα χείλη, πως η anima (ψυχή) είναι συμπλήρωμα και αντίδοτο του animus (πνεύμα).

ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 24/07/2006

lunedì 24 luglio 2006

(Το αντάρτικο ποίημα)

Στους Ελασίτες της Αιγιαλείας
Μ’ έναν μπότη νερό δεκατέσσερα άτομα
Και μια χούφτα κορόμηλα στην τσέπη
Άνοιγαν δρόμο μέσα απ' τα σπαρτά
*
Γελώντας τα πρόσωπα ριγούσαν
Τα χέρια ματωμένα στο σύθαμπο φως
*
Κουβέντα θάρρος σφαίρες
Από λίγο να φτάσουν μέχρι το τέλος
*
Στη Βόβοδα κρυμμένοι με βροχή
Στη Χαλαντρίτσα στου Γκρέκα στο Βερίνο
*
Άγρια η πίστη άμορφη σαν ήττα
Τη δόξα όλη τούς την πήραν
*
Δεν πρόκαναν την προδοσία του φόβου
Οι τέτοιες ελεγείες δεν τους ταίριαξαν ποτέ
Αγέρωχοι παρέλασαν τούτοι οι νικημένοι.

domenica 23 luglio 2006

(Βερενίκη)

La forma general di paradiso
Gia tutta mio sguardo avea compresa,
In nulla parte ancor fermato fiso
DANTE, Paradiso XXXI, 52
Ολα είναι οικεία διαυγή

Το βλέμμα σηκώνει η μακρινή βροντή

Η αμυδρή υπόσχεση πως κάτι επιζεί από το όνειρο

Τα είδωλα ακτινοβολούν

Σ’ ένα ξεθωριασμένο φως παλιό

Οπως το μυστήριο η σιωπή η εγκατάλειψη

Ο πόνος σβήνει

Ο οίκτος κινεί την ψυχή

Παράδεισος είναι ό,τι απομένει στη σκέψη

Ο τόπος του αοράτου με παρασύρει

Η πίστη αγγίζει τη λογική στα βήματά μου

Στην αγωνία του κυκλικού χρόνου

Η Βερενίκη θα με φιλάει αιώνια.

venerdì 21 luglio 2006

(Κρεμασμένοι στο κενό)

M’hai discacciato dalla vita
Mi discaccerai dalla morte?
GIUSEPPE UNGARETTI
Με λέξεις ακέραιες δοτές
Άγγιξαν επικίνδυνα τους θεούς
Κατέρρευσαν
Το έναρθρο ον
Ο ορίζοντας των ποιητών
Ανατράπηκε ο χρόνος
Το μακροσκελές προνόμιο στην ουτοπία
Η μοναδικότητα στο τωρινό σύμπαν
Ρήμαξαν και οι μύθοι
Το άκαμπτο φως
Η επιτήδεια μουσική
Ήταν ο ξαφνικός καταιγισμός
Η έσχατη επίκληση της φωνής
Βρίσκουν πάντα τον δρόμο οι θεοί για τ’ απροσδόκητο.

domenica 16 luglio 2006

Το ηλεκτρονικό περιοδικό (.poema..)

Το (.poema..) εισέρχεται στον κόσμο των ηλεκτρονικών περιοδικών με τη φιλοδοξία να συνεισφέρει στην προβολή της σύγχρονης ελληνικής ποίησης μέσω του Διαδικτύου και ν’ αναδείξει τις σημαντικότερες φωνές της παλαιότερης και της νεότερης γενιάς. Ανάλογη μέριμνα και εύρος παρουσίασης επιφυλάσσεται σε δημιουργούς από χώρες με παράδοση στον ποιητικό λόγο. Το (.poema..) θα ανανεώνεται κάθε τέσσερις μήνες και «εκδίδεται» σε πέντε γλώσσες (ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά και ισπανικά). Στα περιεχόμενά του περιλαμβάνονται προτάσεις για ποιητές και ποιήματα, θεματικά αφιερώματα, κείμενα και άρθρα γύρω από τον ποιητικό και δοκιμιακό λόγο, έκθεση εικαστικών έργων από σύγχρονους έλληνες δημιουργούς, προδημοσιεύσεις και κατάλογοι νέων εκδόσεων, παρουσιάσεις έντυπων λογοτεχνικών περιοδικών, ηχητικά και οπτικά τεκμήρια, ραδιοφωνικές εκπομπές.
Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του περιοδικού οργανώνονται τακτικές ημερίδες και κύκλοι συζητήσεων με αντικείμενο το έργο δημιουργών, τάσεων και ιδεών από τον κόσμο της ελληνικής ποίησης. Παράλληλα, το (.poema..) συνεργάζεται με ηλεκτρονικά περιοδικά παρεμφερούς ενδιαφέροντος από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες αποσκοπώντας στην αμεσότερη πρόσβαση και επαφή με την ποιητική παραγωγή του εξωτερικού.
Σ’ αυτό το πνεύμα λειτουργεί, επιπλέον, το μεταφραστικό εργαστήριο. Πρόκειται για χώρο συζήτησης γύρω από τη μετάφραση και την απόδοση της ποίησης σε ξένες γλώσσες. Σπουδαστές από ελληνικές έδρες πανεπιστημίων του εξωτερικού θα επεξεργάζονται και θα εισηγούνται μεταφραστικές δοκιμές στα δημοσιευόμενα κείμενα ανά τεύχος. Ως εκ τούτου, το μεταφραστικό εργαστήριο θα συμβάλλει στον δημιουργικό διάλογο, την έρευνα και την αξιολόγηση της μεταφρασμένης ελληνικής ποίησης.
Στο τέλος κάθε χρονιάς θα κυκλοφορεί η έντυπη μορφή του (.poema..) με επιλογές από τα περιεχόμενα των τριών ηλεκτρονικών εκδόσεων. Η ενημέρωση των ενδιαφερόμενων επισκεπτών για κάθε νέα καταχώρηση γίνεται αυτόματα μέσω δελτίων Τύπου σε μηνιαία βάση. Η ιστοσελίδα είναι προσιτή σε οποιονδήποτε χρήστη χάρη στη σύμβαση με μηχανές αναζήτησης από τον παγκόσμιο ιστό.
*Για περισσότερες πληροφορίες και επικοινωνία: info@e-poema.eu

mercoledì 12 luglio 2006

Τουρκάλα συγγραφέας στο σκαμνί

Την ποινική δίωξη της Τουρκάλας συγγραφέα Ελίφ Σαφάκ προτείνει ανώτατο δικαστήριο της γειτονικής χώρας με πρόφαση την «καθύβριση της τουρκικής ταυτότητας». Η αιτία εστιάζεται στο πρόσφατο μυθιστόρημά της, με τίτλο «Ο μπάσταρδος της Κωνσταντινούπολης», στο οποίο η γαλλοθρεμμένη συγγραφέας αναφέρεται ευθέως στην αρμενική γενοκτονία του 1915.
Η αναφορά της εικονιζόμενης Ελίφ Σαφάκ στην αρμενική γενοκτονία ενόχλησε την τουρκική εξουσίαΟ πάντα επικρατών και τα πάντα επιβλέπων τουρκικός ποινικός κώδικας δεν φάνηκε διαλλακτικός στην ευπώλητη, γοητευτική και κοσμοπολίτισσα λογοτέχνιδα, οπότε αναμένεται επιβολή ποινής τριών χρόνων φυλάκισης για την ίδια, τον εκδότη της αλλά και τον μεταφραστή της (καθώς το βιβλίο γράφτηκε στα αγγλικά).
Δεν είναι, άλλωστε, η πρώτη φορά που το στρατοκρατικό ποινικό σύστημα της Τουρκίας, ασχολείται με την ελευθερία λόγου στη χώρα και ειδικά όσον αφορά «ακανθώδη» ζητήματα, όπως το Αρμενικό και το Κουρδικό. Οι κατηγορίες εναντίον του Ορχάν Παμούκ αποτέλεσαν πρόσφατα μέρος μιας δικαστικής παραφιλολογίας στην Κωνσταντινούπολη, που μεν είχαν αίσιο τέλος (και δημοσιότητα) για τον διάσημο συγγραφέα, αλλά δε έδειξαν για μία ακόμη φορά ότι το ευρωπαϊκό προφίλ της χώρας παραμένει ευρωπαΐζον και επιδερμικά δημοκρατικό. Η Ελίφ Σαφάκ αντιμετωπίζει εξίσου το καλλιτεχνικό δίλημμα της συγγραφής που θα χαϊδεύει ή θα χαστουκίζει το κατεστημένο: ένας ήρωας του μυθιστορήματος εξιστορεί τον θάνατο Αρμενίων με πρόθεση εθνικιστικής κάθαρσης από τα οθωμανικά στρατεύματα. Τι προφανέστερο εκ της αληθείας;
Το περίφημο άρθρο 301 του τουρκικού ποινικού δικαίου «αγγίζει» την 34χρονη Σαφάκ, όπως ακριβώς αρκετούς άλλους Τούρκους συναδέλφους της αλλά και δημοσιογράφους από το 2005 που τέθηκε σε ισχύ. Αυτό επισημαίνει η Σάρα Γουάιατ, εκπρόσωπος της διεθνούς ομοσπονδίας λογοτεχνών, όπως και το γεγονός ότι η εφαρμογή του δεν ταυτίζεται με τις επιδιώξεις της κυβέρνησης Ερντογάν για προσαρμογή του τουρκικού κράτους στο ευρωπαϊκό κεκτημένο. «Αυτές οι δίκες αποσκοπούν στον διωγμό και την καταπόνηση συγγραφέων και δημοσιογράφων», συμπλήρωσε μιλώντας στη βρετανική εφημερίδα «Γκάρντιαν», «ενώ απαιτούν μήνες ακροάσεων με ή χωρίς τη συνοδεία βίας προς τους κατηγορούμενους. Η Ελίφ Σαφάκ βρίσκεται στην αρχή μιας ατέρμονης και κοπιαστικής διαδικασίας...». Μάλιστα, στο χθεσινό φύλλο του «Γκάρντιαν» γίνεται λόγος για παραλληλισμό της κατάστασης στην Τουρκία με τη ναζιστική Γερμανία που ασκούσε συστηματική ψυχολογική πίεση σε αντικαθεστωτικούς από τον χώρο των γραμμάτων και των τεχνών.
Επί της ουσίας, όμως, η επίσημη τουρκική αδιαλλαξία στο προκείμενο θέμα της αρμενικής γενοκτονίας υποκρύπτει και τα ταμπού της σύγχρονης τουρκικής κοινωνίας γύρω από το πρόσφατο και το απώτερο ιστορικό παρελθόν της. Στην Τουρκία των πολλαπλών ταχυτήτων και των πολλαπλών συγχύσεων, η Ελίφ Σαφάκ εκμεταλλεύεται προς δική της, εμπορική χρήση το μεσοδιάστημα ανάμεσα στους προοδευτικούς-φιλοευρωπαϊστές Τούρκους, στους φανατικούς ισλαμιστές και στους απλώς συντηρητικούς, που δεν αγωνιούν για το τουρκικό καθεστωτικό υβρίδιο της σήμερον.
Για την Τουρκάλα συγγραφέα, που γεννήθηκε στο Στρασβούργο, έζησε για χρόνια στην Ισπανία και ακολούθησε ακαδημαϊκή καριέρα στις ΗΠΑ και την πατρίδα της, είναι (ή μάλλον ήταν) δεδομένο κι αυτονόητο πως τα λογοτεχνικά έργα της μπορούν να κυκλοφορούν χωρίς λογοκρισία σε μια κοινωνία που θέλει να μοιράζεται κοινές αξίες, ιδανικά, εργαλεία πολιτισμού. Η δίκη της, ωστόσο, δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη, αλλά αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον εντός κι εκτός Τουρκίας. (Παρεμπιπτόντως, στα ελληνικά μόλις κυκλοφόρησε το προηγούμενο βιβλίο της «Απόκρυφο», εκδόσεις Εξάντας, το οποίο είχε βραβευτεί πριν από έξι χρόνια από την Ενωση Συγγραφέων Τουρκίας).
ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 11/07/2006

lunedì 10 luglio 2006

Πέτρος Μάρκαρης για τον "Βασικό Μέτοχο"

Το καινούργιο βιβλίο του Πέτρου Μάρκαρη «Βασικός Μέτοχος» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη, παρουσιάζει το Βιβλιοπωλείο IANOS την Τρίτη 11 Ιουλίου στις 20.00, στο χώρο εκδηλώσεων του βιβλιοπωλείου (Σταδίου 24).
Ο συγγραφέας συζητά με τον δημοσιογράφο Βασίλη Ρούβαλη για το νέο του μυθιστόρημα, διαβάζει αποσπάσματα και υπογράφει αντίτυπα του βιβλίου του.
Ο Βασικός Μέτοχος είναι το τέταρτο μυθιστόρημα του Μάρκαρη με ήρωα πάντα τον αστυνόμο Κώστα Χαρίτο. Τα καλά νέα του έρχονται ένα-ένα. Τα κακά όλα μαζί. Δεν προλαβαίνει να χαρεί το διδακτορικό της Κατερίνας, της κόρης του, και αυτή πέφτει θύμα τρομοκρατικής ενέργειας. Άγνωστοι καταλαμβάνουν ένα πλοίο έξω από τη Σούδα και κρατάνε ομήρους τριακόσιους επιβάτες. Ο Χαρίτος τρέχει στην Κρήτη για να παρακολουθήσει από κοντά την επιχείρηση διάσωσης των ομήρων. Την ίδια στιγμή όμως, ένας μανιακός στην Αθήνα αρχίζει να σκοτώνει διαφημιστές στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Ο Χαρίτος επιστρέφει στην Αθήνα και προσπαθεί να ανακαλύψει και να συλλάβει το δολοφόνο, που θέλει να τινάξει το τηλεοπτικό σύστημα στον αέρα , ενώ το μυαλό του είναι στην Κρήτη, κοντά στην κόρη του.
Ο Πέτρος Μάρκαρης γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1937. Εμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα το 1965 με το θεατρικό έργο Η ιστορία του Αλή Ρέτζο. Ασχολήθηκε με τη συγγραφή θεατρικών έργων, κινηματογραφικών σεναρίων και τηλεοπτικών σειρών, καθώς και με μεταφράσεις λογοτεχνικών και θεατρικών έργων. Τα προηγούμενα μυθιστορήματά του –Νυχτερινό δελτίο, Άμυνα ζωής, ο Τσε αυτοκτόνησε- έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορούν με μεγάλη επιτυχία στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Τουρκία, την Αγγλία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες. Μετέφρασε και σχολίασε και τα δύο μέρη του Φάουστ του Γκαίτε.
Ο αστυνόμος Χαρίτος κυνηγά τρομοκράτες
Του ΒΑΣΙΛΗ ΡΟΥΒΑΛΗ
Η κόρη του αστυνόμου Χαρίτου συλλαμβάνεται ως όμηρος από αγνώστους τρομοκράτες στα Χανιά. Τα διαφημιστικά μηνύματα προκαλούν τη θυμηδία σε κάποιους καταναλωτές ώστε κάποιος ν' αποφασίζει να σκοτώσει έναν εκπρόσωπο του κλάδου. Ο ήρωας του Πέτρου Μάρκαρη, γνωστός από τα προηγούμενα αστυνομικά μυθιστορήματά του, επανέρχεται στη δράση δριμύτερος: πάντοτε μπερδεμένος έστω κι αν οξυδερκής, μονίμως στωικός αλλά ωστόσο απαιτητικός, επί της ουσίας υπάλληλος της Δίωξης Ανθρωποκτονιών με μεγάλες δυνατότητες στοχαστή και σχολιαστή της ελληνικής καθημερινότητας.
Το βιβλίο του με τίτλο «Βασικός μέτοχος» (εκδόσεις «Γαβριηλίδης») αποτελεί καθρέφτη του σύγχρονου ελληνικού εποικοδομήματος που περιέχει -ευφάνταστα- τις δοσοληψίες τής κάθε είδους εξουσίας, την κοινωνική διαπλοκή, τις ιδεοληψίες επωνύμων κι ανωνύμων, την αποστασιοποίηση όλων όσοι έχουν απηυδήσει.«Παλιομοδίτης μπάτσος»«Ο Χαρίτος κινείται στη σύγχρονη πραγματικότητα. Προσπάθησα να σκιαγραφήσω την προσωπικότητά του αποφεύγοντας εύκολα σχήματα», εξηγεί ο συγγραφέας χαμογελώντας. Ο ήρωάς του μοιάζει να έχει ξεφύγει από τα κακοβαμμένα, βρώμικα και μονίμως τσικνισμένα από καφέδες και τσιγάρα γραφεία της ΕΛ.ΑΣ., που όμως έχει ευαίσθητη ψυχολογία, παρατηρητικότητα, φιλομαθή διάθεση. Τα προσόντα του αμφισβητούνται εμμέσως, αφού διατηρεί σταθερά το προφίλ του παλιομοδίτη μπάτσου, ενώ γνωρίζει ότι οι ανώτεροί του καρπώνονται πάντοτε τις επιτυχίες και του αποδίδουν τις αποτυχίες. Ωστόσο, οι δυσκολίες δεν τον πτοούν αλλά τον τρέφουν. Η κόρη του είναι όμηρος τρομοκρατών: «Το δράμα για τον Χαρίτο είναι προσωπικό αφού, συν τοις άλλοις, πρόκειται για την "κόρη μπάτσου", ενώ στη συνέχεια καλείται να διαλευκάνει τη δολοφονική επίθεση ενός μανιακού στην Αθήνα εναντίον ανθρώπων των ΜΜΕ».
Για μία ακόμη φορά ο Πέτρος Μάρκαρης χρησιμοποιεί την απλή αφήγηση για να υπαινιχθεί σημαντικές αλήθειες. «Χαρακτηρίζω το βιβλίο μου πολιτικό και είναι προφανής η κοινωνική ματιά μου στο ζήτημα της τρομοκρατίας. Δεν "ακουμπάω" τη "17 Νοέμβρη", αλλά την τρομοκρατική επίθεση του Αμπού Νιντάλ στο ιταλικό κρουαζιερόπλοιο "Ακίλε Λάουρο" πριν από είκοσι χρόνια», διευκρινίζει. Στην εξέλιξη του αστυνομικού μύθου οι Αμερικανοί πράκτορες εξιτάρονται, οι τρομοκράτες κρατούν τους τριακόσιους επιβάτες του πλοίου της γραμμής σε μια απέλπιδα προσπάθεια να διεκδικήσουν την ύπαρξή τους στο κατεστημένο. Η τρομοκρατική ενέργεια, ωστόσο, δεν αρκεί για να κινητοποιήσει την κοινή γνώμη. Αυτό συμβαίνει μόλις διαταράσσεται ο μικρόκοσμος της τηλεόρασης, των «δημόσιων προσώπων», των διαφημιστικών και άλλων εταιρειών. «Οι δύο ιστορίες αναπτύσσονται παράλληλα, αλλά στην πορεία ο αναγνώστης συνειδητοποιεί ότι συμπίπτουν...». Αντλώντας αναφορές από γεγονότα της ειδησεογραφίας, ο 69χρονος συγγραφέας πλάθει μη υπαρκτά πρόσωπα στην εξέλιξη της ιστορίας. «Τα στοιχεία των υποθέσεων, οι πολιτικές δηλώσεις, τα ρεπορτάζ από τρομοκρατικά χτυπήματα και από το αστυνομικό δελτίο είναι πραγματικά. Κι αυτό γιατί θέλω να δείχνω στα βιβλία μου ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά ή ότι, δυστυχώς, τα πράγματα συμβαίνουν στη ζωή και με αυτό τον τρόπο...».
Κοινός παρονομαστής και στοιχείο εκκίνησης για το αναγνωστικό ενδιαφέρον είναι ένα παλιό γερμανικό όπλο «Λούγκερ» (από αυτά που εξακολουθούν να υπάρχουν εν αφθονία στην Κρήτη...) που συμβάλλει στο πνεύμα της αναζήτησης όχι μόνο των δολοφόνων αλλά και της ρίζας για μια σειρά από δεδομένα του ελληνικού μεταπολεμικού φαινομένου. «Οντως, αυτό συμβαίνει γιατί και στον "Βασικό μέτοχο" επιδιώκω να ξεκινώ από το σημερινό παρόν και να επιστρέφω στο παρελθόν», απαντάει ο Πέτρος Μάρκαρης. «Είναι συνθετικό βιβλίο. Στόχος μου είναι να περνάει ευχάριστα ο αναγνώστης αλλά και να βλέπει έναν καθρέφτη της πραγματικότητάς του. Αυτό προσπαθώ να το πετύχω με ένα τέχνασμα: πρέπει να συμβαίνει κάτι, να υπάρχει δράση σε κάθε περιγραφή. Διότι, αναμφίβολα, ζούμε σε κοινωνία που είναι σαθρή, πολιτικά ξεφτιλισμένη, επιρρεπής σε κάθε είδους επίθεση. Και είναι η αιτία για την απουσία πολιτικής σκέψης και πολιτικού λόγου στην Ελλάδα. Εκεί θέλω να καταλήξει το μυθιστόρημα. Τα πράγματα πρέπει να τα λέμε με το όνομά τους. Και γράφω αυτά που θέλω να πω...».
Ο «Βασικός μέτοχος» συμπληρώνει μια τετραλογία με τα προηγούμενα μυθιστορήματά του («Νυχτερινό δελτίο», «Αμυνα ζώνης», «Ο Τσε αυτοκτόνησε» - όλα στις εκδόσεις «Γαβριηλίδης»). Συμφωνεί με την άποψη ότι σήμερα ο συγγραφέας οφείλει να έχει στο νου του ένα ευρύτερο αναγνωστικό κοινό, αυτό το οποίο προέρχεται από διαφορετικό κοινωνικό και γλωσσικό περιβάλλον. «Οι Ελληνες αναγνώστες δεν διαφέρουν από τους Γερμανούς, τους Γάλλους, τους Ισπανούς ή τους Ιταλούς αναγνώστες μου. Γι' αυτό το λόγο οι εκδοτικοί οίκοι του εξωτερικού που κυκλοφορούν τα βιβλία μου σ' αυτές τις χώρες δεν προβαίνουν σε σημαντικές αλλαγές πλην κάποιων πραγματολογικών στοιχείων που είναι προφανές ότι δεν είναι γνωστά με λεπτομέρειες από χώρα σε χώρα». (Ο «Βασικός μέτοχος» ετοιμάζεται να κυκλοφορήσει άμεσα στη Γερμανία από τις εκδόσεις «Diogenes».)
Ομως, δηλώνει έτοιμος ο Πέτρος Μάρκαρης για την επόμενη περιπέτεια του αστυνόμου Χαρίτου: «Δεν ξέρω πού θα φτάσει ο ήρωάς μου. Υποθέτω, μέχρι να συνταξιοδοτηθεί. Ωστόσο, μπορώ να σας πω ότι την επόμενη φορά ο Χαρίτος θα μετακομίσει στην Τουρκία, θα εμπλακεί σε ιστορίες με ντόπιους κλέφτες κι αστυνόμους. Κι αυτό το κάνω, μόνο και μόνο, επειδή γεννήθηκα στην Κωνσταντινούπολη και νιώθω ότι επιστρέφω κι εγώ στα πάτρια εδάφη μου. Ομολογώ ότι θέλω να πάρω μια συγγραφική ανάσα, αμέσως μετά. Εάν επιστρέφοντας ο Χαρίτος έχει κουράγιο, μπορεί να του δώσω πάλι την ευκαιρία να εμπλακεί σε νέες περιπέτειες...».
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 19/06/2006

domenica 2 luglio 2006

Οδυσσέας Ελύτης: μία επέτειος...

Δέκα χρόνια έχουν περάσει από τον θάνατο του Οδυσσέα Ελύτη. Οι εκδηλώσεις, σε όποιο επίσημο επίπεδο ή μη, υπήρξαν ισχνές. Το έργο του ωστόσο παραμένει στο συλλογικό ασυνείδητο του αναγνωστικού κοινού ενώ είναι πρόδηλη η αίσθηση της ανάγκης για συγκεφαλαίωση της ελυτικής προσφοράς. Δέκα χρόνια αργότερα, ο ποιητής κεντρίζει το ενδιαφέρον, παρακινεί την ανάγνωση των στίχων του, προϊδεάζει τους δημιουργούς. Την αφορμή για τούτες τις σκέψεις έδωσε μια συζήτηση μεταξύ φίλων κάτω από έναστρο ουρανό (σπάνιο σκηνικό φόντο πια...) και διάθεση "ακούσματος" των ψιθύρων που κατέλιπε ο Οδυσσέας Ελύτης. Τα κάτωθι δύο κείμενα, δημοσιευμένα στην "Ημερησία" πριν από μερικούς μήνες, πιστοποιούν απλώς την αλήθεια του τετράστιχου "Αλλοι ας ψάχνουνε για λείψανα κι ας δοκιμάζουνε / Φτυαριές μέσα στης Ιστορίας τα χώματα. Η πραγματικότητα / Ωφελεί εάν έπεται. Ομως το πριν, το είδωλο, μόνον αυτό / Σημαίνει- που ο χρόνος πάνω του δεν πιάνει...".
Ο Ελύτης είναι μεγάλος δάσκαλος γιατί είναι ο πιο συνειδητοποιημένος μάστορας του ελληνικού ποιητικού λόγου κι οδήγησε την ποίηση σε οριακά σημεία έκφρασης. Το μέταλλο της τελειότητας, ο άψογος ρυθμός, ο δυναμισμός του στίχου του, προκαλούν τα αισθητήρια. Μας βάζει στο παιχνίδι, δίνει την δυνατότητα να οικειοποιηθούμε την μεταφυσική και το όνειρό του για μια οικουμενική ποιητική κοινωνία.
Ο χώρος του Ελύτη είναι ηλεκτρισμένος από τον έντονο λυρισμό του χαρίζοντας το αίσθημα ότι ο κόσμος του φανταστικού είναι υπαρκτός. Ειδικά στον τεχνοκρατούμενο και ορθολογιστικό κόσμο που ζούμε, η περίπτωση ενός τέτοιου αιθεροβάμονα ποιητή είναι απαραίτητη.
Νιώθω την ανάγκη να εκφράσω το δέος μου απέναντι στον ποιητή που χαλιναγώγησε τα πιστεύω του σ΄ έναν άψογα δομημένο ποιητικό κόσμο με πρόσβαση για όλους μας. Δεν είναι καλλιτεχνικό δώρο, αλλά η δημόσια θέαση του υπερβατικού της ποιητικής τέχνης.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΙΛΛΗΣ
Τελευταία ποιητική συλλογή: «Στο σκοτάδι μετέωρος», Μελάνι 2003

Τα «Ελεγεία της οξώπετρας» αποτυπώνουν έμπρακτα την κορύφωση ενός δημιουργού που κατάφερε, όσο ελάχιστοι άλλοι, να στρέψει τον αναγνώστη, αυτόν τον ιδανικό συνομιλητή που προσδοκούσε, στην ουσία της ποιητικής τέχνης του. Είναι φανερό ότι το ελυτικό έργο διαβάζεται με συνειδητή προσήλωση, ειδάλλως το νόημα χάνεται σε ανούσιους συσχετισμούς μεταξύ σημαίνοντος-σημαινόμενου. Ο ποιητής προδικάζει αυτή τη εξέλιξη, δηλώνει την ταυτότητά του και ταυτόχρονα απαιτεί από τους συνδαιτυμόνες του μια προετοιμασία απέναντι στο ξάφνιασμα, στην ηδύτητα, στην ελλοχεύουσα μαγική διάσταση των στίχων του.
Με ποιες προϋποθέσεις, λοιπόν, στέκεται κάποιος μπροστά στον Οδυσσέα Ελύτη και πώς δοκιμάζει να τον αντιμετωπίσει; Αντί άλλης απάντησης ας αναφερθούν μερικές ιδιαίτατες πτυχές της ποιητικής τέχνης του: στοχαστική ανάγνωση και αισθητική πραγμάτωση, θεματική ουσία και πρωτότυπος μύθος, λυρική εικονογραφία και αυτοενδοσκόπηση. Και το σημαντικότερο, αν μη τι άλλο, ο Οδυσσέας Ελύτης διαπιστώνει την αιωνιότητα έξω από τον χρόνο και τη θνητότητα μέσα στον χρόνο…
ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ
Τελευταία ποιητική συλλογή: «Νότος», Κέδρος 2004